İKİ TOPLUMLULUK VE FEDERALİZM: BELÇİKA KRALLIĞI ANAYASASI ÖRNEĞİ

Öz

İki farklı dilin yoğun bir şekilde konuşulduğu Belçika Krallığı, iki toplumlu bir devlet yapısına sahiptir. Flamanca ve Fransızca dillerinin egemen olduğu Belçika’nın anayasal tarihi bu iki dili konuşanların talepleri çerçevesinde şekillenmiştir. Üniter bir devlet olarak kurulan Belçika’da, Flamanca konuşanların Fransızcanın egemenliğinin ortadan kaldırılmasına yönelik çabalarının sonucu olarak Flamanca resmî dil olarak kabul edilmiştir. İki toplumlu yapının oluşturduğu kutuplaştırma Belçika’da anayasal sistemin değişimine yol açmıştır. Belçika, yapılan çeşitli anayasa değişiklikleri ile adım adım üniter devletten uzaklaşmış ve 1993 yılında federal devlet yapısını benimsemiştir. Bu anayasa değişiklikleri ile Belçika’da Flamanca, Fransızca ve Almanca konuşanlar farklı topluluklar şeklinde teşkilatlandırılmıştır. Ayrıca Belçika; Flaman Bölgesi, Valon Bölgesi ve Başkent Brüksel Bölgesi şeklinde üç bölgeye ayrılmıştır. Bölge ve topluluklar şeklinde teşkilatlandırılmış bir devlet yapısına sahip olan Belçika’da bir asimetrik federalizm bulunmaktadır. Farklı dil gruplarının bir arada yaşadığı Belçika, konsensüs demokrasisini tercih ederek bu dil gruplarının ulusal düzeyde temsilini ve karar alma süreçlerine katılımını sağlamaktadır. Ortaklıkçı demokrasinin güç paylaşımı ve grup özerkliği özelliklerine sahip olan Belçika’da iktidar iki farklı toplum arasında paylaştırılmıştır. Bu çalışmada iki toplumlu bir devlet olarak Belçika Krallığı üzerinde durulacak ve Belçika’daki federal sistem incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• İki Toplumluluk
• Federalizm
• Belçika
• Konsensüs Demokrasisi
• Ortaklıkçı Demokrasi
• Asimetrik Federalizm

BICOMMUNALISM AND FEDERALISM: THE CASE OF THE CONSTITUTION OF THE KINGDOM OF BELGIUM

Abstract

The Kingdom of Belgium, where two different languages are widely spoken has a bicommunal state structure. The Belgian constitutional history, which is dominated by Dutch and French, has been shaped by the demands of the speakers of both languages. Dutch was accepted as an official language as a result of efforts of Dutch speakers to eliminate the dominance of French in Belgium which was founded as a unitary state. The polarization has been caused by the bicommunal structure of Belgium led to the change of the constitutional system in Belgium. Belgium gradually moved away from a unitary state through various constitutional amendments and adopted federalism in 1993. As a result of these constitutional amendments, Dutch-speakers, French-speakers, and German-speakers were organized into different communities in Belgium. Belgium was also divided there regions which are the Flemish Region, Walloon Region, and Brussels-Capital Region. Belgium, which has a state structure organized into regions and communities, has an asymmetric federalism. Belgium, where different linguistic groups live together, prefers consensus democracy, ensuring their representation at the national level and participation in decision-making processes. In Belgium, which has the power sharing and group autonomy features of consociational democracy, the power is shared between the two different societies. This article will focus on the Kingdom of Belgium as a bicommunal state and examine the Belgian federal system.

Keywords

• Bicommunalism
• Federalism
• Belgium
• Consensus Democracy
• Consociational Democracy
• Asymmetric Federalism

Kaynakça

1. Alasya, Halil Fikret. “Kıbrıs (İngiliz İşgali ve İdaresi).” İslâm Ansiklopedisi 25, (2022): 379-382.
2. Anayurt, Ömer. Anayasa Hukuku: Temel Kavramlar ve Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.
3. Başgil, Ali Fuat. Esas Teşkilat Hukuku, cilt 1. İstanbul: Baha Matbaası, 1960.
4. Beaufays, Jean. “Belgium: A Dualist Political System.” Publius: The Journal of Federalism 18, no. 2 (1998): 63-73.
5. Belgium: A Country Study, ed. Stephen B. Wickman, Washington DC: The American University Press, 1985.
6. Belgium. “The Belgian Monarchy.” Erişim Tarihi: Aralık 7, 2023, https://www.belgium.be/sites/default/files/downloads/280410_monarchie_EN.pdf.
7. Bilgin, Fehmi Kerem. “Belçika’da Ulusal Kimlikler ve Federalizmin Gelişimi.” Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 67, no. 1 (2012): 1-47.
8. Blampain, Daniel, André Goosse, Jean-Marie Klinkenberg, Marc Wilmet. Le français en Belgique: une langue, une communauté. Louvain-la-Neuve: Duculot, 1997.

9. Burgess, Michael. Comparative Federalism: Theory and Practice. London and New York: Routledge, 2006.
10. Bursens, Peter and Françoise Massart-Piérard. “Kingdom of Belgium.” In A Global Dialogue on Federalism: Foreign Relations in Federal Countries, vol. 5, ed. Hans Michelmann, 92-113, Montreal & Kingston: McGill-Quenn’s University, 2009.
11. Constitute Project. “Belgium 1831 (rev. 2014).” Erişim Tarihi: Aralık 9, 2023, https://www.constituteproject.org/constitution/Belgium_2014.
12. Council on Foreign Relations. “What to Know About the Arab Citizens of Israel.” Erişim Tarihi: Ekim 6, 2023, https://www.cfr.org/backgrounder/what-know-about-arab-citizens-israel.
13. Constitutional Court. “The Constitutional Court of Belgium.” Erişim Tarihi: Ocak 3, 2024, https://www.const-court.be/public/brbr/e/brbr-2014-001e.pdf.
14. Çiçek, Kemal. “Kıbrıs (Osmanlı Dönemi).” İslâm Ansiklopedisi 25, (2022): 373-379.
15. De Kamer. “The Rules of Procedure of the Belgian House of Representatives.” Erişim Tarihi: Ocak 2024, 12, https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/publications/reglement/reglement_UK. pdf.
16. Demirkent, Işın. “Kıbrıs (Tarih).” İslâm Ansiklopedisi 25, (2022): 371-373.
17. Delperee, Francis. “The Constitution, the Parliament and the Concerted Decision Processes.” Erişim Tarihi: Ocak 12, 2024, https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/ua/paper-consensus-building_Belgium-EN.pdf.
18. Deschouwer, Kris. “Kingdom of Belgium.” In A Global Dialogue on Federalism: Constitutional Origins, Structure, and Change in Federal Countries, vol. 1, ed. John Kincaid and G. Alan Tarr, 46-75, Montreal & Kingston: McGill-Quenn’s University, 2005.
19. Delwit, Pascal. La vie politique en Belgique de 1830 à nos jours. Bruxelles: Éditions de l’Université de Bruxelles, 2010.
20. Doğaner, Suna. “Belçika” İslâm Ansiklopedisi 5, (1992): 393-395.
21. Duchacek, Ivo D. “Dyadic Federations and Confederations.” Publius: The Journal of Federalism 18, no. 2 (1988): 5-31.
22. Dumont, Hugues, Nicolas Lagasse, Marc van der Hulst and Sebastien van Drooghenbroeck. “Kingdom of Belgium.” In A Global Dialogue on Federalism: Distrubition of Powers and Responsibilities in Federal Countries, vol. 2, ed. Akhtar Majeed, Ronald L. Watts and Douglas M. Brown, 34-65, Montreal & Kingston: McGill-Quenn’s University, 2006.
23. Erdoğan, Mustafa. Anayasal Demokrasi (Ankara: Siyasal Kitabevi, 2017.
24. Erhürman, Tufan. “Çok Katmanlı Toplumlarda İstikrarlı Demokrasi: Birleşik Kıbrıs Örneği.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 61, no. 1 (2012): 107-147.
25. Gözler, Kemal. Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, cilt 1. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2011.
26. Kontacı, Ersoy. “Demokrasi Tartışmalarında Sınır Aşan Bir Kavramlaştırma Denemesi: “Kırılgan Demokrasiler” ve Belçika Örneği.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 59, no. 3 (2010): 467-492.
27. Kontacı, A. Ersoy. Kırılgan Demokrasilerde Siyasal Örgütlenme Özgürlüğü. Ankara: Savaş Yayınevi, 2016.
28. Kubalı, Hüseyin Nail. Anayasa Hukuku: Genel Esaslar ve Siyasi Rejimler. İstanbul: Ersa Matbaacılık, 1965.
29. Lijphart, Arend. “Consensus and Consensus Democracy: Cultural, Structural, Functional, and Rational-Choice Explanations.” Scandinavian Political Studies 21, no. 2 (1998): 99-108.
30. Lijphart, Arend. “Constitutional Design for Divided Societies.” Journal of Democracy 15, no. 2 (2004): 96-109.
31. Lijphart, Arend. Çağdaş Demokrasiler: Yirmibir Ülkede Çoğunlukçu ve Oydaşmacı Yönetim Örüntüleri. Çev. Ergun Özbudun ve Ersin Onulduran. Ankara: Yetkin Yayınları, 1996.
32. Lijphart, Arend. Patterns of Democracy: Government Forms and Performance in Thirty-Six Countries, 2nd ed. New Haven & London: Yale University Press, 2012.
33. Lijphart, Arend. Thinking About Democracy: Power Sharing and Majority Rule in Theory and Practice. London & New York: Routledge, 2008.
34. Özbudun, Ergun. Anayasalcılık ve Demokrasi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2015.
35. Politico. “Belgium – 2019 general election.” Erişim Tarihi: Aralık 10, 2023, https://www.politico.eu/europe-poll-of-polls/belgium/.
36. Politico. “Van Rompuy sworn in as Belgium’s new Prime Minister.” Erişim Tarihi: Ocak 10, 2024, https://www.politico.eu/article/van-rompuy-sworn-in-as-belgiums-new-prime-minister/.
37. Political Geography Now. “What is Wallonia? Belgium’s Unusual Federal System.” Erişim Tarihi: Aralık 9, 2023, https://www.polgeonow.com/2016/12/what-is-wallonia-in-belgium.html.
38. Pınar, Mustafa Çelebi. “Kültürel Bir Ayrışma Örneği Olarak Belçika.” Mülkiye Dergisi 25, no. 226 (2001): 283-288.
39. Roegiers, Jan and Niek C. F. van Sas, “Revolution in the North and South, 1780-1830.” In History of the Low Countries, ed. Johannes Cornelis Hendrik Blom and Emiel Lamberts, 275-316, New York: Berghahn Books, 2015.
40. State, Paul F. Historical Dictionary of Brussels. Lanham – Maryland: Scarecrow Press, Inc., 2004.
41. Tarlton, Charles D. “Symmetry and Asymmetry as Elements of Federalism: A Theoretical Speculation.” The Journal of Politics 27, no. 4 (1965): 861-874.
42. Teziç, Erdoğan. Anayasa Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2016.
43. Toluner, Sevin. Kıbrıs Uyuşmazlığı ve Milletlerarası Hukuk. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1977.
44. Uygun, Oktay. Demokrasi: Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2013.
45. Uygun, Oktay. “İki Toplumlu Siyasal Sistemler.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 54, no. 1-4 (1994): 148-169.
46. Vos, Louis. “The Flemish National Question.” In Nationalism in Belgium: Shifting Identities, ed. Kas Deprez and Louis Vos, 83-95, New York: Macmillan, 1998.
47. Wolfe, James H. “Cyprus: Federation under International Safeguards.” Publius: The Journal of Federalism 18, no. 2 (1988): 75-89.