Sporcularda Sportmenliğin Saldırganlık ve Öfke Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu çalışmanın amacı; sporcularda sportmenlik davranışlarının saldırganlık ve öfke üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkilerin cinsiyet, yaş gibi demografik değişkenlere göre nasıl farklılaştığını değerlendirmektir. Nicel araştırma yöntemlerine dayalı ilişkisel tarama modelinde tasarlanan çalışmaya, farklı branşlarda aktif olarak spor yapan 18yaş üzeri toplam 504 sporcu dahil edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyonu ile incelenmiş, Sportmenlik davranışlarına etkisinin saldırganlık ve öfkeyi yordama gücü basit doğrusal regresyon ile test edilmiş; iki ve daha çok kategorili demografik değişkenler için t-testi ve tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır. Bulgular, saldırganlık ile öfke arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunduğunu; buna karşın sportmenlik yöneliminin tüm alt boyutları (sosyal normlara uyum, kurallara ve yönetime saygı, sporda sorumluluklara bağlılık ve rakibe saygı) ile saldırganlık ve öfke arasında negatif yönlü ve anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Demografik değişkenler açısından cinsiyet, yaş ve spor branşının sportmenlik yönelimi ile saldırganlık ve öfke üzerinde kısmen etkili olduğu belirlenirken, gelir düzeyi ve sigara kullanımının sportmenlik yönelimi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Regresyon analizi sonuçları ise saldırganlık ve özellikle öfke düzeylerinin sportmenlik yöneliminin anlamlı yordayıcıları olduğunu göstermiştir. Elde etmiş olduğumuz sonuçlar; spor ortamlarında sergilenen rakiplere karşı sergilenen sportmenlik davranışlarının rakibe ve kurallara saygıyı artırırken, saldırganlık ve şiddet eğilimlerini azalttığını göstermekte ve bu doğrultuda antrenörlerin antrenman programlarına öfke kontrolü ve sportmenlik odaklı zihinsel eğitimleri entegre etmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sportmenlik
• spor
• saldırganlık
• öfke

The Effect of Sportsmanship on Aggression and Anger in Athletes

Öz

The aim of this study is to examine the effect of sportsmanship on aggression and anger in athletes and to evaluate how these relationships differ according to demographic variables such as gender, age, and cigarette use. Designed using a correlational survey model based on quantitative research methods, the study included a total of 504 athletes over the age of 18 actively participating in various sports branches. Relationships between variables were examined using Pearson correlation, the predictive power of sportsmanship behavior on aggression and anger was tested using simple linear regression, and t-tests and one-way analysis of variance were applied for demographic variables with two or more categories. The findings revealed a positive and significant relationship between aggression and anger; however, there were negative and significant relationships between all sub-dimensions of sportsmanship orientation (conformity to social norms, respect for rules and management, commitment to responsibilities in sports, and respect for the opponent) and aggression and anger. In terms of demographic variables, gender, age, and sport branch were found to have a partial effect on sportsmanship orientation and aggression and anger, while smoking were not found to have a significant effect on sportsmanship orientation. The regression analysis results showed that aggression and especially anger levels were significant predictors of sportsmanship orientation. Our results indicate that sportsmanlike behavior towards opponents in sports environments increases respect for the opponent and the rules, while reducing tendencies towards aggression and violence. Accordingly, it is recommended that coaches integrate anger management and sportsmanship-focused mental training into their training programs.

Anahtar Kelimeler

• Sportsmanship
• Sport
• Aggression
• Anger

Etik Beyan

Ethics Committee Approval Information Ethics review board: Niğde Ömer Halis Demir University Ethics Committee Date of the ethics approval document: 02/07/2021 Reference number of the ethics approval document: 2021/28

Kaynakça

1. Abiş, S. (2022). The relationship with positive thinking skills and sportsmanship orientations in football players. Synesis, 14(1), 437–447.
2. Afyon, Y., & Metin, S. (2015). Muğla süper amatör ligindeki futbolcuların saldırganlık düzeylerinin incelenmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 6(1), 5–11. https://doi.org/10.17155/spd.05537
3. Ahmadi, S. S., Besharat, M. A., Azizi, K., and Larijani, R. (2011). The relationship between dimensions of anger and aggression in contact and non-contact sports. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 30, 247–251.
4. Akdağcık, İ., Yoka, K., Turan, M. B., & Yoka, O. (2022). Examination of the predictive power of the aggressiveness and anger levels of faculty of sports sciences students on the level of sportsmanship behavior. International Journal of Eurasian Education and Culture, 7(18), 1395–1437. https://doi.org/10.35826/ijoecc.594
5. Altın, M. O. (2017). Amatör düzeyde futbol oynayan sporcuların bilişsel duygu düzenleme ve saldırganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Master's thesis, Maltepe University].
6. Altın, M., & Özsarı, A. (2017). Sporcu eğitim merkezlerinde yatılı olarak eğitim gören sporcuların ahlaki karar alma tutumları. International Journal of Cultural and Social Studies, 3(1), 133–145.
7. Altun, M., & Güvendi, B. (2019). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersi sportmenlik davranışlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(11), 18. https://doi.org/10.26466/opus.570922
8. Anestis, M. D., Anestis, J. C., Selby, E. A., & Joiner, T. E. (2009). Anger rumination across forms of aggression. Personality and Individual Differences, 46, 192–196. https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.09.026

9. Araz, G. Y. (2017). Spor yapan bireylerin kaygı düzeyleri, saldırganlık eğilimleri ve yaklaşma-uzaklaşma tepkilerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi].
10. Ataklı, M. (2022). Milli judocuların sosyal zekâları ile sportmenlik davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi].
11. Avcı, A. (2010). Eğitimde şiddet olgusu lise öğrencilerinde şiddet, saldırganlık ve ahlaki tutum ilişkisi: Küçükçekmece ilçesi örneği [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
12. Ay, M. (2021). Bireysel spor yapan sporcuların saldırganlık düzeyleri ile benlik saygısı düzeylerinin bazı değişkenler altında incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi].
13. Aydın, A., & Akgün, S. (2014). Ergenlikte reaktif-proaktif saldırganlık, öfke ve narsisizm ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 29(73), 44–56.
14. Aydın, E., & İnce Alpaslan. (2016). Determination of students’ trait anger and anger expression styles participating in sportive recreational activities. Uluslararası Anadolu Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 36–55.
15. Ayub, N., Kimong, P. J., & Ahmad, P. H. M. (2020). The relationship between anger and aggression among drug dependent males. International Journal of Social Science and Humanity, 10(2), 51–56.
16. Bahadır, Z., Yoka, O., & Yoka, K. (2023). Yamaç paraşütçülerindeki heyecan arayışının, yaralanma kaygısı ve özgüven ile ilişkisi. Sportive, 6(2), 1–17. https://doi.org/10.53025/sportive.1313325
17. Balcı, E. (2019). Yetiştirme yurtlarında kalanların saldırganlık ve eğitime yönelik eğitimin eğitimi [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
18. Balcıoğlu, İ. (2003). Sporun sosyolojisi ve psikolojisi. Bilge Yayıncılık.
19. Balçıkanlı, S. G. (2010). Çok boyutlu sportmenlik yönelimi ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(1), 1–10.
20. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
21. Başaran, M. H., Taşğın, Ö., Sanioğlu, A., & Taşkın, A. K. (2009). Sporcularda durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 533–544.
22. Baykan, E. (2018). Y ve Z nesil taekwondocuların sürekli öfke düzeylerinin saptanması ve ilişkili faktörlerin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Bozok Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
23. Barkoukis, V., Lazuras, L., Tsorbatzoudis, H., & Rodafinos, A. (2011). Motivational and sportspersonship profiles of elite athletes in relation to doping behavior. Psychology of sport and exercise, 12(3), 205-212.
24. Belli, E., Gürbüz, A., & Gültekin, O. (2018). Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin öfke düzeylerinin araştırılması. Atatürk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(3), 163–171.
25. Beşkat, M. (2016). Futbol seyircilerinin empatik eğilimleri ile sporda saldırganlık ve şiddet düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Şanlıurfa ili örneği) [Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi].
26. Birinci, R. (2019). Spor yapan ve yapmayan bireylerin benlik saygısı ve saldırganlık düzeylerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi].
27. Boardley, I. D., & Kavussanu, M. (2009a). Moral disengagement in sport. International Review of Sport and Exercise Psychology, 2(1), 93–108. https://doi.org/10.1080/1750984X.2011.570361
28. Borroni, S., Somma, A., Andershed, H., Maffei, C., & Fossati, A. (2014). Psychopathy dimensions, Big Five traits, and dispositional aggression in adolescence: Issues of gender consistency. Personality and Individual Differences, 66, 199–203. https://doi.org/10.1016/j.paid.2014.03.019
29. Bostancı, Ö., Oda, B., Şebin, K., & Erail, S. (2017). 11–13 yaş öğrencilerin spor yapma durumlarına göre iyimserlik ile saldırganlık düzeylerinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(4), 205–217.
30. Boxer, P., & Tisak, M. S. (2005). Children’s beliefs about the continuity of aggression. Aggressive Behavior, 1–17. https://doi.org/10.1002/ab.20056
31. Bozdemir, O. (2017). Basketbol oynayan farklı eğitim kademelerindeki öğrencilerin spor ortamındaki empati becerileri ile fairplay davranışları arasındaki ilişki [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
32. Bozkurt, B. (2017). Genç kategorisindeki bireysel ve takım sporcularının öfke kontrollerinin değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
33. Brugman, S., Lobbestael, J., Arntz, A., Cima, M., Schuhmann, T., Dambacher, F., & Sack, A. (2015). Identifying cognitive predictors of reactive and proactive aggression. Aggressive Behavior, 41(1), 51–64. https://doi.org/10.1002/ab.21573
34. Burgueño, R., & Medina-Casaubón, J. (2020). Aggression and sportsmanship among university intramural-games athletes. International Journal of Recreation & Sport Science. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.90400175
35. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (Geliştirilmiş 11. baskı). Pegem Yayınları.
36. Can, S. (2016). Can emotionally intelligent volleyball players be more prone to sportspersonship? Journal of Education and Training Studies, 4(7), 54–60. https://doi.org/10.11114/jets.v4i7.1447
37. Chantal, Y., Robin, P., Vernat, J. P., & Bernache-Assollant, I. (2005). Motivation, sportspersonship, and athletic aggression: A mediational analysis. Psychology of Sport and Exercise, 6(2), 233–249. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2003.10.010
38. Christoforidis, C., Kalivas, V., Matsouka, O., Bebetsos, E., & Kambas, A. (2010). Does gender affect anger and aggression in handball players? The Cyprus Journal of Sciences, 8, 3–11.
39. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
40. Conroy, D. E., Silva, J. M., Newcomer, R. R., Walker, B. W., & Johnson, M. S. (2001). Personal and participatory socializers of the perceived legitimacy of aggressive behavior in sport. Aggressive Behavior, 27(6), 405–418. https://doi.org/10.1002/ab.1026
41. Cosma, G.-A., Chiracu, A., Stepan, A.-R., Gatzel, R., Iancu, A., & Cosma, A. (2021). Sportsmanship and basic psychological needs in sports students. Baltic Journal of Health and Physical Activity, 13(1), 53–65. https://doi.org/10.29359/BJHPA.13.Spec.Iss1.05
42. Coulomb-Cabagno, G., & Rascle, O. (2006). Team sports players’ observed aggression as a function of gender, competitive level, and sport type. Journal of Applied Social Psychology, 36(8), 1980–2000. https://doi.org/10.1111/j.0021-9029.2006.00090.x
43. Çakır, H. İ. (2014). Liseler arası müsabakalara katılan sporcu öğrencilerin saldırganlık durumlarının araştırılması [Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
44. Çavdar, G. (2019). Kadın futbolcuların sportmenlik yönelimleri ve sporda ahlaktan uzaklaşma mekanizmalarının farklı değişkenlere göre değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi].
45. Çemç, M. S., Susuz, Y. E., Madak, E., Şahin, R., Karakaş, İ., & Çolakoğlu, F. F. (2025). An investigation into the mindful awareness and sportsmanship orientations of students competing in university sports teams. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 225–238. https://doi.org/10.70007/yalovaspor.1743280
46. Demir, H., Sezan, T., Demirel, H., Yalçın, Y. G., & Altın, M. (2017). Sporcuların öfke ifade tarzları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(19), 408–414. https://doi.org/10.20875/makusobed.295361
47. Dervent, F. (2007). Lise öğrencilerinin saldırganlık düzeyleri ve sportif aktivitelere katılımla ilişkisi. [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
48. Doğan, V. (2016). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin saldırganlık düzeyleri ile problem çözme becerilerinin tespiti. [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
49. Dollard, J., Doob, L. W., Miller, N. E., Mowrer, O. H., & Sears, R. R. (1939). Frustration and aggression. Yale University Press.
50. Dursun, B. (2019). Kadın sporcuların sportmenlik yönelimlerinin etik duruşa etkisi. [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi].
51. Duygu, N. (2022). Savunma sporu yapan bireylerde sportmenlik davranışları ile empatik eğilim düzeylerinin incelenmesi (Şırnak ili örneği). [Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
52. Elik, T. (2017). Güneydoğu Anadolu Bölgesi futbol takımlarında amatör olarak futbol oynayan sporcuların sportmenlik yönelimleri ve empatik eğilim düzeyleri. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi].
53. Erşan, E. E., Doğan, O., & Doğan, S. (2009). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin saldırganlık düzeylerinin sosyodemografik açıdan değerlendirilmesi. Cumhuriyet Tıp Dergisi, 31, 231–238.
54. Esentürk, O. K., İlhan, E. L., & Çelik, O. B. (2015). Examination of high school students’ sportsmanlike conducts in physical education lessons according to some variables. Science, Movement and Health, 15(2), 627–634.
55. Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G*Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149–1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
56. Fişek, K. (2003). Devlet politikası ve toplumsal yapıyla ilişkileri açısından spor yönetimi: Dünyada, Türkiye’de. YGS Yayınları.
57. Gentile, A., Milovanovic, I., Pisot, S., Bianco, A., & Lavanco, G. (2022). Moral disengagement in youth athletes: A narrative review. Journal of Functional Morphology and Kinesiology, 7(2), 33. https://doi.org/10.3390/jfmk7020033
58. George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429056765
59. Gürbüz, B., Kural, S., & Özbek, O. (2019). Sporda Saldırganlık ve Öfke Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sportif Bakış: Spor ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 206–217.
60. Giles, J. W., & Heyman, G. D. (2005). Young children's beliefs about the relationship between gender and aggressive behavior. Child Development, 76(1), 107–121. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2005.00833.x
61. Gündoğdu, R. (2010). 9. sınıf öğrencilerinin çatışma çözme, öfke ve saldırganlık düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 257–276.
62. Günesen, İ. (2022). Elit düzey boksörlerin müsabaka öncesi kaygı durumları ile sportmenlik yönelim düzeylerinin incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi].
63. Gürpınar, B., & Kurşun, S. (2013). Basketbolcuların ve futbolcuların sportmenlik yönelimleri. Mediterranean Journal of Humanities, 3(1), 171–176.
64. Güvendi, B., & Keskin, B. (2020). Sporcuların antrenörlerinden algıladıkları etik dışı davranış algısına göre saldırganlık ve öfke davranışlarının incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 134–145. https://doi.org/10.31680/gaunjss.718565
65. Harwood, A., Lavidor, M., & Rassovsky, Y. (2017). Reducing aggression with martial arts: A meta-analysis of child and youth studies. Aggression and Violent Behavior, 34, 96–101. https://doi.org/10.1016/j.avb.2017.03.001
66. Havadar, T., & Kalkavan, A. (2022). Amatör futbolcular, kayakçılar ve salon sporlarına katılan sporcuların saldırganlık düzeylerinin araştırılması (Kars ili örneği). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 24–38.
67. Harvey, S., Kirk, D., & O'Donovan, T. M. (2014). Sport education as a pedagogical application for ethical development in physical education and youth sport. Sport, Education and Society, 19(1), 41–62. https://doi.org/10.1080/13573322.2011.624594
68. Hubbard, J. A., Smithmyer, C. M., Ramsden, S. R., Parker, E. H., Flanagan, K. D., Dearing, K. F., Relyea, N., & Simons, R. F. (2002). Observational, physiological, and self-report measures of children’s anger: Relations to reactive versus proactive aggression. Child Development, 73(4), 1101–1118. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00460
69. Kafalı, S., Hünkâr, İ., Keçeci, O., & Demiray, E. (2017). Bireysel spor ve takım sporu yapan sporcuların saldırganlık düzeylerinin araştırılması. Journal of International Social Research, 10(50), 386–390.
70. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi (31. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
71. Karabulut, E. O., & Bahadır, Z. (2013). Ümit Milli Judo Takımının olumsuz değerlendirilmekten korkma ve empatik eğilim düzeylerinin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 108–115
72. Kavussanu, M. (2008). Moral behavior in sport: A critical review of the literature. International Review of Sport and Exercise Psychology, 1(2), 124–138. https://doi.org/10.1080/17509840802277417
73. Keskin, C. (2015). Liseler arası müsabakalara katılan sporcu öğrencilerin saldırganlık durumlarının araştırılması (Zonguldak-Kozlu örneği). [Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
74. Kılınç, B. (2020). Farklı spor branşlarıyla uğraşan bireylerin sportmenlik düzeylerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Yozgat Bozok Üniversitesi].
75. Kırkbir, F. (2020). Futbolcuların sürekli öfke ve öfke ifade tarzları ile saldırganlık düzeylerinin incelenmesi [Doktora Tezi, Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
76. Koç, Y., & Güllü, M. (2017). Lise öğrencilerinin beden eğitimi dersi sportmenlik davranışlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(1), 19–30. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000304
77. Kohlberg, L. (1984). Essays on moral development: Vol. 2. The psychology of moral development. Harper & Row.
78. Krishnani, H., & Kanade, R. (2025). Sportsmanship in sport: An ethical and performance based lens. Khel Journal, 12(5), 237–245. https://doi.org/10.22271/kheljournal.2025.v12.i5e.3995
79. Kurtyılmaz, Y. (2005). Öğretmen adaylarının saldırganlık düzeyleri ile akademik başarıları, iletişim ve problem çözme becerileri arasındaki ilişkiler (Anadolu Üniversitesi ve Osmangazi Üniversitesi öğrencileri üzerinde bir araştırma) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
80. Kurudirek, M. İ. (2014). Lise düzeyindeki elit buz hokeyi oyuncularının saldırganlık düzeylerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi].
81. Küçükatçeken, V. (2019). Amatör kulüplerde futbol oynayan sporcuların fair play anlayışlarının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi].
82. Lazarus, R. S. (1991). Emotion and adaptation. Oxford University Press.
83. Lee, M. J., Whitehead, J., & Ntoumanis, N. (2007). Development of the attitudes to moral decision-making in youth sport questionnaire (AMDYSQ). Psychology of Sport and Exercise, 8(3), 369–392. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2006.12.002
84. Liu, C., Qu, G., & Gao, R. (2023). Defining sports moral character and clarifying its related concepts. Frontiers in Sports and Active Living, 5, 1101377. https://doi.org/10.3389/fspor.2023.1101377
85. Maxwell, J. P., & Moores, E. (2007). The development of a short scale measuring aggressiveness and anger in competitive athletes. Psychology of Sport and Exercise, 8(2), 179–193. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2006.03.002
86. Martin, R., Watson, D., & Wan, C. K. (2000). A three-factor model of trait anger: Dimensions of affect, behavior, and cognition. Journal of Personality, 68(5), 869–897. https://doi.org/10.1111/1467-6494.00119
87. Mutz, M., & Baur, G. (2009). The role of sports for violence prevention: Sport club participation and violent behaviour among adolescents. International Journal of Sport Policy, 1, 305–321. https://doi.org/10.1080/19406940903265582
88. Nia, M. E., & Besharat, M. A. (2010). Comparison of athletes’ personality characteristics in individual and team sports. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 5, 808–812. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.07.189
89. Omli, J., & LaVoi, N. M. (2009). Background anger in youth sport: A perfect storm? Journal of Sport Behavior, 32(2), 242–260.
90. Orobio de Castro, B., Merk, W., Koops, W., Veerman, J. W., & Bosch, J. D. (2005). Emotions in social information processing and their relations with reactive and proactive aggression in referred aggressive boys. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 34. https://doi.org/10.1207/s15374424jccp3401_1
91. Özdemir, N., & Abakay, U. (2017). Kadın voleybol ve futbolcularda iletişim becerileri ve saldırganlık düzeylerinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 41–52.
92. Özgider, C., & Akgün, O. (2021). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin şiddet ve saldırganlık düzeyleri üzerine bir incelenme. Spor Eğitim Dergisi, 5(3), 24–35.
93. Özkan, A. (2021). Süper Lig hentbol antrenörlerinin tercih ettikleri liderlik davranışları ile hentbolcuların sportmenlik yönelimlerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi].
94. Özsarı, A., Demirel, H., Altın, M., Yalçın, Y. G., & Demir, H. (2018). Kadın basketbolcuların sportmenlik yönelimleri. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 1(2), 66–71.
95. Özsaydı, Ş. (2020). Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin sosyal zekâları ile sportmenlik davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
96. Öztürk, S. B. (2003). Spor, taraftar saldırganlığı ve güvenlik önlemleri [Yüksek Lisans Tezi, Niğde Üniversitesi].
97. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage Publications.
98. Pekel, A., Turan, M. B., Eraslan, M., Iqbal, M., Pepe, O., Yoka, K., & Yoka, O. (2025). Building resilience through self-defense: The role of martial arts in enhancing psychological strength among women. Frontiers in Psychology, 16, 1592326. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1592326
99. Pepe, K., Kara, A., Özkurt, R., & Dalaman, O. (2019). Aktif spor yapan amatör sporcuların spor ortamında fair play davranışlarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 497–506.
100. Perry, J. (2014). Redefining sportspersonship: A compliant and principled model [Unpublished Ph.D. thesis, University of Hull, Sport and Exercise Sciences with Psychology].
101. Proios, M. (2012). Moral functioning in sport: An application of the Hahm–Beller Values Choice Inventory. Perceptual and Motor Skills, 115(1), 173–187.
102. Ramirez, J. M., & Andreu, J. M. (2006). Aggression, and some related psychological constructs (anger, hostility, and impulsivity): Some comments from a research project. Neuroscience and Biobehavioral Reviews, 30, 276–291. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2005
103. Robazzo, C., & Bortoli, L. (2007). Perceived impact of anger and anxiety on sporting performance in rugby players. Psychology of Sport and Exercise, 8(6), 875–896.
104. Shields, D. L. (2014). Character as the aim of education. Phi Delta Kappan, 95(6), 39–44.
105. Shokoufeh, S. (2018). Türkiye'de elit erkek ve bayan güreşçiler ile spor yapmayan bireylerin zihinsel yetenek, liderlik ve saldırganlık düzeylerinin incelenmesi [Doktora Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
106. Simon, R. L., Torres, C. R., & Hager, P. F. (2015). Fair play: The ethics of sport (4th ed.). Westview Press.
107. Spaaij, R., & Schaillée, H. (2019). Unsanctioned aggression and violence in amateur sport: A multidisciplinary synthesis. Aggression and Violent Behavior, 44, 36–46.
108. Spruit, A., Kavussanu, M., Smit, T., & IJntema, M. (2019). The relationship between moral climate of sports and the moral behavior of young athletes: A multilevel meta-analysis. Journal of Youth and Adolescence, 48, 228–242
109. Şahinler, Y., & Ulukan, M. (2010). Spor yapan üniversite öğrencilerinin saldırganlık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Spor Bilimleri Öğrenci Çalışmaları, 2(1), 16–24.
110. Şenel, E., & Yıldız, M. (2016). Beden eğitimi ve spor yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin bedensel/kinestetik zeka ve sportmenlik eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Hakemli Akademik Spor Sağlık ve Tıp Bilimleri Dergisi, 19, 54–61.
111. Takar, M. S. (2022). Türkiye’deki buz hokeyi sporcularının saldırganlık ve özgüven düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi].
112. Tisak, J., Tisak, M. S., Baker, E. R., Amrhein, K. E., & Jensen, C. (2021). The association among parental bonding, depression, social aggression, and criminal assault: Are there gender differences between male and female youth offenders? Journal of Interpersonal Violence, 36(3–4), 1883–1900.
113. Toksöz, B. (2022). Yetişkin bireylerde saldırganlık düzeylerinin yordayıcıları olarak çocukluk çağı travmaları, bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve sosyal destek düzeylerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
114. Tutkun, E., Güner, B. Ç., Ağaoğlu, S. A., & Soslu, R. (2010). Takım sporları ve bireysel sporlar yapan sporcuların saldırganlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 1(1), 23–29.
115. Türkçapar, Ü., & Yasul, Y. (2021). Üniversite okul takımlarında yer alan bireysel ve takım sporu yapan öğrencilerin öfke düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(3), 1923–1931. https://doi.org/10.33206/mjss.891966
116. Uysal, E. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin kişilik özellikleri ve sportmenlik anlayışlarının bazı parametrelere göre incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi].
117. Vallerand, R. J., Brière, N. M., Blanchard, C., & Provencher, P. (1997). Development and validation of the Multidimensional Sportspersonship Orientations Scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 19, 197–206
118. Yavuz, S. (2015). Farklı spor dallarındaki sporcu, seyirci ve yöneticilerin küresel vatandaşlık ve saldırganlık ilişkisi (Adana–Mersin ili örneği) [Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
119. Yazıcı, Ö. F. (2021). Sporcu karakterinin sportmenlik davranışları rekabetçi agresiflik ve öfke ile ilişkisi [Doktora Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi].
120. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayınevi.
121. Yıldırım, A., & Abakay, U. (2015). Hokeycilerin iletişim becerileri ve saldırganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 17–28.
122. Yıldırım, F., & Cengiz, R. (2018). Sporcu kimliğinde etik değerler ve sportmenlik. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(2), 75–84.
123. Yıldız, M. (2019). Sporcularda sportmenlik yönelimi: Hedef bağlılığı ve sporda ahlaktan uzaklaşmanın rolü [Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi].
124. Yoka, K., Polat, E., Yoka, O., & Turan, M. B. (2025). Relationship between motivation for participation in sports and life satisfaction in disabled athletes. PALAESTRA, 39(4). https://doi.org/10.18666/PALAESTRA-2025-V39-I4-13388
125. Yoka, K., Yoka, O., Bahadır, Z., & Çelik, Z. (2026). The effect of stress management strategies of athletes studying in the faculty of sports sciences on their athlete self-confidence. Eurasian Journal of Sport Sciences and Education, 8(2), 366–379. https://doi.org/10.47778/ejsse.157
126. Yorulmaz, M. (2019). Bireysel ve takım sporcularının dindarlık ile saldırganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].
127. Yurttaş, H. (2016). Spor yapan ve spor yapmayan üniversite öğrencilerinin saldırganlık düzeylerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
128. Zekioğlu, A., & Tatar, A. (2006). Üniversitede eğitim gören futbolcuların empatik becerilerinin kişilik özellikleri ile karşılaştırılması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 4, 135–138. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000072
129. Zengin, S. (2016). Bireysel, takım ve raket sporları yapan lise öğrencilerinin saldırganlık düzeylerinin belirlenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
130. Zor, S. (2021). Lisanslı olarak okul sporlarına katılan orta öğretim öğrencilerinin sportmenlik yönelimi ve sporda saldırganlık–öfke düzeyleri [Yüksek Lisans Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi].
131. Zeichner, A., Parrott, D. J., & Frey, F. C. (2003). Gender differences in laboratory aggression under response choice conditions. Aggressive Behavior, 29(2), 95–106. DOI: 10.1002/ab.10030.
132. White, B. A., & Turner, K. A. (2014). Anger rumination and effortful control: Mediation effects on reactive but not proactive aggression. Personality and Individual Differences. https://doi.org/10.1016/j.paid.2013.08.012