An Evalution on The Concepts of Barzakh and Grave in The Light of Qur'an and Hadiths

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 280 - 298, 31.07.2025

Fatma Kaya

Öz

Death is not considered an end in Islamic belief, but rather the beginning of a new life. According to Islamic thought, the first stop of life after death is the grave, and the grave is called the “realm of barzakh”. In this article, the literal and technical uses of the concepts of grave and barzakh are included, and how these concepts are used in the Qur’an and hadiths and what they mean are examined. The barzakh related terms such as grave, makber, merkad, tomb, mashhad are explained. An attempt is made to delve into the nature of life in the grave through topics such as questions in the grave, torment in the grave, and blessings in the grave. In this context, the study aims to explain the basic concepts of the barzakh and the grave, and to reveal their place in religion in the light of the Qur’an and the Hadiths.

Anahtar Kelimeler

Barzakh , Tomb , Question , Burial , Grave

KUR’AN VE HADİSLER IŞIĞINDA BERZAH VE KABİR KAVRAMLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Ölüm, İslam inancında bir son değil bilakis yeni bir hayatın başlangıcı olarak kabul edilmektedir. İslam düşüncesine göre ölümden sonra başlayan hayatın ilk durağı kabirdir ve kabir de “berzah âlemi” olarak isimlendirilmektedir. Bu makalede, kabir ve berzah kavramlarının lügavi ve ıstılahi kullanımlarına yer verilerek, Kur’an’da ve hadislerde bu kavramların nasıl geçtiği, ne anlama geldiği incelenmiştir. Berzahla ilişkili olan kabir, makber, merkad, mezar, meşhed gibi terimler açıklanmıştır. Kabir suali, kabir azabı ve kabir nimeti gibi konular üzerinden kabir hayatının nasıllığı üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışma, berzah ve kabirle ilgili temel kavramları açıklamayı, Kur’an ve hadisler ışığında dindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Berzah , Kabir , Sual , Defin , Mezar

Kaynakça

• Ahmed, Halil b. Kitabu’l Ayn. ed. Abdulhamid Hindavi. 4 Cilt. Beyrut: Dar’ul Kutubu’l İlmiyye, 2003.
• Ateş, Süleyman. Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1988.
• Beğavi, Ebû Muhammed el-. Meâlimu’t-Tenzîl fî Tefsîri’l-Kur’an. ed. Abdurrezzâk el-Mehdî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1420.
• Bozkurt, Nebi. “Mezarlık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/519-522. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil el-. Sahîh-i Buhârî. Dımeşk-Beyrut: Daru İbn-İ Kesir, 2002.
• Canan, İbrahim. Kütüb-i Sitte Muhtasarı Tercüme ve Şerhi. 18 Cilt. Ankara: Akçağ Yayınları, 1988.
• Cevziyye, İbn Kayyim el-. Kitâbu’r-Rûh. çev. Şaban Haklı. İstanbul: İz Yayıncılık, 3. Basım, 2007.
• Cürcânî, Seyyid Şerif el-. Kitabu’t-Ta’rifât Arapça-Türkçe Terimler Sözlüğü. çev. Arif Erkan. İstanbul: Bahar yayınları, 1997.
• Cüveyni, İmamu’l-Harameyn el-. Kitâbü’l-İrşâd İnanç Esasları Kılavuzu. çev. Sabri Yılmaz - Bülent Baloğlu vd. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2022.
• Çağrıcı, Mustafa. “Uyku”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/244-246. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
• Demirci, Kürşat. “Kabir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24./33-35. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
• Gökçe, Cüneyt. “Berzah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/525. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
• Gökdere, Meryem. “İslam’da Mezar Şekli: Türk-İslam Örneği”. Baberti 17 (2023), 82-106.
• Gölcük, Şerafettin - Toprak, Süleyman. Kelâm Tari̇h-Ekoller-Problemler. Konya: Tekin Kitabevi, 9. Basım, 2016.
• İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm. ed. Sami b. Muhammed Seleme. 8 Cilt. Riyad: Daru’t-Tayyibe, 1999.
• İbn Manzûr, Ebu’l Fazl Cemâlüddîn Muhammed. Lisânü’l-Arab. ed. Abdullah Ali Kebir. 6 Cilt. Kahire: Daru’l Mearif, 1119.
• İsfahanî, Rağıb el-. Müfredât Kur’an Kavramları Sözlüğü. çev. Abdulbaki Güneş - Mehmet Yolcu. İstanbul: Çıra, 3. Basım, 2012.
• Kādî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasan Abdülcebbâr b. Ahmed. Şerhu’l-Usûli̇’l-Hamse Mu‘tezile’nin Beş İlkesi (Mu‘tezile’nin Beş Esasının Açılımı). çev. İlyas Çelebi. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2013.
• Karaman vd., Hayreddin. Kur’an Yolu Türkçe Meâl Ve Tefsi̇r. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 7. Basım, 2020.
• Kaya, Murat. “Kabir Azabıyla İlişkilendirilen Âyetlerin Tahlil ve Değerlendirilmesi”. Usul İslam Araştırmaları Dergisi 25 (2016), 159-204.
• Kurtubî, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmi’ li-Ahkâmi’l Kur’an. ed. İbrahim Itfiyyiş - Ahmed el-Berdûnî. Kahire: Dâru’l-Kütübü’l-Mısrıyye, 1384.
• Kurtubî, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmi’ li-ahkâmi’l Kur’ân. çev. M. Beşir Eryarsoy. 20 Cilt. İstanbul: Buruc Yayınları, 1997.
• Mevdudî, Ebu’l A’la. Tefhimu’l Kur’an Kur’an’ın Anlamı ve Tefsiri. çev. Muhammed Han Kayani vd. 7 Cilt. İnsan Yayınları, 2006. Mısır Arap Dil Kurumu. el-Mu’cemu’l-Vâsit. Kahire: Mektebetu’l Şuruku’l Devliyye, 4. Basım, 2004.
• Müslim, Ebü’l Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. Sahîh-i Müslim. Riyad: Beytu’l Efkaru’d Duveliyyetu, 1998.
• Öz, Mustafa. “Meşhed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/363-365. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
• Râzî, Fahreddin er-. Mefâtîhu’l-Gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâr’ul-Fikr, 1981. Süleyman, Mukâtil b. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. 5 cilt Cilt. Beyrut: Müessesetü’t-Tarihi’l-Arabî, 2002.
• Süyûtî, Celâlüddîn es-. ed-Dürrü’l-mensûr fi’t-tefsîr bi’l me’sûr. ed. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Kahire: Merkezû Hicr li’l-Buhûs ve’d-Dirâsâti’l-Arabiyye ve’l-İslâmiyye, 2003.
• Taberî, Ebu Ca’fer Muhammed b. Cerîr et-. Câmi’ul-beyân an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân. ed. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî. 24 Cilt. Kahire: Hicr, ts.
• Teber, Hatice. “Hakikatin Anlaşılmasında Akıl-Kalp Korelasyonu Epistemolojik Bir Yaklaşım”. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/4 (2013), 79-89.
• Teber, Hatice. “Kur’ân Tefsirinde Belâğat: Şiirle İstişhâd -Hâricî Tefsir Geleneği Örneğinde”. İslâm ve Sanat Tartışmalı İlmî Toplantı, 289-296. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ b. Sevre et-. Sünen-i Tirmizî. Riyad: Mektebetu’l Mearifi Lil Neşri Ve’t Tevzi’, 1417.
• Toprak, Süleyman. “Kabir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/37-38. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
• Toprak, Süleyman. Ölümden Sonraki̇ Hayat (Kabir Hayatı). Konya: Tekin Kitabevi, 10. Basım, 2017.
• Yavuz, Yusuf Şevki. “Ruh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/187-192. Ankara: TDV Yayınları, 2018.
• Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 6 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2023.
• Yeğin, Abdullah. İslamî-İlmî-Edebî-Felsefî Yeni Lûgat. İstanbul: Hizmet Vakfı Yayınları, 2013.
• Yılmaz, Sabri. “Kelam’da Bilgi ve Değeri”, Sistematik Kelam. ed. Özcan Taşcı. Ankara: Nobel Yayınları, 2022.
• Zebîdî, Seyyid Muhammed Murtazâ el-Hüseynî ez-. Tâcü’l-Arûs Min Cevâhiri’l-Kâmûs. ed. Abdü’l Settar Ahmed Ferrac. 40 Cilt. Kuveyt: Kuveyt Hükümeti Matbaası, 1965.