SAİT FAİK’İN ANLATI EVRENİNİ YAPAY ZEKÂ İLE OKUMAK: PAPAZ EFENDİ ÖYKÜSÜNDE DİJİTAL SEMİYOLOJİK AĞ HARİTALANDIRMASI

Öz

Dijital beşerî bilimler sahasındaki değişim ve ilerlemeler, edebî metinlerin muhteva ve yapı taşlarını tahlilde bilgisayar destekli metotları akademinin düşünce dünyasına taşımıştır. Bu çalışma, modern Türk hikâyeciliğinin önemli simalarından Sait Faik Abasıyanık’ın Papaz Efendi adlı eserini, yapay zekâ ve semiyoloji ekseninde tartışmaktadır. Araştırmanın esas gayesi, büyük dil modellerinin edebî bir metindeki sembolik ağları ve göstergebilimsel katmanları deşifre etme noktasındaki imkân ve sınırlılıkları eleştirel bir gözle tartmaktır. Bahse konu olan eser ayrıntılı bir bakış açısıyla irdelenirken yazarın yalnızlık, yabancılaşma ve mekânsal tecrit hissini inşa etmek üzere müracaat ettiği ikonik nesneler, kahramanlar ve imgesel unsurlar yapay zekâ çözümlemeleri yoluyla taranarak dijital bir haritaya dönüştürülmüştür. Elde edilen bu deneysel veriler, Roland Barthes’ın göstergebilim kuramı ışığında, geleneksel edebî tenkit usulleriyle mukayeseli olarak çözümlenmiştir. Bu minvalde, yapay zekânın metindeki somut göstergeleri tespitte ve bunları frekans tabanlı bir ağ halinde tasnif etmede başarılı olduğu anlaşılmıştır. Buna mukabil, göstergelerin felsefi zemininde yatan kültürel kodları, trajik derinliği ve estetik nüansları bütüncül bir yaklaşımla ifadelendirmede insan sezgisine ve edebî süzgece olan ihtiyacın her durumda söz konusu olacağı tespit edilmiştir. Nihayetinde yapay zekâyı değerlendirmeye yönelik bu çalışma, Yeni Türk Edebiyatı araştırmalarında dijital semiyolojinin imkânlarını münakaşa eden metodolojik bir tecrübe mahiyetindedir. Bu doğrultuda alana yeni ve farklı bir bakış kazandıracağı mümkün görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sait Faik Abasıyanık
• Papaz Efendi
• Yapay Zekâ
• Göstergebilim
• Semiyoloji
• Dijital Beşerî Bilimler.

Reading Saıt Faik’s Narrative Universe Through Artificial Intelligence: Digital Semiotic Network Mapping In The Short Story ‘‘Papaz Efendi’’

Öz

Advances and transformations in the field of digital humanities have introduced computer-assisted methodologies to the academic discourse for analyzing the structural and semantic codes of literary texts. This study examines Papaz Efendi, a short story by Sait Faik Abasıyanık, a seminal figure in modern Turkish short-story writing, within the framework of artificial intelligence and semiotics. The primary objective of this inquiry is to critically evaluate the capacities and limitations of large language models in decoding the symbolic networks and semiotic layers embedded in a literary text. While the text in question is scrutinized through an analytical lens, the iconic objects, characters, and imagery employed by the author to construct motifs of solitude, alienation, and spatial isolation are processed via artificial intelligence analyses, thereby generating a digital semiotic map. The resulting empirical data network is evaluated in comparison with traditional literary criticism methods, grounded in Roland Barthes’ semiotic theory. In this regard, it is observed that artificial intelligence demonstrates proficiency in identifying tangible signs and categorizing them into a frequency-based network. Conversely, it is determined that human intuition and literary discernment remain invariably indispensable for comprehending the cultural codes, tragic depth, and aesthetic nuances underlying these signs. Ultimately, this study evaluating artificial intelligence serves as a methodological endeavor discussing the prospects of digital semiotics in Modern Turkish Literature research, and it appears poised to introduce a novel and distinct perspective to the field.

Anahtar Kelimeler

• Sait Faik Abasıyanık
• Papaz Efendi
• Artificial Intelligence
• Semiotics
• Semiology
• Digital Humanities.

Kaynakça

1. Abasıyanık, Sait Faik. (1998). Şahmerdan Lüzümsuz Adam. Bilgi Yayınevi
2. Aktulum, K. (2009). Parçalılık/Süreksizlik/Kopukluk. Art-e Sanat Dergisi, 1(1), 1-14.
3. Atay, S. (2015). Sait Faik Abasıyanık’ın “Sarnıç” Adlı Hikâyesinde “Su”Yun “Göstergebilimsel Serüven”i. Türklük Bilimi Araştırmaları, 38, 11-31.
4. Aydınalp, E. B. (2021). Roland Barthes’ta Metin Ve Eleştiri Dinamiği. Edebi Eleştiri Dergisi, 5(1), 203-214.
5. Başaran, R., & Yeşilbaş Özenç, Y. (2024). Bilimsel Araştırma Sürecinde Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Arayışı Dergisi (UEMAD), 4(1), 35-53.
6. Bozkurt, A. (2023). ChatGPT, Üretken Yapay Zekâ ve Algoritmik Paradigma Değişikliği. Alanyazın, 4(1), 63-72.
7. Doğrucan, M. F., & Hazar, Z. (2019). Lınguıstıc Background And Phılosophy In Aı Study. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34, 159-167.
8. Değe Güven, E. (2025). Mektuplarından Hareketle Sait Faik Abasıyanık’ın Öykücülüğü. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 1(3), 335-354.

9. Demiröz, H. (2010). Eleştirel Okuma, Anahtar Kavramları ve Yabancı Dil Eğitimindeki Önemi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 66-78.
10. Dilmaç, S. (2024). Yapay Zekâ’nın Yaratıcılığı Üzerine Bir Tartışma. Art Vision, 30(53), 240-252.
11. Ertok, A. (2018). Sait Faik Abasıyanık’ın Öykülerinde Kullanım Değerinden Psişik Gösterge Değerine Eşya Kavramı. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 20(20), 73-85.
12. Gülsemin, Hazer. (2021). Sait Faik Öyküleri Üzerine Bir Okuma Denemesi. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 35, 88 – 87.
13. Karaman, E. (2017). Roland Barthes Ve Charles Sanders Peirce’in Göstergebilimsel Yaklaşımlarının Karşılaştırılması. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 9(2), 25-36.
14. Kayıhan, İ. (2020). Sait Faik Abasıyanık’ın ‘Yalnızlığın Yarattığı İnsan’ Adlı Öyküsü Üzerine Bir Tahlil Denemesi. Söylem Filoloji Dergisi, 5(2), 549-563.
15. Örgen, E. (2010). Sait Faik Abasıyanık’ın Öykülerinde Melankoli. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 4, 79-91.
16. Sağlam, H. ve Korkut, S. (2019). Sait Faik’in Hikâyelerinde Karakter Dönüşümü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 462-484.
17. Sakın, H. (2021). Birinci Şahıs Anlatılarında Bilinç Sunumu: Sait Faik Abasıyanık ve Ahmet Hamdi Tanpınar Örnekleri. Yazıt Kültür Bilimleri Dergisi, 1(2), 225-252.
18. Tahiroğlu, D. (2021). Yalnız Hatta Yapayalnız Bir Sait Faik Abasıyanık Romanı Üzerine Eleştirel Bir Yaklaşım. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 9(24), 225-242.
19. Türker, O. (2024). Yapay Zekâ ve Göstergebilim: Kitap Kapağı Tasarımları Üzerine Bir Durum Çalışması. Akademik Sanat, 23, 185-200.
20. Yalçın, A. (2023). Sosyal Bilgilerde Yapay Zekâ Ve Veri Bilimi Okuryazarlığının Kullanımı. Izmir Democracy University Social Sciences Journal, 6(2), 87-123.
21. Yapar Gönenç, A. (2012). Göstergebilimden Edimbilime. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 26.
22. Yüksel, İ., & Asan Yuksel, O. (2024). Sanatta Yapay Zekâ Devrimi: Yaratıcılığın Yeni Boyutları. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(2), 261-285.