Pehlivan: From the Field of Contest to the Silver Screen
Abstract
The mass of material and spiritual tools that a nation has accumulated throughout its history is called culture. Contexts such as language, religion, art, cuisine, clothing and sports are the environments that create and maintain their unique cultural elements. “(Pehlivan) Oil wrestling”, which is regarded as an ‘ancestral sport’, stands out among Turks not only as a branch of sport but also as an environment for socializing. Wrestling, which is counted among the combat sports, has emerged as a result of the struggle of human beings with nature and other living creatures living in nature in order to survive. The nomadic lifestyle, especially in the early periods, brought with it a requirement to hunt in order not to starve and to fight in order to survive. Over time, with the transition to settled life, wrestling has become a branch of sport practiced at weddings, festivals, feasts and palaces among communities that have managed to have sustainable sources of nutrition and build reliable living spaces. Wrestling, which is performed on a mat in organizations such as the Olympics, and which has variations such as “Freestyle” and “Greco-Roman”, has existed among the Turks for hundreds of years with types such as “(Pehlivan) Oil Wrestling”, “Karakucak Wrestling”, “Aba Wrestling”, “Shalwar Wrestling” and “Belt Wrestling”. Among these, “(Pehlivan) Oil Wrestling” stands out especially in the cultural life of the Turks. In this context, even a movie entitled “Pehlivan”, which tells the story of an Oil Wrestler, and which was produced by Şerafettin Gür, directed by Zeki Ökten, written by Fehmi Yaşar, undertaken by the Chief Announcer Şükrü Kayabaş as wrestling consultant, and starred Tarık Akan and Meral Orhonsay, was filmed by the Şeref Film Studio in 1984. In this study, the mythical, folkloric and religious dimensions of (pehlivan) oil wrestling in the example of the aforementioned movie will be evaluated in the context of tradition to the extent that they are reflected in the movie and will be presented to the attention of those concerned with the visuals taken from the movie.
Keywords
Er Meydanından Beyaz Perdeye: Pehlivan
Öz
Bir milletin tarihi boyunca biriktirmiş olduğu maddi-manevi araçlar yığınına kültür denir. Dil, din, sanat, mutfak, giyim-kuşam ve spor gibi bağlamlar kendilerine özgü kültür unsurlarını yaratan ve yaşatan ortamlardır. “Ata sporu” olarak kabul ettikleri “yağlı pehlivan güreşleri” Türkler arasında sadece bir spor dalı olarak değil aynı zamanda sosyalleşme ortamı olarak da öne çıkar. Mücadele sporları arasında sayılan güreş, insanoğlunun hayatta kalabilmek adına doğa ve doğada yaşayan diğer canlılarla olan mücadelesinin sonucu ortaya çıkmıştır. Konargöçer hayat özellikle ilk dönemlerinde aç kalmamak adına avlanmak, hayatta kalmak adına da savaşmayı zorunlu kılmıştır. Zaman içerisinde yerleşik hayata geçişle birlikte sürdürülebilir beslenme kaynaklarına sahip olmayı başarıp güvenilir yaşam alanlarını inşa etmeyi başaran topluluklar arasında güreş; düğün, bayram, şölen ve saray gibi ortamlarda icra edilen bir spor dalı hâlini almıştır. Olimpiyat gibi organizasyonlarda minder üzerinde gerçekleştirilen ve “serbest stil” ve “Greko-Romen” gibi çeşitleri olan güreş; Türkler arasında yüzlerce yıldır “yağlı pehlivan güreşi”, “karakucak güreşi”, “aba güreşi”, “şalvar güreşi” ve “kuşak güreşi” gibi türleriyle varlığını sürdürmektedir. Bu türlerden özellikle “yağlı pehlivan güreşleri” Türklerin kültür hayatında öne çıkmaktadır. Bu bağlamda; Şeref Film Stüdyosu tarafından 1984 yılında bir yağlı pehlivan güreşçisinin hikâyesini anlatan, yapımcılığını Şerafettin Gür’ün, yönetmenliğini Zeki Ökten’in yaptığı, senaryosunu Fehmi Yaşar’ın kaleme aldığı, güreş danışmanlığını Başcazgır Şükrü Kayabaş’ın üstlendiği, başrol oyunculuklarını Tarık Akan ve Meral Orhonsay’ın paylaştığı “Pehlivan” adlı bir film dahi çekilmiştir. Bu çalışmada adı geçen film örneğinde yağlı pehlivan güreşlerinin mitik, folklorik ve dinî boyutları filme yansıdığı oranda gelenek bağlamında değerlendirilip filmden alınan görseller eşliğinde ilgililerin dikkatine sunulacaktır.
Anahtar Kelimeler
