OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913)

Arzu Baykara Taşkaya

OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913)

Bu makalenin ilk hali 1 Şubat 2024 tarihinde yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/article/1401550

Düzeltme Notu

Arzu Baykara Taşkaya Düzeltme Mak. CİLT 11 SAYI 1 YIL 2024, S 155-192

Öz

Midilli Adası bulunduğu konum itibariyle başkent İstanbul’ a olan yakınlığıyla da Cezayir-i Bahr-i Sefid Vilayetinin bir dönem vilayet merkezi olarak da hizmet vermiş en önemli sancaklarından biri olmuştur. Ekonomik açıdan oluşan zenginlikle ada üzerinde bulunan zeytin bahçelerinin geliri de eğitime ayrılmıştır. İbtidai mekteplerin durumu hem merkezde hem de kazası olan Molova ‘da ve karyelerde incelenmiştir. Mekan olarak aynı coğrafyada olmalarına rağmen Rum iptidai Okulları ve Müslüman okullarında ne yönden farklıklar bulunmaktadır bu sorunun cevabı da verilmeye çalışılmıştır. Ayrıca hiç vatandaşı olmamasına rağmen Fransız misyonerliğinin tesiriyle Fransa Katolik okullarının açılma isteğine devlet olumlu bakmamıştır. .Eğitim için en önemli mesele maalesef maddi kaynak sıkıntısı olmuştur. İbtidai mekteplerdeki şakirdan sayısı ve mektebe alınma şartları , şakirdanların aldıkları notlar ,farklı sınıf kademelerinde verilen dersler de arşiv kayıtlarına yansımıştır. İbtidai mektebinin muallimleri ,mualimlerin atanma tayin -özlük hakları,emeklilik durumu ve maarifin denetimi de değinilen diğer meselelerdir. Makalemizin amacı Osmanlı Devletinde iptidai mekteplerin kurumsal olarak detaylı şekilde nasıl işlemekte olduğunu vererek ve yeni kurulan Cumhuriyet döneminde ve günümüzde ilkokullarda eğitim nasıl bir değişim gerçekleştirmiştir açıklamaktadır. Makalemizin asıl malzemesi TC Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinde bulunan yüz yirmiden fazla arşiv belgesi ve Midilli hakkında yazılan inceleme eserleridir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

1-Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA)
Ali Emiri Tasnifi (Mustafa III) AE.SMST.III 361 – 28887 AE.SMST.III 361 - 28887
Babı Ali Evrak Odası BEO / 2967 – 222499, BEO 2144 – 160776 BEO 4112 - 308360 BEO 1982 – 148590, BEO, 2001 – 150024, BEO 2056 – 154159, BEO 2010 – 150738, BEO 1715 – 128608, BEO 2725 – 204371
Dahiliye Nezareti (Mektubi) DH.MKT.1115 -89 DH.MKT.320 – 75, DH.MKT.2560 -5
Dahiliye Nezareti (Şifre) DH, ŞFR,263-103 DH, ŞFR, 264,20
Dahiliye Nezareti (İrade) DH. İD., 30 – 26
Hariciye Nezareti (İdare) HR. İD., 2031 –27, HR. İD..1803 -1
Harita HRT,267

HR.th 278 -91
Meclisi Vala MV,63,5
Maarif Nezareti (Tedrisat-ı İbtidaiyye Kalemi) MF. İBT:, 200–126 MF.İBT.109 – 81 MF.İBT., 338 -44 MF.İBT.147 – 58 MF.MKT.709 -17MF.İBT. 368 -28 MF.İBT. 439 – 47 MF.İBT.351 -4 MF.İBT.340-1 MF.İBT. 337 -21 MF.İBT. 290 -28,MF.İBT.395 – 71 MF.İBT.471 -2,MF.İBT.142 – 113 MF.İBT.448 -17, MF.İBT. 372 -21 MF.İBT. / 491 - 42 ,MF.İBT.389 – 52 MF.İBT.469 – 77 MF.İBT. / 441 - 11 MF.İBT., 440 -11 MF.İBT.440 – 53 MF.İBT.388 – 64 MF.İBT. / 335 – 20 MF.İBT.125 - 119 , MF.İBT. / 272 - 94 ,MF.İBT.335 -13 MF.İBT. / 25 – 118 MF.İBT. / 267 – 67 MF.İBT.410 -10 MF.İBT. / 320 - 83MF.İBT.227 -13 MF.İBT.439-11 MF.İBT. / 352 – 29 MF.İBT.265 - 19MF.İBT. 341 – 31 MF.İBT. 367 – 15 MF.İBT. 404 -22 MF.İBT.410 -10 MF.İBT. / 227 – 84 MF.İBT.326 – 95 MF.İBT.185 – 82 MF.İBT.227 – 35, MF.İBT. / 227 – 36 MF.İBT.258 -83 MF.İBT.110 – 18 MF.İBT. / 227 – 38,MF,İBT,227-37, MF,İ.BT,227-12
Maarif Nezareti (Mektubi Kalemi) MF.MKT. / 488 - 21 MF.MKT.,1045 -62-MF.MKT. / 321 – 44MF.MKT. / 624 – 37 MF.MKT.1110-3 MF.MKT.178 – 150 MF.MKT.685 – 26MF.MKT.88 -21 MF.İBT.255 -62 MF.MKT.920 – 52 MF.MKT.899 -73 MF.MKT., 712 – 52 MF.MKT 455 -27 MF.MKT.660 -8,MF.MKT.611 -18 MF.MKT.689 -62 MF.MKT. 671 -228 MF.MKT.781 -62 MF.MKT.686 -47 MF.MKT.346 – 32 MF.MKT. 615 – 55 MF.MKT. 1126 -1 MF. MF.MKT.661 - 57 MF.İBT.500 – 87 MF.MKT. 964 -2,MKT 326 – 49 MF.MKT.412 -55 MF.İBT.358 -19 MF.MKT.1173 -76 MF.MKT.438 -28 MF.MKT. / 540 – 34 MF.MKT.1036 -42 MF.MKT.1106 -18 MF.MKT.1133 -21 MF.MKT.189 – 65 MF.MKT. 872 – 52, MF.MKT.713 - 16MF.MKT.415 – 36, MF.MKT.685 – 26,MF.MKT.569 – 34 MF.MKT. / 1007 – 7-MF.MKT.: 540 -15 MF.MKT.657 -17 MF.MKT.167 – 44 MF.MKT.1000 – 44
İrade (Maarif) i.MF..20 – 43
Şura-yı Devlet ŞD. / 2366 – 2 ŞD.2370 – 14 ŞD. / 893 - 18
Teftişat-ı Rumeli Evrakı (Rumeli Müfettişliği) Müteferri Evrak TFR.I..M... 16 – 1585
Yıldız Arşivi YPRK.BŞK, 65-32
Topkapı Sarayı Arşivi Müzesi Evrakı TS.MA.e,1385 – 35
2-Yıllıklar -Basılı Eserler
1310-1321 Cezayir-i Bahr-i Sefid Vilayet Salnamesi, Matbaayı Vilayet, Rodos .
Akyüz, Yahya, (1989), Türk Eğitim Tarihi (Başlangıcından 1988’e ) , Ankara : Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
Baykara Taşkaya, A. , (2023) ,“Epidemic (Communicable) Diseases on Lesbos Island (1890-1912). Asya Studies- Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 7(23), ,2023, 195-212.
Baykara Taşkaya, A (.2023a) , ”Madrasahs In The Sanjak Of Rhodes”,International Academic Research & Reviews in Educational Sciences- I - ,( Edited by Prof. Dr. Doris Hernández dukova & Dr. Monica Mastrantonıo), Global Academy: Ankara, 16-62.
Baykara Taşkaya, A(.2023b),” Sakız Adası’nda Azınlık ve Yabancı Okullarda Eğitim”, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum / Education And Society In The 21st Century, Cilt / Volume 12, Sayı / Issue 35, Summer/ Yaz 2023,421-462.
Bozkurt, Nebi, (2004), “Mektep”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2004 Ankara, C. 29, 5-6.
Büyükkarcı, S. (2003), Türkiye’de Rum Okulları, Konya: Yelken Yayınları,2003.
Cuinet, Vital, (1892), La ‘Turquie D' Aise Paris, E. Leroux, Volume ,1,.
Cin, Halil, (1991) , “Arazi, “TDV İslâm Ansiklopedisi, 1991 , İstanbul, Cilt 3, 342-346.
Dağlar Macar, O. (2010), “Osmanlı Rum Eğitim Sistemi ve İstanbul Rum Kız Okulları (19. ve 20. Yüzyıl)”, Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, S. 10, Bahar Dönemi, 2010, 773-817.
Emecen, Feridun, (1994), “Dönüm”, TDV İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, C.9, ,521.
Erkal, Mehmet, (1991), “Arşın” TDV İslâm Ansiklopedisi,İstanbul,C. 3, 411-413.
Ergin,O., (1997), Türk Maarif Tarihi, cilt 1, İstanbul: Eser Kültür Yayınevi.
Genç, Mehmet, (2020) , “Mukātaa”,TDV İslâm Ansiklopedisi, 2020, Ankara, C. 31, 129-132.
Gökmen, Ertan, (2006), “Aydın Vilayeti’nde Sıbyan Mekteplerinin İptidâi Mekteplere Dönüştürülmesi”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma Ve Uygulama Merkezi Dergisi 20, sy. 20 (Mart 2006): 149-73
Kallek, Cengiz, (2022), “Kile”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Ankara, C.25, 2022,567-570.
Karataş, Yakup (2016),” Sultan II. Abdülhamid’in Eğitim Politikalarının Mali Bir Veçhesi: Evkâf-ı Münderisenin Maarife Terki 1839-1867”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [Taed] 57, Erzurum 2016,1840-1867. Kodaman Bayram, (1991), Abdülhamit Devri Eğitim Sistemi, Ankara, TTK.
Namık Kemal’in Hususi Mektupları IV, (Yay: Fevziye Abdullah Tansel), (2003), VII-VIII Rodos ve Sakız Mektupları, Ankara:TTK Yayınları,2003.
Saraç, Hüseyin, (2020), “Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslim Kızların Eğitimi ve Aksaray Rum İnas Mektebi” TAD, C. 39/S. 67,305-327.
Tournefort, Joseph Pitton de, (1717), Relation d’un Voyage du Levant, fait par ordre du Roy. Contenant l’histoire ancienne & moderne de plusieurs Isles de l’Archipel, de Constantinople…, II cilt. Paris: Imprimerie Royale
Ünver, M. (2012), Midilli Adası’nın İdari ve Sosyo-Ekonomik Yapısı (1876-1914). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). (Danışman: Prof. Dr. Mahir Aydın) , İstanbul, İstanbul Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Vahapoğlu, H, (1990), Osmanlı’dan Günümüze Azınlık ve Yabancı Okulları, Ankara Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
Yanardağ, A .(2022), “Osmanlı’da Taşra Darülmuallimin-i Sıbyanların Kuruluşu: Adana Darülmuallimin-i Sıbyan (1892-1908)", Turkish History Education Journal. 11(1),56-73.
Yıldız, Hatip, (2014),” Osmanlı Devleti’nde Mülki (Sivil) Erkek Rüşdiye Muallimlerinin Nitelikleri, Hakları ve Sorumlulukları”. H i s t o r y S t u d i e s .Volume 6. Issue 3 .April 369-382.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi

Bölüm

Düzeltme

Yazarlar

Arzu Baykara Taşkaya ^*
0000-0002-1712-4881
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Ağustos 2024

Gönderilme Tarihi

-

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 11 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA52XC88PL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Baykara Taşkaya, A. (2024). OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(3), 155-192. https://izlik.org/JA52XC88PL

AMA

1.Baykara Taşkaya A. OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913). ASEAD. 2024;11(3):155-192. https://izlik.org/JA52XC88PL

Chicago

Baykara Taşkaya, Arzu. 2024. “OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913)”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 11 (3): 155-92. https://izlik.org/JA52XC88PL.

EndNote

Baykara Taşkaya A (01 Ağustos 2024) OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 11 3 155–192.

IEEE

[1]A. Baykara Taşkaya, “OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913)”, ASEAD, c. 11, sy 3, ss. 155–192, Ağu. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52XC88PL

ISNAD

Baykara Taşkaya, Arzu. “OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913)”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 11/3 (01 Ağustos 2024): 155-192. https://izlik.org/JA52XC88PL.

JAMA

1.Baykara Taşkaya A. OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913). ASEAD. 2024;11:155–192.

MLA

Baykara Taşkaya, Arzu. “OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913)”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 3, Ağustos 2024, ss. 155-92, https://izlik.org/JA52XC88PL.

Vancouver

1.Arzu Baykara Taşkaya. OSMANLI DEVLETİ’NDE İPTİDAİ MEKTEPLERIN YAYGINLAŞTIRILMASI MİDİLLİ SANCAĞI ÖRNEĞİ(1885-1913). ASEAD [Internet]. 01 Ağustos 2024;11(3):155-92. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52XC88PL