YAPAY ZEKÂ VE MESLEKLERİN DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, çalışma yaşamını ve iş gücü piyasalarını derinden etkileyerek mesleklerin yapısında önemli dönüşümleri beraberinde getirmektedir. Özellikle üretken yapay zekâ, makine öğrenmesi ve otomasyon teknolojilerinin yaygınlaşması, yalnızca rutin ve tekrarlayan görevlerin otomatikleştirilmesine değil, aynı zamanda bilişsel beceri gerektiren birçok mesleğin görev tanımlarının yeniden şekillenmesine de neden olmaktadır. Bu çalışma, yapay zekânın mesleklerin dönüşümü üzerindeki etkilerini kavramsal bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda alan yazını ile birlikte Dünya Ekonomik Forumu (WEF), PwC ve TÜİK tarafından yayımlanan güncel raporlar incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda yapay zekânın çalışma yaşamına etkileri, otomasyondan etkilenmesi beklenen meslekler, geleceğin meslekleri, iş gücünde öne çıkan beceriler ve Türkiye'de yapay zekâ kullanımının sektörel görünümü ele alınmıştır. Çalışma sonucunda, yapay zekânın meslekleri tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade görev ve beceri yapısını dönüştürdüğü; dijital yetkinlik, veri okuryazarlığı, eleştirel düşünme, problem çözme ve yaşam boyu öğrenme gibi yetkinliklerin geleceğin iş gücü açısından temel gereklilikler hâline geldiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Mesleklerin Dönüşümü
• Dijital Beceriler

Artificial Intelligence and the Transformation of Professions

Öz

Rapid advancements in artificial intelligence technologies are profoundly impacting working life and labor markets, leading to significant transformations in the structure of professions. The widespread adoption of generative AI, machine learning, and automation technologies, in particular, is not only automating routine and repetitive tasks but also reshaping the job descriptions of many professions requiring cognitive skills. This study aims to present the effects of artificial intelligence on the transformation of professions within a conceptual framework. To this end, the literature, along with current reports published by the World Economic Forum (WEF), PwC, and TÜİK (Turkish Statistical Institute), have been examined and evaluated. The study addresses the effects of artificial intelligence on working life, professions expected to be affected by automation, future professions, key skills in the workforce, and the sectoral overview of artificial intelligence use in Türkiye. The study concludes that artificial intelligence is not eliminating professions entirely, but rather transforming the task and skill structure; and that competencies such as digital competence, data literacy, critical thinking, problem-solving, and lifelong learning are becoming fundamental requirements for the workforce of the future.

Anahtar Kelimeler

• Artificial İntelligence
• Job Transformation
• Digital Skills

Kaynakça

1. Acemoglu, D., Autor, D., Hazell, J., & Restrepo, P. (2022). Artificial intelligence and jobs: Evidence from online vacancies. Journal of Labor Economics, 40(S1), S293–S340.
2. Acılıoğlu, İ. ve Kaya N. (2021). Beyaz Yakalı’nın Dijital Yakalı’ya Dönüşümü. (1.Baskı). Ankara: Elma Yayınevi. Banger, G. (2018). Endüstri 4.0 Uygulama ve Dönüşüm Rehberi. (1.Baskı). Ankara: Dorlion Yayınları.
3. Benanav, A. (2022). Otomasyon ve İşin Geleceği (D. Saraçoğlu, Çev.). NotaBene Yayınları.
4. Bozkurt, A. (2023). ChatGPT, Üretken Yapay Zekâ ve Algoritmik Paradigma Değişikliği. Alanyazın, 4(1), 63-72. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1283282
5. Haenlein, M., & Kaplan, A. (2019). A brief history of artificial intelligence: On the past, present, and future of artificial intelligence. California Management Review, 61(4), 5–14. https://doi.org/10.1177/0008125619864925
6. Karaca, B. (2025). Türkiye'de Dijital Dönüşüm Farkındalığının İş Gücü ve İstihdam Yönüyle Mesleki Eğitim Beklentileri: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Örneği. (Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Muğla).
7. McKinsey&Company. (2020). İşimizin Geleceği: Dijital Çağda Türkiye’nin Yetenek Dönüşümü. https://www.mckinsey.com/tr/isimizin-gelecegi-mckinsey-turkiye-raporu_ocak-2020.pdf.
8. Özdemir, Ş. ve Kılınç, D. (2019). Geleceğin Meslekleri, Veri Bilimi, Yapay Zekâ (4. bs.). İstanbul: Abaküs. PWC Report (2026). Two futures for jobs in an AI era. https://www.pwc.com/gx/en/issues/artificial-intelligence/job-barometer/2026/2026-global-ai-jobs-barometer-full-report.pdf

9. Schwab, K. (2016). Dördüncü Sanayi Devrimi. (1.Baskı). İstanbul: Optimist Yayın Grubu.
10. Tarhan,U. (2020). Geleceğin Meslekleri https://www.ufuktarhan.com/makale/tercihlerinizi-gelecege-uygun-yapin-gelecegin-meslekleri
11. TTGV. (2018). Sanayide Dijital Dönüşüm: Eğitim ( No: TTGV – T/2018/01) (s. 149). Ankara: Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı. https://ttgv.org.tr/content/docs/sdd_egıtım_bırlestırılmıs.pdf.
12. Tytler, R., Bridgstock, R., White, P., Mather, D., McCandless, T., & Grant-Iramu, M. (2019). 100 Jobs of the Future. Burwood, Victoria: Deakin University. ISBN: 978-0-646-99509-0. https://100jobsofthefuture.com/report/100jobsofthefuturereport-SCREEN.pdf
13. World Economic Forum. (2015). New vision for education: Unlocking the potential of technology. World Economic Forum. https://www3.weforum.org/docs/WEFUSA_NewVisionforEducation_Report2015.pdf
14. World Economic Forum. (2026a). Four Futures for Jobs in the New Economy: AI and Talent in 2030. https://www.weforum.org/publications/four-futures-for-jobs-in-the-new-economy-ai-and-talent-in-2030/
15. World Economic Forum. (2026b). What is the future of work? Defining roles for humans and AI. https://www.weforum.org/stories/artificial-intelligence/future-of-work-define-roles-humans-ai/
16. World Economic Forum (2025). Future of Jobs Report 2025. https://reports.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_Report_2025.pdf
17. Yavuz Aksakal, N., & Ülgen, B. (2021). Yapay Zekâ ve Geleceğin Meslekleri. TRT Akademi, 6(13), 834-853. https://doi.org/10.37679/trta.969285