INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE AND BURSA FOLK DANCES: A CULTURAL EVALUATION

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 201 - 223, 31.07.2025

Pelin Elcik Yorgancıoğlu

Öz

This article examines the concept of intangible cultural heritage and the scope of traditional and cultural diversity of Bursa people and discusses the role of the cultural world at social and individual levels through the combination of these two phenomena. Intangible cultural heritages are shaped as a community by including elements such as traditional arts, rituals, festivals and folk dances. Bursa folk dances within Bursa Culture are one of the best representative examples of these formations. Literature review, which was shaped by qualitative research method processes, was used as the basic data collection method. Theoretical framework; Field research and comprehensive studies were intensified and the interpretation of the dances and cultural information obtained was provided. The aim is to reveal that folk dances are not just performances, but also a constituent component of social identities, rituals and collective memory. The findings show that Bursa folk dances (Kılıç-Kalkan, Güvende, Sekme, Alçak Hava, Cezayir, Azime etc.) have a multi-layered structure and contain deep meanings regarding war, love, migration, wedding and social relations. It has been determined that the dances are not only an aesthetic representation but also convey the principles of identity, belonging, peace and social unity. As a result, it has been emphasized that Bursa folk dances are a critical intangible cultural heritage element that preserves the socio-cultural memory of the local people, transmits it to the future and reinforces social sustainability.

Anahtar Kelimeler

Intangible Cultural Heritage , Folk Dances , Bursa Culture , Kılıç Kalkan , Güvende

SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS VE BURSA HALK DANSLARI: BİR KÜLTÜREL DEĞERLENDİRME

Öz

Bu makale, somut olmayan kültürel miras kavramı ile Bursa halk danslarının tarihsel ve kültürel bağlamdaki önemini incelemekte ve bu iki olgunun birleşimi üzerinden kültürel mirasın toplumsal ve bireysel düzeydeki rolünü tartışmaktadır. Somut olmayan kültürel miras, geleneksel sanatlar, ritüeller, festivaller ve halk dansları gibi öğeleri kapsayarak bir toplumun kimliğini şekillendirir. Bursa kültürü içerisindeki Bursa halk dansları da bu mirası en iyi şekilde temsil eden örneklerden biridir. Nitel araştırma yöntemi bağlamında şekillenen çalışmada literatür taraması, temel veri toplama yöntemi olarak kullanılmıştır. Teorik çerçeve; alan araştırması ve derleme çalışmaları üzerine yoğunlaştırılarak elde edilen danslara ve kültüre ait bilgilerin yorumlanması sağlanmıştır. Veri toplama sürecinde, literatür taraması yöntemiyle akademik yayınlar, halk bilimi dergileri, görsel-işitsel arşiv materyalleri ve yerel kültürel belgeler döküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Literatür taraması yoluyla elde edilen veriler kültürel analiz çerçevesinde yorumlanarak bir kuramsal çerçeve oluşturulmaya çalışılmıştır. Derlenen veriler, Clifford Geertz’in kalın betimleme yaklaşımı temel alınarak yorumlanmıştır. Amaç, halk danslarının bir performans olmanın ötesinde, toplumsal kimliklerin, ritüellerin ve kolektif hafızanın kurucu bir bileşeni olduğunu ortaya koymaktır. Bulgular, Bursa halk danslarının (Kılıç-Kalkan, Güvende, Sekme, Alçak Hava, Cezayir, Azime vb.) çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu, savaş, aşk, göç, düğün ve toplumsal ilişkilere dair derin anlamlar içerdiğini göstermektedir. Dansların yalnızca estetik bir temsil olmakla kalmayıp, aynı zamanda kimlik, aidiyet, barış ve toplumsal birlik ilkelerini aktardığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Bursa halk danslarının, yerel halkın sosyo-kültürel hafızasını koruyan, geleceğe aktaran ve toplumsal sürdürülebilirliği pekiştiren kritik bir somut olmayan kültürel miras unsuru olduğu vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Somut Olmayan Kültürel Miras , Halk Dansları , Bursa Kültürü , Kılıç Kalkan , Güvende.

Kaynakça

• Altınay, F.R. (2002) Bursa ve Yöresinde Köy Güvendeleri Üzerine Bir Araştırma, 1. Türkmen Yörük Şenliği, Bursa Büyükşehir Belediyesi Kültür Sanat ve Turizm Vakfı ile Dağ Der’in İşbirliğinde Bursa. Bursa.
• And, M. (1976). Oyun ve Bügü: Türk Kültüründe Oyun Kavramı. İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Atar, Z. (2011). Keles Halk Kültürü Konulu Alan Araştırması. Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Halk Kültürü Arşivi.
• Bauman, R. (1983). Verbal Art as Performance. Illionis: Waveland Press. Bursa Kılıç Kalkan Halk Oyunları Derneği, (Erişim Tarihi: 17.05.2024) http://bursakilickalkan.com/tarihce/
• Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. New York: Harper & Row.
• Çelik, K. (2014). Halk Oyunları, Bursa Köylerinde Ninniler, Maniler, Ağıtlar, Türküler, Giyim Kuşam ve Halk Oyutları-1 içinde (339-381 ss.), Bursa Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş.
• Demir, I. (2014). Bursa Araştırmaları Merkezi. Bursa’da Zaman Dergisi, Sayı 12, 27-30.
• Elitaş, Ö. (2014). Güvendeler. Bursa Köylerinde Ninniler, Maniler, Ağıtlar, Türküler, Giyim Kuşam ve Halk Oyutları-1 içinde (12-17 ss.), Bursa Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş.
• Emekli, G. (2018). Kent Turizminde Kültür ve Yaratıcılık. TÜCAUM 30. Yıl Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildirileri içinde (3-6 ss.) 3 - 6 Ekim 2018. Ankara: TÜBİTAK.
• Eralp, N.(1993). Tarih Boyunca Türk Toplumunda Silah Kavramı ve Osmanlı İmparatorluğunda Kullanılan Silahlar. Ankara: Atatürk Dil Tarih ve Kültür Kurumu.
• Erdönmez, A. (2013). Bu Festivale 41+11 Kere Maşallah!. Bursa’da Zaman Dergisi, Sayı 8, 2-8.
• Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures. New York: Basic Books.
• Giddens, A. (1984). The Constitution of Society: Outline of The Theory of Structuration. London: Polity Press.
• Hove, M. J., & Risen, J. L. (2009). It’s All In The Timing: Interpersonal Synchrony Increases Affiliation. Social Cognition, 27(6), 949–961. https://doi.org/10.1521/soco.2009.27.6.949
• İnalcık, H. (2009). Devlet-i Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar I. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Kılıç Kalkan Belgeseli, (Erişim Tarihi: 20.04.2024). https://www.youtube.com/watch?v=11YDWIs_Yew
• Kirshenblatt Gimblett, B. (2004). Intangible Heritage as Metacultural Production. Museum International, 56(1–2), 52–65. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000135859
• Kondakçı, Z. (2005). Bursa Geleneksel Kıyafetleri Halk Kültürü Alan Araştırması, Bursa İl kültür ve Turizm Müdürlüğü Halk Kültürü Arşivi
• Kurin, R. (2004). Safeguarding Intangible Cultural Heritage: Key Factors in Implementing the 2003 Convention. Museum International Intangible Heritage, 56 (1-2), 66-77. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000135859
• Kuşçuoğlu, G. Ö. & Taş, M. (2017). Sürdürülebilir Kültürel Miras Yönetimi. Yalvaç Akademi Dergisi, 2(1): 58-67.
• Öztürkmen, A. (1980). Türkiye’de Folklor ve Milliyetçilik. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Sarıoğlu, H & M. Özdemir. (2013). Savunma Silahlarından Deri Kalkanlar, Sanat Dergisi, (22), 85-97.
• Solmaz, E. & Feratan, M. (2023). Türk Kılıç Dansları. Folklor/Edebiyat, 29(115), 747-766. https://doi.org/10.22559/folklor.2405
• Turner, V. (1982). From Ritual to Theatre: The Human Seriousness of Play. Baltimore: Performing Arts Journal Publications.
• Uğur, L. (2010) Keles, Harmanalan Köyü, Bursa Keles El Sanatları Alan Araştırması. Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Halk Kültürü Arşivi
• UNESCO. (2003). Convention for The Safeguarding of The Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/doc/src/15164-EN.pdf
• UNESCO. (1989). Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore. https://www.unesco.org/en/legal-affairs/recommendation-safeguarding-traditional-culture-and-folklore
• Yetişen K. (2018). Bursa ve Kılıç Kalkan Halk Oyunu, Bursa Günlüğü Dergisi, Sayı 2, 82-83.
• Yetişen K. (2019). Bursa Festival Tarihi, Bursa Günlüğü Dergisi, Sayı 6, 74-79.
• Yılmaz S. (2016). Bursanın Geleneksel ile Geleceğe Yolculuğu. Bursa’da Zaman Dergisi, sayı 17, 70-73.
• Taş, H. (2002). Bursa’nın Folklorü Gelenek ve Görenekleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma. Bursa: Gaye Kitabevi.
• TRT Arşiv, (22 Kasım 2019). Bursa-Dımıdan Yöresi. https://www.youtube.com/watch?v=UeEF5HeCRbE).
• Zengin, B., Şen, L. M., Uz, S. (2024). Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Yaratıcı Şehirler Ağı: Bursa Örneği (Kavramsal Bir Analiz). Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 7(12): 963- 980.
• https://www.nadirkitap.com/folklor-kilic-kalkan-ekibi-oyunlari-temali-turk-pulu-efemera29066326.html
• https://www.kitantik.com/product/MP-1128-MILLI-PIYANGO-19-TEMMUZ-1981-ULUSLARARASI-BURSA-FESTIVALI-KILIC-KALKAN-GELENEKSEL-YORESEL- KIYAFETLER-N-DORTTE-BIR-BILET-BILETTE-YIRTIK-VAR_0z8kgltk3sqxvt51fyk
• https://www.notaarsivleri.com/NotaMuzik/a_fadimem_hadi_senle_kacalim.pdf (Erişim Tarihi: 03.02.2025)