Biopolitics and Social Control In The Covid-19 Process Through The Lenses Of Michel Foucault And Paul Virilio

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 35, 146 - 161, 31.05.2025

Duygu Atakul

Öz

In this study, the Covid-19 pandemic, which has caused the deaths of more than 18 million people, is evaluated within the framework of biopolitics. Paul Virilio’s approach, which focuses on technology, speed, and visual surveillance, provides a complementary perspective for explaining how states reinforce biopolitical practices.This study examines how biopolitical control mechanisms, along with the acceleration of technology and speed, restricted individual freedoms and led a transformation in individuals’ perception of reality, increasing social control. The perspective of Paul Virilio, a technology philosopher little-known in Turkish literature compared to Foucault, is evaluated in the context of social control practices through the example of Covid-19, aiming to develop a different viewpoints and contribute to existing discussions. Additionally, this study aims to shed light on the situations that may be possible in the future by drawing attention to the growing influence of governments, especially in adverse conditions such as epidemics, and through the acceleration of technology and information flow. As a result, this process which is analyzed through Foucault’s power analysis and concepts (particularly dispositif, panopticon, governmentality, security), as well as Virilio’s theory and concepts (dromology, information bomb, tele-surveillance analysis) have had negative effects on human life, leading to a distortion of individuals’ perception of reality. With this altered perception, states have increased their influence over the individuals who have become more susceptible to manipulation. Through this power, they have also legislated non-health-related issues as a package within the scope of health measures implemented in Covid-19. This example has also emphasized the need for further discussions on the ethical responsibilities of technology, privacy rights, and democratic oversight mechanisms. Besides, it has been observed that power is no longer shaped solely around the question of “who controls?”, but increasingly around the question of “who controls faster?”.

Anahtar Kelimeler

Foucault , Virilio , Dispositif , Covid-19 , Dromoloji

MICHEL FOUCAULT VE PAUL VIRILIO’NUN PERSPEKTİFİNDEN COVID-19 SÜRECİNDE BİYOPOLİTİKA VE TOPLUMSAL KONTROL

Öz

Bu çalışmada, 18 milyondan fazla insanın ölmüne yol açan Covid-19 pandemisi, Michel Foucault’nun biyopolitika perspektifi çerçevesinde ele alınmaktadır. Paul Virilio’nun teknoloji, hız ve görsel denetim odaklı yaklaşımları ise, devletlerin biyopolitik uygulamalarını nasıl pekiştiğini açıklamada tamamlayıcı bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışmada, pandemi sürecinde devletlerin biyopolitik kontrol mekanizmalarının, teknoloji ve hızın artışıyla birlikte sosyal hareketliliği ve bireysel özgürlükleri nasıl sınırlandırdığını, bunun sonucunda da bireylerin gerçeklik algısının nasıl dönüştüğü tartışılmaktadır. Türkçe literatürde Foucault’ya kıyasla daha az bilinen teknoloji felsefecisi Paul Virilio’nun bakış açısı, toplumsal kontrol uygulamaları bağlamında Covid-19 örneği üzerinden değerlendirilerek, farklı bir bakış açısı geliştirilmesi ve mevcut tartışmalara katkı sunulması hedeflenmiştir. Ayrıca, bu çalışmayla birlikte özellikle salgın gibi olumsuz koşullar, teknoloji ve hızın ivmelenmesi sayesinde devletlerin etkilerinin artmasına dikkat çekilerek gelecekte yaşanması mümkün olabilecek durumlara ışık tutulması amaçlanmıştır. Sonuç olarak, Foucault’un iktidar analizleri ve kavramları (özellikle dispozitif, panoptikon, yönetimsellik ve güvenlik) ile Virilio’nun teori ve kavramları (dromoloji, enformasyon bombası, telegözetim analizi) aracılığıyla açıklanan bu süreçte, yaşanan gelişmeler, insan hayatı üzerinde olumsuz bir etki bırakarak bireylerin gerçeklik algısının bozulmasına neden olmuştur. Bu yeni oluşan algıyla birlikte devletler manipülasyona daha açık hale gelen bireyler üzerinde etkilerini artırmıştır. Bu güçle birlikte, Covid-19 özelinde uygulanan sağlık tedbirleri kapsamında sağlıkla ilgili olmayan konular da paket halinde yasalaştırılmıştır. Bu örnekle beraber teknolojinin etik sorumlulukları, gizlilik hakları ve demokratik denetim mekanizmaları hakkında daha fazla tartışma yapılması gerektiğini ortaya çıkmıştır. Ayrıca, iktidarın artık yalnızca “kim denetliyor?” sorusu etrafında değil, “kim daha hızlı denetliyor?” sorusu etrafında şekillendiği gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Foucault , Virilio , Dispozitif , Covid-19 , Dromoloji

Kaynakça

• Agamben, G. (2020) Covid-19: Gerekçesiz bir acil durumun yarattığı istisna hali. Terrabayt. Erişim adresi: https://terrabayt.com/dusunce/covid-19-gerekcesiz-bir-acil-durumun-yarattigi-istisna-hali/
• Alver, F. (2006) Paul Virilio’nun dromoloji kuramına eleştirel yaklaşım,P. Erarslan Yayınoğlu (Der.), İletişim Yansımaları (s.11-38) içinde. İstanbul: Altın Kitaplar.
• Armaoğlu, F. (t.y.). 20. yüzyıl siyasi tarihi. Sahal Yayınevi (1914-1995).Erişim adresi: https://www.academia.edu/35443878/prof_dr_fahir_armaoglu_20_yzyl_siyasi_tarihi_1_pdf
• Aydın, N. (2023, 29 Ocak) Tarihin en eski bulaşıcı hastalıklarından cüzzam hala etkisini sürdürüyor. Anadolu Ajansı.Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/saglik/tarihin-en-eski-bulasici-hastaliklarindan-cuzzam-hala-etkisini-surduruyor/2800586
• Aykutalp, A. (2017). Hız Siyaseti: Paul Virilio’nun dromoloji kuramı. The Journal of Academic Social Science Studies,61,429-440.
• Bayra, A.E. (2022). Covid-19 pandemisini biyopolitika üzerinden okumak: Çıplak hayatın Fukoyen bağlamıyla devlet düzenine yeniden dahli, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28(2),775-805.
• BBC (2020a). Pandemi nedir, ülkeleri nasıl etkiler? Dünya Sağlık Örgütü koronavirüsü pandemi ilan etti. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51614548
• BBC (2020b). Koronavirüs: Cep telefonları üzerinden takip salgınla mücadelede başarılı bir yöntem mi? Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52106853
• BBC (2022). Covid nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısının 18 milyonu aştığı hesaplanıyor. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60702679
• Bussolini, J.(2010). What is a dispositive? Foucault Studies,10,85-107.
• Callewaert, S. (2017). Foucault’s concept of dispositif, Praktiske Grunde. Erişim adresi: https://praktiskegrunde.dk/2017/praktiskegrunde(2017-1+2f)callewaert.pdf
• Cevizci, A. (2013) Uygulamalı Etik. İstanbul: Say Yayınları.
• Çim, E.ve Özbey, Y.(2022). Biopolitics during Covid-19 pandemic: Migration movements and border practices in Europe, MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 2(26),380-393.
• Datta, A. (2020) Self(ie)-governance: Technologies of intimate surveillance in India under Covid-19, Dialogues In Human Geography, 10(2) 234-237.doi: 10.1177/2043820620929797
• Duarte, F. (2021, 29 Nisan). İspanyol gribi nedir, kaç kişi hayatını kaybetti ve salgın bittiğinde dünya ne haldeydi? BBC. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52473039
• Euronews (2022). Kanada’nın Quebec eyaletinde aşı olmayanlara ‘vergi’ geliyor. Erişim adresi: https://tr.euronews.com/2022/01/12/kanada-n-n-quebec-eyaletinde-as-olmayanlara-vergi-geliyor
• Foucault, M. (2002). Toplumu savunmak gerekir (Çev. Ş. Aktaş). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Foucault, M. (2006). Kliniğin doğuşu (Çev. İ.Malak Uysal). Ankara: Epos Yayınları.
• Foucault, M. (2007). Cinselliğin tarihi (Çev. H. U. Tanrıöver). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Foucault, M. (2014). Bilginin arkeolojisi (Çev. V.Orhan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Foucault, M. (2015) Biyopolitikanın doğuşu (Çev. A. Tayla). İstanbul:İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Foucault, M. (2019) Güvenlik, toprak, nüfus (Çev. F.Taylan). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Foucault, M. (2019) Hapisanenin doğuşu (Çev. M.A. Kılıçbay). Ankara: İmge Kitapevi Yayınları.
• Gambetti, Z. (2021) Covid-19 pandemisi gerekçesiyle iktidarlarca getirilen kısıtların siyasal ve toplumsal Etkileri. Toplum ve Hekim, 36(3), 218-230.
• Han, B-C. (2020, 11 Mayıs) Dijital bir federalizme doğru mu gidiyoruz? (Çev. H. Bayrı). Medyascope. Erişim adresi: https://medyascope.tv/2020/05/11/byung-chul-han-dijital-bir-feodalizme-dogru-mu-gidiyoruz/
• Han, S. (2009) Info-war as the interface of biopolitics: Re-reading Foucault with Virilio. S. Binkley & J. Capetillo (Eds.), A Foucault For The 21st Century: Governmentality, Biopolitics and Discipline in the New Millennium (338-349) içinde. Cambridge Scholar Publishing.
• Kaçmaz, S.I. (2023, 8 Ağustos) Aşı pişmanlığı yaşayanlar iddia ediyor, uzmanlar tek tek yanıtlıyor: Aşı mı hasta ediyor, Covid’in kendisi mi? Hürriyet. Erişim adresi: https://www.hurriyet.com.tr/mahmure/yazarlar/selin-irmak-kacmaz/asi-pismanligi-yasayanlar-iddia-ediyor-uzmanlar-tek-tek-yanitliyor-asi-mi-hasta-ediyor-covidin-kendisi-mi-42311662
• Kızıldağ, T. (2024, 8 Mayıs) AstraZeneca’dan Covid-19 Aşısını Geri Çekme Kararı. NTV. Erişim adresi: https://www.ntv.com.tr/dunya/astrazenecadan-covid-19-asisini-geri-cekme-karari,Ye2eP2Y7v0K_nPP0AuGXSg
• Koç, A. (2018) “Michel Foucault’nun “Biyopolitika” kavramının teorik çerçevesi”.Ankasam Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 2(2), 193-218.
• Konak, N. (2019) Küresel iklim değişikliği ve Türkiye’de kanal tipi hidro-elektrik Santrallerinin Foucault’nun biyoiktidar, yönetimsellik ve güvenlik biyopolitikası kavramları bağlamında analizi. Alternatif Politika, 11(1),113-141.
• Köse, H. (2005) Virilio ve “Hızlandırılmış Hakikat” (Gerçekliğin yok oluş estetiğine ilişkin bir deneme)”. Yeni Düşünceler, 1(1),229-238.
• Lemke, T. (2016) Politikanın temeli olarak hayat (Çev.U. Özmakas). L. Cantek (Ed.) Biyopolitika içinde (13-20). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Lemke, T. (2016) Politikanın nesnesi olarak hayat (Çev.U. Özmakas). L. Cantek (Ed.) Biyopolitika içinde (21-26). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Milestone, J. (2007) Design as power: Paul Virilio and the governmentality of design expertise. Culture, Theory & Critique, 48(2),175-198.
• NP İstanbul (2020) Korku, gerçek tedbir almanın önüne geçiyor, NP İstanbul. Erişim adresi: https://npistanbul.com/koronavirus/korku-gercek-tedbir-almanin-onune-geciyor
• Özmakas, U. (2016) Biyopolitika kavramına dair bir soruşturma (Doktora Tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=pbbsSi2itEJORqmzbgM61g&no=3hYZ2tQ369LYtriy-JWOxw
• Rannard, G. (2021, 26 Mayıs) Covid: Pandemi rüyalarınızı nasıl etkiliyor? BBC. Erişim adresi: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-57245619
• Sadakaoğlu, M. C. (2020) Paul Virilio’nun kurumsal dünyasına kısa bir giriş denemesi. International Social Sciences Studies Journal, 6(54), 204-214.
• Sağlam, H. (2021) Afet haberlerinde “Korku Çekiciliği”nin kullanımı: Cumhuriyet, Hürriyet ve Sabah Gazetelerindeki Covid-19 haberlerine yönelik bir inceleme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensitüsü Dergisi, 49,213- 228.
• Sat, G. (2019) Michael Foucault’da iktidar ve beden ilişkisi üzerine bir inceleme (Yüksek Lisans Tezi). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=UQIYo67Pc7lRKErh-xTn6Q&no=dYbKrfZLLgvmHtC_8xZDvw
• Sevli, S. G. (2020) Koronavirus ve biyopolitika tartışmaları: Agamben ve Foucault. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 2(22),315-341
• Şener, N.K. (2015) Dijital medya teknolojilerinin tekno-sosyoloji bağlamında incelenmesi (Doktora Tezi, T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul). Erişim adresi: https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/53318.pdf
• Tarhan, M. (2020, 10 Ekim) Birinci Dünya Savaşı’nın üstünden 102 yıl geçti. Anadolu Ajansı. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/dunya/birinci-dunya-savasinin-ustunden-102-yil-gecti/2038197#:~:text=Birinci%20Dünya%20Savaşı%27ndaki%20ölümlerin,65%20milyon%20asker%20seferber%20edildi
• Temiz, H. (2020) Bireyin kontrolü bağlamında Michel Foucault’nun gözetim toplumu ile Jean Baudrillard’ın tüketim toplumu karşılaştırması (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul).Erişim adresi: https://openaccess.izu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12436/2399
• TRT (2021) Türkmenistan’da Covid-19 vakası yok ama aşı zorunlu. TRT Haber. Erişim adresi: https://www.trthaber.com/haber/koronavirus/turkmenistanda-covid-19-vakasi-yok-ama-asi-zorunlu-594105.html
• Virilio, P. (2003) Enformasyon Bombası. İstanbul: Metis Yayınları.
• Virilio, P. (2021) Hız ve Politika. İstanbul: Metis Yayınları.
• Yanıkdağ, T. ve Karabulut, A. (2022) Avrupa Birliği’nin aşı politikasına biyopolitik bir bakış: Takip sistemlerinden aşı kartı uygulamalarına. International Social Sciences Studies Journal, 8(103),3556-3565.
• Zabunoğlu, H.G. (2021) Kapitalizm, biyoiktidar ve özne. Bilgi, 23(2),231-256.