Ebeveynlerin Çocuk Haklarına Yönelik Tutumlarının Çocuk Yetiştirme Tutumları Üzerindeki Yordayıcı Rolü: Okul Öncesi Dönem Çocukları Örneği

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönem çocukların ebeveynlerinin çocuk haklarına yönelik tutumlarının çocuk yetiştirme tutumları üzerindeki yordayıcı rolünü incelemektir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle belirlenen ve Yozgat ilinde okul öncesi eğitim kurumlarında öğrenim gören çocukların 257 ebeveyni oluşturmaktadır. Veriler “Çocuk Haklarına Yönelik Ebeveyn Tutum Ölçeği” ve “Anne-Baba Tutum Ölçeği” ile toplanmış olup verilerin analizinde SPSS programı kullanılmıştır. Bulgular, ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik tutumlarının yüksek düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Çocuk yetiştirme tutumları açısından ebeveynlerin daha çok demokratik tutumu benimsedikleri buna karşın baskıcı-otoriter ve aşırı hoşgörülü tutum düzeylerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Regresyon analizi sonucunda da ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik tutumlarının çocuk yetiştirme tutumlarının anlamlı bir yordayıcısı olduğu saptanmıştır. Ayrıca çocuk haklarına yönelik tutumların çocuk yetiştirme tutumlarındaki toplam varyansın %9,1’ini açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Okul Öncesi
• Çocuk Hakları
• Çocuk Yetiştirme
• Ebeveyn.

The Predictive Role of Parents' Attitudes Towards Children's Rights on Child-Rearing Attitudes: The Case of Preschool Children

Öz

The aim of this study is to examine the predictive role of parents' attitudes towards children's rights on their parenting attitudes in preschool children. A correlational survey model was used in the research. The sample consisted of 257 parents of children attending preschools in Yozgat province, selected using simple random sampling. Data were collected using the "Parental Attitudes Towards Children's Rights Scale" and the "Parental Attitudes Scale," and the SPSS program was used for data analysis. The findings revealed that parents had a high level of positive attitudes towards children's rights. Regarding parenting attitudes, parents mostly adopted a democratic approach, while their levels of authoritarian and overly permissive attitudes were lower. Regression analysis also showed that parents' attitudes towards children's rights were a significant predictor of parenting attitudes. Furthermore, it was concluded that attitudes towards children's rights explained 9.1% of the total variance in parenting attitudes.

Anahtar Kelimeler

• Early Childhood Education
• Children's Rights
• Child-Rearing
• Parents.

Kaynakça

1. Adler, A. (2017). Bireysel psikoloji. Say Yayınları.
2. Akgül, M. Ş. (2015). İlkokul öğrenci velilerinin çocuk haklarına ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
3. Aktürk, F. M. (2015). Çocukları okul öncesi eğitime devam eden (5 yaş grubu) ebeveynlerin ana-baba tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Selçuk Üniversitesi.
4. Akyüz, E. (2000). Çocuk hukuku: Çocuk hakları ve korunması. Pegem Yayıncılık. Alabay, E. (2017). Okul öncesi dönem çocuğu olan ebeveynlerin ebeveynlik tutumlarının incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(2), 156-174. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720171234
5. Arslan, Ç. (2019). Çocuğu ortaokula devam eden ebeveynlerin çocuk haklarına ilişkin tutumlarının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
6. Ayhan, H., & Tuğluk, M. N. (2021). Çocuk hakları programının ebeveynlerin çocuk hakları tutumuna olan etkisi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (115), s.365-384. https://doi.org/10.29228/ASOS.49676
7. Ayyıldız, T. (2005). Zonguldak il merkezinde 0–6 yaş çocuğu olan annelerin çocuk yetiştirme tutumları (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü), Zonguldak Karaelmas Üniversitesi.
8. Başal, H. A., Bağçeli-Kahraman, P., Taner-Derman, M., Kahraman, Ö., & Sümer, H. (2014). Otoriter ve demokratik tutuma sahip ebeveynleri olan 5-6 yaş çocuklarının evcilik oyunlarında üstlendikleri roller. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), s.384-409. https://doi.org/10.17539/aej.86894

9. Berk, L. E. (2013). Infants and children: Prenatal through middle childhood. Pearson Education.
10. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (1989). https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme (Erişim Tarihi: 15.01.2026).
11. Blissett, J., & Haycraft, E. (2008). Are parenting style and controlling feeding practices related? Appetite, 50(2-3), s.477–485.
12. Bulut, A. (2020). Okul öncesi eğitim paydaşlarının çocuk haklarına ilişkin tutumlarının incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2067-2078. https://doi.org/10.33206/mjss.724740
13. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
14. Cantekin, D., & Gültekin-Akduman, G. (2020). Annelerin çocuk yetiştirme tutumları ile çocuklarının duygularını yönetme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21(1), s.87-92.
15. Cohen, C. P., & Naimark, H. (1991). United nations convention on the rights of the child: Individual rights concepts and their significance for social scientists. American Psychologist, 46(1), s.60–65. https://doi.org/10.1037/0003-066X.46.1.60
16. Çakıcı, B., Ramazan, O., & Balaban-Dağal, A. (2025). 60-72 aylık çocukların prososyal davranışları ile ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (66), s.3801-3821. https://doi.org/10.53444/deubefd.1594637
17. Çaplı, O. (1993). Çocukların ve gençlerin eğitimi. Ankara: Bilgi Yayınevi.
18. Dağ, B. (2021). Okul öncesi ve ilkokul dönemi çocukların ebeveynlerinin çocuklarının haklarına yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü), İstanbul Aydın Üniversitesi.
19. Dağ, H., Doğan, M., Sazak, S., Kaçar, A., Yılmaz, B., Doğan, A., & Arıca, A. (2015). Çocuk haklarına güncel yaklaşım. Cukurova Medical Journal, 40(1), 1-5.
20. Diktaş, E. (2023). Annelerin çocuk yetiştirme tutumları ve çocuk eğitimi yeterlilikleri arasındaki ilişkinin 4-6 yaş çocuklarının öz-düzenleme becerilerine etkisinin incelenmesi(Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Bursa Uludağ Üniversitesi.
21. Dinç, B. (2015). Okulöncesi eğitim kurumuna devam eden çocukların ebeveynlerinin çocuk hakları eğitimi konusundaki görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 3(1), 7-25. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.3c1s1m
22. Direk, İ. N., & Batmaz, O. (2024). Okul öncesi dönem çocukların ebeveynlerinin toplumsal cinsiyet algıları ile çocuk yetiştirme tutumları arasındaki ilişki. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(41), s.1575-1592. https://doi.org/10.35675/befdergi.1275673
23. Doğru, S. Y. (2015). Çocuk hakları ve koruma aile refahı ve koruma. Doğru, S. Y. (Ed.), Yasal Düzenlemeler içinde (ss2-41). Eğiten Kitap.
24. Dokumacı, S. (2023). Ebeveynlerin çocuk haklarına ilişkin algılarının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Siirt Üniversitesi.
25. Dokumacı, S., & Epçaçan, C. (2023). Ebeveynlerin çocuk haklarına ilişkin algılarının incelenmesi. Journal of Preschool and Elementary Education, 4(1), s.1-15. https://doi.org/10.29329/jpee.2023.593.1
26. Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı Yayınları
27. Erbay, E. (2013). Çocuk hakları. İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
28. Ergün, B., & İpek, M. (2020). Erken çocukluk döneminde temel hak ve özgürlüklerin gerçekleştirilmesinde ebeveyn tutumlarının incelenmesi. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 6(2), 159-180.
29. Ersal, D. (2025). Ebeveynlerin anne baba tutumları ve cinsel eğitime yönelik tutumlarının incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
30. Farson, R. (1974). Birthrights: A Bill of Rights for Children. Macmillan.
31. Kurtdede-Fidan, N., & Özaydın, A. (2019). Ebeveynlerin çocuk haklarına ilişkin metaforik algıları. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 361-378.
32. Freud, S. (2013). Psikanalize giriş: Nevrozlar (Çev. Kamuran Şipal). İstanbul: Say Yayınları.
33. Gözlet, T., & Kandemir-Özdinç, N. (2024). Anne adaylarının çocuk haklarına yönelik tutumlarının incelenmesi. Journal of Multidisciplinary Studies in Education, 8(3), s.108-120.
34. Gözütok, D. (2007). Öğretim ilke ve yöntemleri. Ekinoks Yayıncılık.
35. Gültekin, M., Gürdoğan-Bayır, Ö. & Balbağ, N. L. (2016). Haklarımız var: Çocukların gözünden çocuk hakları. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(24), 971-1005.
36. Gümrükçü-Bilgici, B. (2022). 48-72 aylık okul öncesi dönem çocuklarının öz düzenleme becerileri ile istendik ve istenmedik anne tutumları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 5(1), 130-151. http://doi.org/10.33400/kuje.1057189
37. Hart R. A. (1992). Children’s participation: From tokenism to citizenship (UNICEF Innocenti Essays No. 4). International Child Development Centre of UNICEF.
38. Hart, S. N., & Pavlović, Z. (1991). Children's rights in education: An historical perspective. School Psychology Review, 20(3), 345-358. https://doi.org/10.1080/02796015.1991.12085558
39. Howe, R. B., & Covell, K. (2005). Empowering children: Children's rights education as a pathway to citizenship. University of Toronto Press.
40. Huang, G. H. C., & Gove, M. (2015). Confucianism, Chinese families, and academic achievement: Exploring how Confucianism and Asian descendant parenting practices influence children’s academic achievement. In Science education in East Asia: Pedagogical innovations and research-informed practices (pp. 41-66). Cham: Springer International Publishing.
41. Huck, S. W. (2008). Reading statistics and research. Pearson
42. Jung, C. G. (2009). İnsan ve sembolleri (Çev. Ali Nihat Babaoğlu). İstanbul: Okuyanus Yayınları.
43. Kandır, A., & Alpan, Y. (2008). Okul öncesi dönemde sosyal-duygusal gelişime anne-baba davranışlarının etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(14), 33-38.
44. Karabulut-Demir, E. K., & Şendil, G. (2008). Ebeveyn tutum ölçeği (ETÖ). Türk Psikoloji Yazıları, 11(21), 15-25.
45. Karan, Y., Elaldı, S., Mutlu, İ., & Düzyol Türk, E. (2025). Anne-Baba Tutumlarının Aile Katılımı Üzerindeki Yordayıcı Rolü: Okul Öncesi Dönemde Çocuğu Olan Ebeveynler Üzerine Bir Araştırma. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(3), 2702-2720. https://doi.org/10.37217/tebd.1625548
46. Karatekin, K. (2016). Hayat bilgisi öğretiminde doğa ve çocuk. S. Güven ve S. Kaymakçı (Edt). Hayat Bilgisi Öğretimi. Ankara: Pegem Akademi.
47. Kaya, M. (1997). Ailede anne-baba tutumlarının çocuğun kişilik ve benlik gelişimindeki rolü. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(9), 193-204.
48. Kesayak, Y. (2018). Ailede çocuk haklarının uygulanma düzeyine ilişkin ebeveyn görüşleri (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Kastamonu Üniversitesi.
49. Kesayak, Y., & Karatekin, K. (2020). Ebeveynlerin ailede çocuk haklarını uygulama düzeylerinin incelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 5(2), s.312-335.
50. Kızılırmak, K. (2015). Ankara il merkezinde yaşayan 61–72 aylar arasında çocuğu olan annelerin çocuk hakları ve anne olmaya ilişkin görüşlerinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Gazi Üniversitesi.
51. Kızılırmak, K., & Alkan-Ersoy, Ö. (2015). İlkokul birinci sınıfa devam eden çocukların annelerinin çocuk haklarına yönelik tutumlarının incelenmesi (Ankara örneklemi). Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 1(2), s.523-541.
52. Kurt, S. (2014). Türkiye’de çocuk haklarının bilinirliği (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Ufuk Üniversitesi.
53. Melton, G. B. (1980). Children's concepts of their rights. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 9(3), 186-190.
54. Merey, Z. (2012). Türkiye ve ABD’deki sosyal bilgiler ders kitaplarında Çocukların katılım haklarına yer verilme düzeyinin karşılaştırılması (Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Gazi Üniversitesi.
55. Mızrakçı, Ş. (1994). Annelerin çocuk yetiştirme tutumlarına etki eden faktörler: Demografik özellikleri, kendi yetiştiriliş tarzları, çocuk gelişimine ilişkin bilgi düzeyleri ve çocuğun mizacına ilişkin algıları (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Ege Üniversitesi.
56. Oktay, A. (2004). Yaşamın sihirli yılları: Okul öncesi dönem. Epsilon Yayıncılık.
57. Ömeroğlu, F. (1996). Okul öncesi dönemde çocuğun terbiyesinde annenin rolü ve annelerin çocuk yetiştirme tutumları (Anne tutumlarının demografik bilgilere göre farklılaşıp farklılaşmadığına ilişkin bir araştırma) (Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Marmara Üniversitesi.
58. Özel, C. (2023). Ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik tutumları ile çocuk haklarını uygulama düzeyleri ilişkisinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Giresun Üniversitesi.
59. Özyürek, A. (2017). Yetiştirmeye ilişkin anne-baba görüşleri ölçeği” ve “anne-baba tutum ölçeği” geliştirme çalışması. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(1), s.26-38.
60. Özyürek, A., & Tezel-Şahin, F. (2005). Kırsal bölge ve şehir merkezinde yaşayan 5–6 yaş grubu çocuğa sahip anne babaların çocuk yetiştirme tutumları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), s.121–136.
61. Piaget, J. (2019). Jean Piaget’s theory of cognitive development. In V. Zeigler-Hill y T. K. Shackelford (Eds.), Encyclopedia of Personality and Individual Differences (pp. 1-5). Springer.
62. Rogers, C. M., & Wrightsman, L. S. (1978). Attitudes toward children's rights: Nurturance or self‐determination?. Journal of Social Issues, 34(2), 59-68.
63. Ruck, M. D., Abramovitch, R., & Keating, D. P. (1998). Children's and adolescents' understanding of rights: Balancing nurturance and self‐determination. Child Development, 69(2), s.404–417.
64. Sapsağlam, Ö. (2020). Erken çocuklukta karakter ve değer eğitimi. Ankara: Pegem.
65. Singh, S., & Man, A. D. (1991). Maternal attitudes of Indian women: A study of gender differences. Social Behavior and Personality: An International Journal, 19(4), s.275–278.
66. Sternberg, R. J., & Grigorenko, E.L. (2000). Practical intelligence and its development. In R. Bar-On & J.D.A. Parker (Eds.), The handbook of emotional intelligence (pp. 215–243). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
67. Şanlı, D., & Öztürk, C. (2012). Annelerin çocuk yetiştirme tutumlarını etkileyen etmenlerin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (32), s.31-48.
68. Taşkın, A. (2019). Çocuk hakları konusunda ebeveyn tutumları ile ortaokul öğrencilerinin farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü), Giresun Üniversitesi.
69. Temel, D., & Türkoğlu, B. (2019). Yerleşim yerlerine göre anne baba tutumlarının okul öncesi çocukların sosyal becerilerine etkisi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), s.843-871. https://doi.org/10.17152/gefad.447017
70. Tezel-Şahin, F., & Özyürek, A. (2008). 5-6 yaş grubu çocuğa sahip ebeveynlerin demografik özelliklerinin çocuk yetiştirme tutumlarına etkisinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(3), 395-414.
71. Tortumluoğlu, G. (1999). Annelerin aile kavramını algılaması ve bunun çocuk yetiştirme tutumuna etkisi (Yüksek Lisans Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü), Atatürk Üniversitesi.
72. Tudge, J. R., Hogan, D. M., Snezhkova, I. A., Kulakova, N. N., & Etz, K. E. (2000). Parents' child‐rearing values and beliefs in the United States and Russia: The impact of culture and social class. Infant and Child Development: An International Journal of Research and Practice, 9(2), s.105-121.
73. Uçuş-Güldalı, Ş. (2013). Çocuk hakları eğitimi programının hazırlanması ve değerlendirilmesi (Doktora Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Hacettepe Üniversitesi.
74. Uygun, N., & Kozikoğlu, İ. (2020). Çocukları okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden ebeveynlerin tutumlarının incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(3), s.1494-1507. https://doi.org/10.33206/mjss.639099
75. Uzun, A. E. (2024). Ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik farkındalıklarının incelenmesi: Nitel bir çalışma. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 4(1), 48-63.
76. Wang, M. T., & Sheikh-Khalil, S. (2014). Does parental involvement matter for student achievement and mental health in high school?. Child development, 85(2), 610-625.
77. Washington, F. (2010). 5-6 yaş grubu çocuklarına uygulanan aile katılımlı çocuk hakları eğitimi programının etkililiğinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Marmara Üniversitesi.
78. Worsfold, V. (1974). A philosophical justification for children's rights. Harvard Educational Review, 44(1), 142-157.
79. Yavuzer, H. (2003). Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi
80. Yeşilkayalı, E. (2014). Ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik tutumları ile ilköğretim öğrencilerinin ahlaki olgunluk ve hoşgörü eğilimleri arasındaki ilişki (Doktora Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Dokuz Eylül Üniversitesi.
81. Yeşilkayalı, E., & Yıldız-Demirtaş, V. (2016). Ebeveynlerin çocuk haklarına yönelik tutumları ile ilköğretim öğrencilerinin ahlaki olgunlukları arasındaki ilişki. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(1), 41-64.
82. Yurtsever, M. (2009). Ebeveyn çocuk hakları tutum ölçeğinin geliştirilmesi ve anne babaların çocuk haklarına yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi (Doktora Tezi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü), Marmara Üniversitesi.
83. Yurtsever-Kılıçgün, M. (2015). Çocuk haklarına yönelik ebeveyn tutumları ile ebeveynlik rolleri arasında ilişki. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 1(2), s.511-522.