Erkek Voleybol Sporcuların Branş Seçiminde Sosyo-Kültürel Etkenlerin Belirleyici Rolü

Öz

Bu araştırmanın amacı, 2023-2024 sezonunda Türkiye Erkekler Voleybol 1. Ligi’nde mücadele eden sporcuların voleybol branşına yönelmesinde aile, çevre ve toplumun etkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini 24 takım ve 384 sporcu, örneklemini ise 263 sporcu oluşturmuştur. Veriler, dört sorudan oluşan kişisel bilgi formu ile “Spora Başlama Nedenleri ve Beklentileri Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. SPSS programı kullanılarak yapılan analizlerde, verilerin normal dağılım gösterdiği belirlenmiş ve bu doğrultuda parametrik testler uygulanmıştır. İkili karşılaştırmalar için bağımsız örneklem t-testi, çoklu gruplar için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmış; anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, 5-8 yaş grubunda spora başlayan katılımcıların, 13-16 yaş grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek puan aldığı görülmüştür (p<0,05). Ayrıca, babası sporla ilgilenen bireylerin spora yönelimlerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Kırsal ve kentsel yerleşim birimleri arasında spora katılım ve beklentiler açısından anlamlı farklar saptanmış (p<0,05); eğitim düzeyinin ise spora teşvik ve katılım üzerinde etkili olduğu, ancak beklentiler boyutunda anlamlı bir fark oluşturmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Elde edilen bulgular, bireylerin spora yönelimi ve katılımında erken yaşta başlama, ailede spor yapan bireylerin varlığı, yaşanılan yerleşim yeri ve eğitim düzeyinin önemli belirleyiciler olduğunu göstermektedir. Sporun yaygınlaştırılması açısından, erken yaşta spora başlama alışkanlığının desteklenmesi, aile desteğinin artırılması, kırsal bölgelerde spor imkânlarının geliştirilmesi ve eğitim düzeyine göre katılımın teşvik edilmesi önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Voleybol
• Branş
• Sporcu
• Spora Yönelme

The Determining Role of Socio-Cultural Factors in the Branch Choice of Male Volleyball Players

Abstract

This study aimed to examine the influence of family, environment, and society on the orientation of athletes toward the sport of volleyball in the Turkish Men’s First League during the 2023–2024 season. The research population consisted of 24 teams and 384 athletes, while the study sample included 263 volleyball players. Data were collected using a four-item personal information form and the Scale of Reasons and Expectations for Starting Sports. The data were analyzed using SPSS software. Since the data showed normal distribution, parametric tests were applied. An independent samples t-test was used for binary variables and ANOVA for variables with more than two groups, with the significance level set at p < 0.05. The findings indicated that participants who started sports between the ages of 5 and 8 scored significantly higher than those who began between the ages of 13 and 16 (p < 0.05). It was also observed that participants with fathers involved in sports were more likely to engage in sports themselves. Differences in participation and expectations were found between individuals living in rural and urban areas (p < 0.05). Educational level had a significant effect on encouragement and engagement in sports but not on expectations (p > 0.05). Overall, the study highlights that factors such as age of sport initiation, presence of active family members, place of residence, and education level play a significant role in shaping individuals’ participation, orientation, and expectations regarding sports. Promoting early sport involvement, strengthening family support, improving access to sports in rural areas, and encouraging participation according to educational level are essential strategies for the wider promotion of sports.

Keywords

• Volleyball
• Branch
• Athlete
• Orientation to Sports

Kaynakça

1. AL Mudd, A., Bal, M., van Lenthe, F. J., & Kamphuis, C. B. M. (2024). Understanding educational inequalities in sports participation through structurally based resources and individual agency a sequential mediation analysis. International Journal for Equity in Health, 23(1), 218. https://doi.org/10.1186/s12939-024-02303-3
2. Akandere, M., Baştuğ, G., & Akdoğan, Z. (2009). Erkek maratoncularda sosyal çevre ve ekonomik durumun spora yönelmeye etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 459–466.
3. Bayraktar, B., & Sunay, H. (2006). Türkiye’de elit düzeyde kadın ve erkek voleybolcuların spora başlamasında etken eden unsurlar ve voleybolcuların spordan beklentileri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 63–72. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000077
4. Binbin, L. (2004). Advances in research on family influences on adolescents' sports participation. Journal of Chengdu Institute of Physical Education.
5. Çimen, E., & Yaman, M. D. (2020). Beden eğitimi ve spor yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin spora başlama nedenleri ve beklentileri (Güneydoğu Anadolu Bölgesi örneği). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 25–39.
6. Deelen, I., Jansen, M., Dogterom, N., Kamphuis, C., & Ettema, D. (2017). Do objective neighbourhood characteristics relate to residents’ preferences for certain sports locations? A cross-sectional study using a discrete choice modelling approach. BMC Public Health, 17. https://doi.org/10.1186/s12889-017-4949-5
7. Demiralp, İ., & Bingöl, H. (2024). Efeler ligindeki sporcuların voleybol sporuna yönelmesinde aile ve çevrenin etkisi. Beden Eğitimi Spor Sağlık ve Efor Dergisi (BESSED), 3(1), 21–34.
8. Doğan, G. (2023). Performans yüzücülerinin atletik zihinsel enerji düzeyleri ile spora başlama nedenleri ve beklentileri arasındaki ilişkilerin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Rekreasyon Anabilim Dalı, Muğla.

9. Eime, R., Charity, M., Harvey, J., & Payne, W. (2015). Participation in sport and physical activity: Associations with socio-economic status and geographical remoteness. BMC Public Health, 15. https://doi.org/10.1186/s12889-015-1796-0
10. Ekinci, İ., & Çolak, S. (2022). 13–18 yaş grubu çocukların voleybol sporuna başlama nedenleri ve voleybola karşı tutumlarının incelenmesi. Journal of Social Research & Behavioral Sciences, 8(16). https://doi.org/10.52096/jsrbs.8.16.18
11. Gündoğdu, S. C., & Hacıcaferoğlu, B. (2012). Üniversite öğrencilerinin spor tesislerine ve organizasyonlarına karşı düşüncelerinin değerlendirilmesi (İnönü Üniversitesi örneği). Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 3(1), 43.
12. Hayoz, C., Klostermann, C., Schmid, J., Schlesinger, T., & Nagel, S. (2019). Intergenerational transfer of a sports-related lifestyle within the family. International Review for the Sociology of Sport, 54(2), 182–198. https://doi.org/10.1177/1012690217702525
13. Kahraman, H. (2019). Türk milli takımında yer alan boksörlerin boks sporuna başlama nedenleri ve beklentileri. Yüksek Lisans Tezi. Gelişim Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
14. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (24. bs.). Nobel Yayıncılık.
15. Kay, T., & Spaaij, R. (2012). The mediating effects of family on sport in international development contexts. International Review for the Sociology of Sport, 47, 77-94. https://doi.org/10.1177/1012690210389250
16. Kazak, H. (2010). İlköğretim öğrencilerinin spora başlamasında sosyal faktörlerin rolü (Muş ili örneği). Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
17. Keresztes, N., Piko, B. F., Pluhar, Z. F., & Page, R. M. (2008). Social influences in sports activity among adolescents. The Journal of the Royal Society for the Promotion of Health, 128(1), 21–25. https://doi.org/10.1177/1466424007085228
18. Kraaykamp, G., Oldenkamp, M., & Breedveld, K. (2013). Starting a sport in the netherlands: a life-course analysis of the effects of individual, parental and partner characteristics. International Review for the Sociology of Sport, 48, 153-170. https://doi.org/10.1177/1012690211432212
19. Li, Z., Zhao, H., & Xu, L. (2025). The influence of environment on adolescents’ physical activity. Scientific Reports, 15(1), 12024. 10.1038/s41598-025-91387-0. https://doi.org/10.1038/s41598-025-91387-0
20. Öztürk, S. (2019). Türk milli takımında yer alan triatloncuların triatlon sporuna başlama nedenleri ve beklentileri. Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
21. Peng, L., Yang, Z., Chang, D., & Liu, C. (2025). Disparities in sports participation behavior among Chinese residents. Scientific Reports, 15(1), 8788. https://doi.org/10.1038/s41598-025-92865-1
22. Salman, Ö., Sunay, H. (2012). Ankara’da 14-16 yaş arası basketbolcuların basketbola başlama nedenleri ve beklentileri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 10(1), 25-34. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000217
23. Sansi, S., & Çetin, E. (2025). Participation of physically disabled individuals in sports in Türkiye: Barriers and supports. Journal of Sport and Recreation Research, 7(1), 25–39. https://doi.org/10.25307/jssr.1559713
24. Sunay, H., & Seda Saracaloğlu, A. (2003). Türk sporcusunun spordan beklentileri ile spora yönelten unsurlar. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 43-48. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000011
25. Şimşek, D., & Gökdemir, K. (2006). Ortaöğretimde atletizm yapan sporcu öğrencilerin atletizm branşına yönelme nedenleri ve beklentileri. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 83–90. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000066
26. Tabachnick, B. G. (2013). Using multivariate statistics (6. ed.). Pearson.
27. Tunçel, E. (2021). Kadınlar voleybol 1. liginde oynayan profesyonel sporcuların voleybol branşına yönelmesinde aile, çevre ve toplum unsurlarının etkisinin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Gelişim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
28. Wang, J., Liu, Y., Zhang, Y., & Chen, J. (2024). Impact of awareness of sports policies, school, family, and community environment on physical activity and fitness among children and adolescents: A structural equation model analysis. BMC Public Health, 24, 19795. https://doi.org/10.1186/s12889-024-19795-x
29. Wheeler, S. (2012). The significance of family culture for sports participation. International Review for the Sociology of Sport, 47(2), 235–252. https://doi.org/10.1177/1012690211403196
30. Whitehead S. H., Biddle J. H., O’donovan T. M., & Nevill M. E. (2006). Social-Psychological and physical environmental factors in groups differing by levels of physical activity: A Study of Scottish Adolescen Girls. Pediatric Exercise Science. 18(2), 226-239. https://doi.org/10.1123/pes.18.2.226
31. Wilson, T. (2002). The paradox of social class and sports involvement. International Review for the Sociology of Sport, 37, 5–16. https://doi.org/10.1177/1012690202037001001
32. Yetim, A. S., & Cengiz, R. İ. (2005). Spor. İstanbul: Yaylacık Matbaası.
33. Yıldırım, Y. (2007). Türkiye’de performans tenisi yapan sporcuların tenise başlama nedenleri ve beklentileri. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Yönetim Bilimleri Anabilim Dalı, Ankara.