DIFFICULTIES AND SOLUTION SUGGESTIONS IN THE APPLICATION OF SHADOW CABINET IN TURKEY

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 143 - 162, 31.12.2025

Kazım Başaran

https://doi.org/10.47136/asbuhfd.1669581

Öz

The shadow cabinet practice is an institution that emerged and was adopted in the parliamentary government system in England and then regulated. This practice, which emerged in England, is also applied in countries such as Australia, New Zealand and Canada, which are members of the British Commonwealth. The shadow cabinet has the function of criticizing the government's policies and practices, convincing the public by producing alternative policies for them and preparing the alternative cabinet for duty. Considering that the importance of the separation of powers has decreased in all government systems and the executive has come to the fore, the shadow cabinet's important role in overseeing the government has become important. With the 2017 constitutional amendments in Turkey, the presidential government system was included in the political system. The presidential government system is expressed as a presidential system specific to Turkey and moves away from the strict separation of powers due to the president's continuing relationship with his party and his continuing influence on the legislature due to reasons such as party discipline. However, the presidential government system does not have many of the oversight mechanisms in the parliamentary system. Therefore, the opposition has an important role in overseeing the government. For this reason, the main opposition party announced the shadow cabinet on November 11, 2023. At this point, it becomes important to discuss whether the shadow cabinet application in Turkey can be adopted by the political system by revealing the requirements and difficulties in its application. The study aims to determine the institutional and conceptual features of the shadow cabinet application, discuss its applicability in Turkey and make suggestions on this issue. In this direction, the features and functions of the shadow cabinet application are discussed in the first section, and then examples in practice are examined. In the second section, the requirements and difficulties of the shadow cabinet application in the presidential government system in Turkey are revealed. Finally, it is emphasized that although the presidential government system has a disadvantageous structure in terms of shadow cabinet application, it would be beneficial to adopt the shadow cabinet application by making legal and financial arrangements to the extent that it is suitable for the system.

Anahtar Kelimeler

Shadow Cabinet , Shadow Minister , Government , Opposition , Presidential Goventment System

TÜRKİYE’DE GÖLGE KABİNE UYGULAMASI ÖNÜNDEKİ ZORLUKLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Öz

Gölge kabine uygulaması İngiltere’de parlamenter hükümet sistemi içinde fiili olarak ortaya çıkarak benimsenmiş ve sonrasında düzenlemeye tabi tutulmuş bir kurumdur. İngiltere’de ortaya çıkan bu uygulama İngiliz Milletler Topluluğu üyesi Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada gibi ülkelerde de uygulanmaktadır. Gölge kabine, hükümetin politika ve uygulamalarını eleştirme, onlara alternatif politikalar üreterek halkı ikna etme ve alternatif kabineyi göreve hazırlama işlevine sahiptir. Kuvvetler ayrılığının tüm hükümet sistemlerinde öneminin azaldığı ve yürütmenin ön plana çıktığı düşünüldüğünde gölge kabinenin hükümetin denetimi konusunda rolü önemli hale gelmiştir. Türkiye’de 2017 anayasa değişiklikleri ile cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ortaya çıkmıştır. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, Türkiye’ye özgü bir başkanlık sistemi olarak ifade edilmekte olup cumhurbaşkanının partisi ile ilişkisinin sürmesi ve parti disiplini gibi nedenlerle yasama üzerindeki etkisinin devam etmesi sebebiyle sert kuvvetler ayrılığından uzaklaşmaktadır. Bununla birlikte cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, parlamenter sistemdeki denetim mekanizmalarının birçoğuna sahip değildir. Dolayısıyla hükümetin denetlenmesinde muhalefete önemli görev düşmektedir. Bu sebeple 11 Kasım 2023 tarihinde ana muhalefet partisi gölge kabinesini ilan etmiştir. Bu noktada Türkiye’de gölge kabine uygulamasının gerekleri ve uygulamadaki zorlukların ortaya koyularak siyasal sistem tarafından benimsenip benimsenemeyeceğinin tartışılması önemli hale gelmektedir. Çalışma, gölge kabine uygulamasının kurumsal ve kavramsal özelliklerini tespit ederek, Türkiye’de uygulanabilirliğini tartışıp, bu konuda öneriler getirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrulta ilk bölümde gölge kabine uygulamasının özellikleri ve işlevi ele alınmış ardından uygulamadaki örnekler incelenmiştir. İkinci bölümde ise Türkiye’deki cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde gölge kabine uygulamasının gerekleri ve zorlukları ortaya koyulmuştur. Son olarak cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin gölge kabinene uygulaması bakımından dezavantajlı bir yapıya sahip olmasına rağmen sisteme uygun düştüğü ölçüde hukuki ve mali düzenlemeler yapılarak gölge kabine uygulamasının benimsenmesinin faydalı olacağı vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Gölge Kabine , Gölge Bakan , Hükümet , Muhalefet , Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi

Kaynakça

• Aldemir, Ceray ve Özge Hameş. “Katılımcı Yönetim ve Avustralya Seçim Sistemi.” Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 20, no.1 (2018): 99-116.
• Arslan, Rıza. “Parlamenter Yönetim Sisteminde Gölge Kabine’li Muhalefet." Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 11, no.2 (2009): 1-16.
• Arslan, Rıza. Demokratik Yönetim Sistemleri. Dora Basım Yayın, 2015.
• Atar, Yavuz. “Neden Sistem Değişikliği?” Kamuda Sosyal Politika Dergisi 10, no.37 (2017): 35-38.
• Balakrishnan, Maha. “A Framework for a Shadow Cabinet in Malaysia,” 2021, Erişim tarihi Mart 21, 2025, https://bersih.org/wp-content/uploads/2021/03/Bersih-Policy-Research-A-Framework-for- Shadow-Cabinet-In-Malaysia.pdf.
• Bateman, Joel. In the Shadows: the Shadow Cabinet in Australia. Department of Parliamentary Services, 2009. Beyme, von Klaus ve Daniels, V. Robert. “Muhalefet.” çev. Mehmet Turhan, iç. Marxism, Communism and Vestern - A Comparatire Encylopedia, ed. Claus Dieter Kernig, 188-226, Herder and Herder, 1973.
• Bianet. “Yeni Yönetim Açıklandı.” Erişim tarihi Mart 5, 2025. https://bianet.org/haber/chpnin-golge- kabinesi-nde-9-kadin-9-erkek-siyasetci-yer-aldi-287758.
• CHP. “Cumhuriyet Halk Partisi Gölge Kabine Üyeleri TBMM'de.” Erişim tarihi Mart 4, 2025, https://chp.org.tr/haberler/cumhuriyet-halk-partisi-golge-kabine-uyeleri-tbmmde.
• CHP. “CHP Genel Başkanı Özgür Özel; Gölge Kabine ve İdari Görevler'den Oluşan MYK'yı Açıkladı.” Erişim tarihi Mart 4, 2025. https://chp.org.tr/haberler/chp-genel-baskani-ozgur-ozel-golge-kabine- ve-dari-gorevlerden-olusan-mykyi-acikladi.
• CHP. “İlhan Uzgel, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Görüştü.” Erişim tarihi Mart 4, 2025. https://chp.org.tr/haberler/lhan-uzgel-disisleri-bakani-hakan-fidan-ile-gorustu-lhan-uzgel-yapici- ve-tamamlayici-bir-diplomasi-onerdik.
• Coşkun, Yusuf ve Cemal Yorgancıoğlu. “Westminster Modeline ve Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine Dayalı Bakan Yardımcılığı İçin Karşılaştırmalı Analiz.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, no.46 (2021): 75-122.
• Cumhuriyet. Erişim tarihi Mart 5, 2025. https://egazete.cumhuriyet.com.tr/katalog/192/1990/10/22/10.
• Çağlayan, Ramazan. "Hukukumuzda Kamu Tüzel Kişiliği Kavramı ve Kıstasları." Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, no.7 (2016): 373-398.
• Dwivedi, Richa ve Abhinav, Shrivastava. "Institutional Opposition in Parliamentary Democracy: Experience from the UK, Australia and India." International Journal of Public Law and Policy 9, no.3 (2023): 314-329.
• Eggers ve Arthur Spirling. The Shadow Cabinet in Westminster Systems: Modeling Opposition Agenda Setting in the House of Commons, 1832-1915, (American Political Science Association, Midwest
• Political Science Association, the Princeton Political Methodology Seminar, 2014), https://web.archive.org/web/20150105144519id_/http://www.people.fas.harvard.edu:80/~spirling /documents/bursty.pdf
• Erdoğan, Mustafa. Anayasal Demokrasi. Siyasal Kitabevi, 2017.
• Eroğul, Cem. Çağdaş Devlet Düzenleri. İmaj Yayınevi, 2010.
• Eroğul, Cem. Anatüzeye Giriş (Anayasa Hukuku'na Giriş). İmaj Yayınevi, 2009.
• Euronews. “Davutoğlu’nun kurduğu ‘gölge kabine’ nedir?” Erişim tarihi Mart 1, 2025. https://tr.euronews.com/2019/12/25/davutoglunun-kurdugu-golge-kabine-nedir.
• Galligan, Brian. A Federal Republic: Australia's Constitutional System of Government (No. 3). Cambridge Universty Press, CUP Archive, 1995.
• Gözler, Kemal. Anayasa Hukukunun Genel Teorisi-Cilt I. Ekin Yayınları, 2020.
• Gözler, Kemal. Elveda Anayasa. Ekin Yayınları, 2017.
• Gözler, Kemal. Türk Anayasa Hukuku. Ekin Yayınları, 2019.
• Türkiye’de Gölge Kabine Uygulaması Önündeki Zorluklar Ve Çözüm Önerileri 161
• Gül, Cengiz. Demokrasi Teorisi Açısından Başkanlık/Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Demokratiklik Değeri. Adalet Yayınevi, 2019.
• Güneş, Turan. Parlamenter Rejimin Bugünkü Manası ve İşleyişi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1956.
• Independent. “Selvi: Sarıgül, Gölge Kabine'sini açıklıyor.” Erişim tarihi Mart 5, 2025. https://www.indyturk.com/node/431441/haber/selvi-sar%C4%B1g%C3%BCl-g%C3%B6lge- kabinesini-a%C3%A7%C4%B1kl%C4%B1yor.
• Independent. “Davutoğlu'nun 'gölge kabinesi' belli oldu.” Erişim tarihi Mart 5, 2025. https://www.indyturk.com/node/108836/siyaset/davuto%C4%9Flunun-g%C3%B6lge-kabinesi- belli-oldu.
• Johnson, Nevil. "Opposition in the Bri,tish Political System." Government and Opposition 32, no.4 (1997): 487-510.
• Kaboğlu, İbrahim Özden. “Gölge Kabine”: Fırsat mı, Risk mi?, Erişim tarihi Mart 5, 2025. https://ibrahimkaboglu.org/golge-kabine-firsat-mi-risk-mi.html/.
• Kapani, Münci. Politika Bilimine Giriş. Serbest Kitaplar, 2019.
• Karasu, Koray. “İngiltere'de Kamu Yönetimi,” ed. Koray Karasu, iç. Kamu Yönetimi Ülke İncelemeleri. İmge Kitabevi, 2020, 175-348.
• Kiriş, Hakan Mehmet. “Parti Sisteminde Kutuplaşma ve Türk Parti Sistemi Örneği.” Amme İdaresi Dergisi 44, no.4 (2011): 33-67.
• Lijphart, Arend. Demokrasi Modelleri Otuz Altı Ülkede Yönetim Biçimleri ve Performansları. çev. A.
• Ayas, Güneş ve Bulsun, Utku Umut, İthaki Yayınları, 2014.
• Nar, Utku. “SHP’den CHP’ye Uzanan Gölge Kabine Geleneği.” Politikyol, Erişim tarihi Mart 9, 2025. https://www.politikyol.com/shpden-chpye-uzanan-golge-kabine-gelenegi.
• Özbudun Ergun. Parlâmenter Rejimde Parlâmentonun Hükûmeti Murakabe Vasıtaları. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1962.
• Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. Yetkin Yayınları, 2012.
• Özdemir, Gürbüz. “Türk Siyasi Kültürü Bağlamında Hükümet Sistemlerine İlişkin Bir Değerlendirme.”
• Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi 2, no.2 (2018): 45-86.
• Özer, İnan. “Siyasal Kültür, Demokrasi ve Demokratik Değerler.” Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 14, no. 1 (1996): 71-98.
• Parliament of Australia. Erişim tarihi Şubat 17, 2025, https://www.aph.gov.au/About_Parliament/House_of_Representatives/Powers_practice_and_proc edure/Practice7/HTML/Chapter2/Cabinet.
• Punnett, R. Malcolm. Frontbench Opposition: the Role of the Leader of the Opposition, the Shadow Cabinet and Shadow Government in British Politics. Heinemann, 1973.
• Rodney Brazier. Constitutional Practice: The Foundations of British Government. Oxford University Press, 1999.
• Roskin, G. Michale. Çağdaş Devlet Sistemleri: Siyaset Coğrafya, Kültür. çev. Atilla Yayla ve Bahattin Seçilmişoğlu, Adres Yayınları, 2021.
• Rush, Michael. The Role of the Member of Parliament Since 1868: From Gentlemen to Players. OUP Oxford, 2001.
• Sancar, Altan. “Altılı masa 'gölge kabine' kuracak: Komisyonlardan bakanlar çıkacak.” Erişim tarihi Mart 7, 2025. https://www.diken.com.tr/altili-masa-golge-kabine-kuracak-komisyonlardan- bakanlar-cikacak/https://chp.org.tr/yayin/ortak-politikalar-mutabakat-metni/Open.
• Sartori, Giovanni. Karşılaştırmalı Anayasa Mühendisliği. çev. Ergun Özbudun, Yetkin Yayınları, 1997. Sayın, Ayşe. “CHP’de 'gölge kabine' dönemi: 17 MYK üyesi gölge kabinede, 7’si parti yönetiminde yer aldı.” Erişim tarihi Mart 5, 2025. https://www.bbc.com/turkce/articles/cz92lmq6562o.
• Steffani, Winfried. "Parlament, Regierung, Rechtsprechung.” İç. Politikwissenschaft, Eine Grundlegung 2, ed. Klaus von Beyme, 3-35, Verlag W. Kohlhammer, 1987. 162 ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi(2025/2)
• Summers, John. “Parliament and Responsible Government,” iç. Government Politics in Australia. ed.
• Jane Robbins, John Summers, Alan Fenna, 33-53, Pearson Higher Education AU, 2014.
• Şaylan, Gencay. “Cumhuriyet ve Demokrasi Kavramları Üzerine Düşünceler.” Amme İdaresi Dergisi 39, no.4 (2006): 1-15.
• TBMM Tutanak Dergisi. Erişim tarihi Şubat 17, 2025. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d18/c050/tbmm18050024.pdf.
• Teziç, Erdoğan, Anayasa Hukuku. Beta Yayıncılık, 2016.
• Tiernan, Anne and Patrick, Weller Learning to be a Minister: Heroic Expectations, Practical Realities.
• Melbourne University Publishing, 2010.
• Tuncay, Suavi. Parti İçi Demokrasi ve Türkiye. Gündoğan Yayınları, 1996.
• Turner, D. Robert. The Shadow Cabinet in British Politics. Routledge and Kegan Paul, 1969.
• Uluşahin, Nur. Anayasal Bir Tercih Olarak Başkanlık Sistemi. Yetkin Yayınları, 1999.
• Wikipedia, “Gölge Kabine.” Erişim tarihi Mart 1, 2025. https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6lge_Kabine_(T%C3%BCrkiye).
• Yüksel, İsmail. “6771 sayılı Anayasa Değişikliği Kanunu’nun Ardından Kanun Yapma Yöntemi.” Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 7, no.2 (2017): 251-274.
• Yıldız, Ceren. "1982 Anayasasında Öngörülen Parlamenter Denetim Yollarının 2017 A