MHP VE ÜLKÜCÜ KURULUŞLAR DAVASI KAPSAMINDA ALPARSLAN TÜRKEŞ’İN 12 EYLÜL ASKERİ YARGI SÜRECİNİN HUKUKİ DEĞERLENDİRMESİ

Öz

11 Eylül 1980 tarihini 12 Eylül 1980 tarihine bağlayan gece saat 04.00’te Millî Güvenlik Konseyi tarafından yayımlanan bildiri ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin hiyerarşik yapı içerisinde ülkenin yönetimini ele aldığı ilan edilmiştir. Bildiride, devlet ile milletin bekasını korumak ve demokratik sistemin işlevselliğini sağlamak müdahale gerekçesi olarak açıklanmıştır. Bu doğrultuda; 12 Eylül 1980 tarihi itibarıyla meclis ve hükümetin varlığına son verilmiş, milletvekillerinin yasama dokunulmazlıkları kaldırılmış, tüm ülkede sıkıyönetim kurallarının uygulanacağı bildirilmiş, yurt dışına çıkış yasağı getirilmiş ve vatandaşlara ikinci bir emre dek sokağa çıkma yasağı konulmuştur. 12 Eylül 1980 tarihinde gerçekleşen askeri müdahale kapsamında, Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) temsil edilen 4 köklü siyasi partiden; Adalet Partisi (AP) Genel Başkanı Süleyman DEMİREL, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Bülent ECEVİT, Milli Selamet Partisi (MSP) Genel Başkanı Necmettin ERBAKAN ve Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Alparslan TÜRKEŞ gözetim altında tutulmuşlardır. Alparslan TÜRKEŞ, “MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası”nda toplam 4,5 yıl tutuklu kalarak genel başkanlar içerisinde en mağdur lider olmuş, 12 Eylül ve devamındaki askeri yargı sürecinde çok ağır zorluklara göğüs germek durumunda kalmıştır. Bu makale; siyasi maksatlı kanaat ve değerlendirme içermemektedir. 12 Eylül döneminde “MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası” kapsamında yargılanan Alparslan TÜRKEŞ’in savunmasının temeli, hakkında tanzim edilen hukuki temelden yoksun iddianame ve esas hakkında mütalaa ile yine hukuki zeminden uzak yargılama neticesinde verilen haksız mahkûmiyet kararının hukuki değerlendirmesinden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Alparslan TÜRKEŞ
• MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası
• İddianame
• Savunma
• Gerekçeli Hüküm

A Legal Assessment of Alparslan Türkeş’s Military Trial during the September 12 Military Regime within the Framework of the MHP and Nationalist Associations Affiliated with MHP

Öz

At 04:00 a.m. on the night spanning 11–12 September 1980, a proclamation issued by the National Security Council announced that the Turkish Armed Forces had assumed control of the administration of the country within the existing hierarchical chain of command. The proclamation justified the intervention on the grounds of safeguarding the survival of the state and the nation and restoring the effective functioning of the democratic system. Accordingly, as of 12 September 1980, the parliament and the government were dissolved; the legislative immunities of members of parliament were revoked; the imposition of martial law throughout the entire country was declared; a ban on foreign travel was introduced; and a nationwide curfew was enforced until further notice. Within the scope of the military intervention carried out on 12 September 1980, the leaders of the four long-established political parties represented in the Grand National Assembly of Turkey (GNAT)—namely Süleyman Demirel, Chairman of the Justice Party (JP); Bülent Ecevit, Chairman of the Republican People’s Party (RPP); Necmettin Erbakan, Chairman of the National Salvation Party (NSP); and Alparslan Türkeş, Chairman of the Nationalist Movement Party (MHP)—were taken into custody. Among these leaders, Alparslan Türkeş emerged as the most adversely affected, having been detained for a total of four and a half years within the framework of the “MHP and Nationalist Associations Affiliated with MHP.” During the military judicial process initiated on and following 12 September, he was subjected to exceptionally severe conditions and hardships. This article does not contain politically motivated opinions or normative judgments. Rather, it is confined to a legal assessment of the defense of Alparslan Türkeş, who was prosecuted during the September 12 period within the scope of the “MHP and Nationalist Associations Affiliated with MHP.” The analysis focuses on the indictment and the prosecutor’s opinion on the merits, both of which were deprived of a sufficient legal basis, as well as on the unjust conviction rendered as a result of judicial proceedings conducted in the absence of adequate legal safeguards.

Anahtar Kelimeler

• Alparslan TÜRKEŞ
• The MHP and Nationalist Associations Affiliated with MHP
• Indictment
• Defense
• Reasoned Judgment

Kaynakça

1. Airey v. Ireland. (1979, October 9). Application No. 6289/73. European Court of Human Rights. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57420.
2. Alpdoğan, F. F. (2021). Alparslan Türkeş: Lider Portresinin Sosyolojik Boyutları. (Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi, Malatya). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
3. Altuntaş, O. (2022). 1980-1997 Yılları Arasında Alparslan Türkeş’in Siyasi Hayatı ve İdeolojisi. (Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
4. Askeri Yargıtay 2. CD. (1984, Temmuz 7). E. 1984/237, K. 1984/312. https: //www.yargitay.gov.tr/kararlar/1984/312).
5. Ateş, S. (2018). MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası: Hamle Dergisi Örneği. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 7(21), 1041-1058.
6. Bice, H. (2017). Türk Siyasetinde MHP Üzerine Notlar. Ankara: Önder Yayıncılık.
7. Bora, T. ve Can, K. (1994). Devlet Ocak Dergâh 12 Eylül’den 1990’lara Ülkücü Hareket. İstanbul: İletişim Yayınları.
8. Bölük, Z. (2019). Milliyetçi Çalışma Partisi’nin Türk Siyasetindeki Yeri ve Önemi (1985-1993). (Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/

9. Cengiz, O. (2015). Alparslan Türkeş. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.
10. Cengiz, O. (2020). Alparslan Türkeş: Başbuğ. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.
11. Delcourt v. Belgium. (1970, January 17). Application No. 2689/65. European Court of Human Rights. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57467.
12. Demirtaş, R. ve Durakoğlu, M. (2023). Dava’nın Davası, Kurgulanmış Bir Davanın Arka Planı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
13. Doğan, M. (2000). Alparslan Türkeş M.H.P. ve Gölgedeki Adam. Ankara: Ocak Yayınları.
14. Gürgür, N. (18 Eylül, 2023). 43 Yıl Sonra 12 Eylül Darbesi-MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası (İkinci Bölüm). Türk Ocakları Eskişehir Şubesi İnternet Sitesi. Erişim adresi: https://www.eskisehirturkocagi.org/haber-akisi/43-yil-sonra-12-eylul-darbesi-mhp-ve-ulkucu-kuruluslar-davasi-ikinci-bolum/
15. Hacıibrahimoğlu, Z. (2013). Türkeş. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları.
16. Işık, F. (2016). Başbuğ Alparslan Türkeş. İstanbul: Kriminal Kitaplar.
17. Kürşat, M. (2012). 12 Eylül Zindanlarında Ülkücü Olmak. İstanbul: Hoşgörü Yayınları.
18. König v. Germany. (1978, June 28). Application No. 6232/73. European Court of Human Rights. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57512.
19. Maral, H. (2017). Doğumunun 100.Yılında Başbuğ Alparslan Türkeş. Konya: Buğra Yayınevi.
20. Mırık, B.K. (2018). Siyasal Liderlik ve 1965-1980 Döneminde Alparslan Türkeş. (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
21. Müftüoğlu, R. (2000). Copların Askerleri. Ankara: Ocak Yayınları.
22. Müftüoğlu, R. (2004). Derin Sayfalarıyla Milliyetçi Hareket. Ankara: Ortadoğu Yayınları.
23. Öztepe, M. (2012). Mamak Zindanlarında İnsan Olmak. İstanbul: Hoşgörü Yayınları.
24. Ringeisen v. Austria. (1971, July 1971). Application No. 2614/65. European Court of Human Rights. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57565.
25. Sezgin, F. (1991). Sistem’in İntikamı. Ankara: Yeni Düşünce Yayınları.
26. T.C. Ankara, Çankırı, Kastamonu İlleri Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığı. (1981). İddianame (MHP ve Ülkücü Kuruluşlar). 1-945.
27. Tekin, A. (2001). Alparslan Türkeş’in Liderlik Sırları. İstanbul: Okumuş Adam Yayıncılık.
28. Tekin, A. (2005). Son Başbuğ Alparslan Türkeş. Konya: Elips Kitap.
29. Turan, E. (2000). Türk Siyasal ve Toplumsal Yaşamında MHP’nin Yeri ve Kimliği. (Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
30. Türk, V. (2022). İddianameden Hareketle 12 Eylül 1980 MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası. Düşünce Dünyasında Türkiz, 2(9), 49-62.
31. Türkeş, A. (2015). Savunma. İstanbul: Kamer Yayınları.
32. Uğur, H.H. (2018). Başbuğ’lu Yıllar Türkeş’in Bilinmeyen Yönleri (1978-1997). Ankara: Berikan Yayınevi.
33. Yaşlı, F. (2019). Antikomünizm, Ülkücü Hareket, Türkeş. İstanbul: Yordam Kitap.
34. Yavuz, C. (2020). Bir Dava İki Lider. Ankara: Gece Kitaplığı.