İSMAİL TURAN’IN VÜCÛHU’T-TE’VÎL FÎ ESRÂRI’T-TENZÎL TEFSİRİNDE RÜ'YETU'LLAH KONUSUNA YAKLAŞIMI

Öz

Rü’yetullah, Allah’ın dünyada ve ahirette gözle görülmesi anlamında kullanılan bir kavramdır. Kur’an’da bu terkip geçmese de, geçmiş kavimlerin Allah’ı görmek istemeleri anlatılmaktadır. Kelam ilminde rü’yetullah önemli bir yer tutar. İbn Rüşd’e göre bu konu, Mu’tezile’nin ulûhiyet anlayışı bağlamında ortaya çıkan itikadi bir meseledir. Bu konuda mezhepler farklı görüşler ortaya koymuş, bazıları Allah’ın dünyada görülmesinin mümkün olduğunu savunurken, çoğunlukla kabul edilen görüş ise Allah’ın yalnızca ahirette müminler tarafından görüleceği görüşünü benimsemiştir. Selefiyye ve Ehl-i Sünnet âlimleri, müminlerin ahirette Allah’ı göreceğini savunmaktadır. Bu konuda İbn Abbas ve Ahmed b. Hanbel gibi kimselerden hadis rivayetleri gelmiştir. Mu’tezile ve bazı müfessirler, Kur’an’daki bazı âyetlere dayanarak Allah’ın dünyada ve ahirette görülemeyeceğini savunur. “Gözler O’nu idrak edemez” âyeti ve Hz. Musa’nın Allah’ı görmek istemesi konuları bu görüşü desteklemek için kullanılmıştır. İsmail Turan, rü’yetin gerçekleşeceğini savunan görüşler doğrultusunda değerlendirmeler yapar. Mu’tezile’nin görüşlerine âyet ve hadisler ile cevap vererek onların iddialarını çürütmeye çalışır. Müellif, Zemahşerî’nin Ehl-i Sünnet’e yönelik ağır eleştirilerine karşı çıkmakta ve bazı sûfî yorumlarını da eleştirmektedir. İsrailiyat’a fazlaca yer veren sünnî müfessirleri de dikkatli bir şekilde değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tersir
• Rü'yet
• Görmek
• İdrak
• Mutezile

İSMAİL TURAN’S APPROACH TO THE TOPIC OF RÜ’YETU'LLAH IN HIS COMMENTARY OF VÜCÛHU’T-TE’VÎL FÎ ESRÂRI’T-TENZÎL

Abstract

Ru’yetullah is a concept used in Sufism in the sense of seeing Allah with the naked eye in this world and the hereafter. Although this phrase is not used in the Quran, it is narrated that past nations wanted to see Allah. Ru’yetullah holds an important place in the science of theology. According to Ibn Rushd, this issue is a theological issue that emerged in the context of the Mu’tazila’s understanding of divinity. The sects have put forward different views, while some argue that it is possible to see Allah in the world, the generally accepted view is that Allah shall only be seen by believers in the hereafter. Salafiyya and Sunni scholars argue that believers will see Allah in the afterlife. Names such as Ibn Abbas and Ahmed b. Hanbel also cite hadiths supporting this view. Mu'tazila and some commentators argue that Allah cannot be seen in this world or the afterlife based on some verses in the Quran. The verse "The eyes cannot perceive Him" and the issue of Prophet Moses' desire to see Allah have been used to support this view. Ismail Turan makes evaluations in line with the views that argue that vision will occur. He responds to the Mu'tazila's views with verses and hadiths and tries to refute their claims. The author opposes Zamakhshari's heavy criticisms of the Sunni and also criticizes some Sufi interpretations. He also carefully evaluates Sunni commentators who mention a lot about Israiliyat.

Keywords

• Tafsir
• Vision
• Seeing
• Comprehension
• Mu'tazila

Kaynakça

1. Ağırkaya, Güven. Ettafeyyiş’in Hımyânu’z-Zâd ilâ Dâri’l-Me`âd Adlı Tefsiri ve Harici Yorumları. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
2. Cansız, Hasan. Rü’yetullah Meselesi Çerçevesinde Kelam-Bilim İlişkisi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Doktora Tezi, 2019.
3. Cerrahoğlu, İsmail. Tefsir Usûlü. Ankara:TDV Yayınları, 2017.
4. Cürcanî, Seyyid Şerif. Kitabü’t-Tarîfât, Beyrut: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1416/1995.
5. el-Bağdâdî, Alî b. Muhammed el-Hâzin. Lübâbü’t-Teʾvîl fî Me`âni’t-Tenzîl, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 197.
6. el-Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdülkāhir b. Tâhir b. Muhammed et-Temîmî. el-Fark beyne’l-Fırak, Mısır: Matba’atü’l-Me’ârif, 1910.
7. el-Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil. Sahîh-i Buhârî. Beyrut: Daru İbn-İ Kesir. 2002.
8. el-Eş’arî, Ebü’l-Hasan. el-İbâne ‘an usûlü’d-diyâne li’l-Eş’arî. Kahire: Dârü’l-ensâr. 1397/1976.

9. el-İsfahânî, Ebü’l-Kāsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal er-Râgıb. el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1992.
10. el-Ûşî Ali b. Osman. el-Emâlî, Eser Yayınevi. Ankara,1963.
11. eş-Şehristânî, Ebü’l-Feth Muhammed b. Abdilkerîm. el-Milel ve’n-Nihal. Beyrut: Darü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1992.
12. ez-Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf ʿan Hakaʾikı Gavâmizi’t-Tenzîl ve ʿUyûni’l-Eḳâvîl fî Vücûhi’t-Teʾvîl. İstanbul: Mega Basım Yayın, 2016.
13. Görgülü, Faruk. Eş’ârî ve Kur’anı Yorumlama Yöntemi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Ankara: TDV Yayınları, 2023.
14. İbnü’l-Müneyyir. Zemahşerî’nin el-Keşşaf’ındaki Mu`tezili Görüşlerini Eleştirdiği Eseri. Beyrut: 1366/1947.
15. Kâdî Abdulcebbâr. Şerhu’l-Usuli’l-Hamse. Kahire: Mektebe-i Vehbe. 1996.
16. Keskin, Mustafa – Teber, Hatice. “Hicrî Dördüncü Asırda Ehl-i Sünnet ve’l-Cemâ’at’in Vasıflarının Belirlenmesinde Hanefi-Mâtürîdiliğin Etkisi: (Hakîm Es-Semerkandî Es-Sevâdü’l-A’zam Örneği)”, e-Makâlât Mezhep Araştırmaları 17/1 (2024), 234-262.
17. Kutlu, Sönmez. “Mürcie Mezhebi: Doğuşu, Fikirleri, Edebiyatı ve İslam Düşüncesine Katkıları”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2002), 168-210.
18. Muhammed b. İbrahim el-Kelâbâzî. et-Ta`arruf li Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf. Kahire: Mektebe-i Hancî. 1999.
19. Pakiş, Ömer. Rü’yetullah ile İlişkilendirilen Âyetlerin Mu’tezilî Okuma Biçimi (Kādī Abdülcebbâr ve Zemahşerî Örneği). İstanbul: Marmara üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2001/2.
20. Pezdevî, Ebû Yüsr Muhammed. Usulu’d-Din / Ehl-i Sünnet Akaidi. çev. Şerafeddin Gölcük. İstanbul: Kayıhan Yayınları. 1988.
21. Molla Alî b. Sultân Muhammed el-Kârî. Şerhu’l-Fıkhı’l-Ekber. Beyrut: Daru’n-Nefâis, 2009.
22. Mollaibrahimoğlu, Süleyman. “İbnü’l-Müneyyir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 21/156-157. İstanbul: TDV yayınları, 2000.
23. Özarslan, Selim. “Allah’ın Görülebilmesi/Rü’yetullah Sorunu ve Dirilişle İlişkisi”. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 11/277-279. 2001.
24. Turan, İsmail. Vücuhu’t-Te’vîl fî Esrârı’t-Tenzîl.(Yayımlanmamış Eseri). Uludağ, Süleyman. “Rü’yetullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 35/310. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
25. Yeşilyurt, Temel. “Rü’yetullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 35/312. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
26. Yaşar, Naif. İlk Üç Asır Kelam Tartışmaları ve Taberî. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016