WHISTLEBLOWING ON ACCOUNTING PROFESSION: WHAT DO ACCOUNTING PROFESSION INTERNS THINK?

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 4, 70 - 89, 31.10.2025

D. Ali Kızılyalçın

Öz

Whistleblowing can be defined as the reporting of illegal/illegitimate information within the company to the relevant parties within or outside the company, who are believed to solve the problems. According to the literature on the subject, whistleblowing is not an easy activity and many factors can have an effect on the intention to whistleblowing. In this context, the aim of the study is to investigate the effects of perceived moral intensity, perceived organizational support, perceived behavioral control and professional commitment on the internal and external whistleblowing intentions of accounting professional interns.
An online survey was applied to accounting professional interns reached through social media accounts. Correlation analyses (Spearman and Pearson) were performed on the data obtained through the survey using the SPSS 29 package program.
As a result of the analysis, it was observed that there was a relationship between accounting professional interns' internal whistleblowing and/or external whistleblowing intentions and perceived behavioral control, perceived organizational support, perceived moral intensity and professional commitment. Accordingly, a positive, significant but weak relationship was found between perceived behavioral control and internal whistleblowing intention, and a negative, weak but significant relationship between external whistleblowing intention; a positive, significant but weak relationship between perceived moral intensity and internal whistleblowing intention and a positive, significant but weak relationship between external whistleblowing intention; a positive, significant but weak relationship between perceived organizational support and internal whistleblowing intention and a positive, significant but weak relationship between external whistleblowing intention; and finally, a positive, significant but weak relationship between professional commitment and internal and external whistleblowing intention.

Anahtar Kelimeler

Whistleblowing Intention(s) , Perceived Behavioral Control , Perceived Organizational Support , Perceived Moral Intensity , Professional Commitment

Etik Beyan

The study received ethics committee approval from Aydın Adnan Menderes University Social and Human Sciences Research Ethics Committee with the decision dated 25/02/2025 and numbered 21/11

WHISTLEBLOWING ON ACCOUNTING PROFESSION: WHAT DO ACCOUNTING PROFESSION INTERNS THINK?

Öz

İhbarcılık, işletme içindeki yasadışı/gayrimeşru bilgilerin ilgililer tarafından sorunları çözeceğine inanılan işletme içindeki ya da işletme dışındaki ilgililere bildirilmesi olarak ifade edilebilir. Konu hakkındaki literatüre göre ihbarcılık kolay bir faaliyet değildir ve ihbarda bulunma niyeti üzerinde pek çok faktör etkili olabilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, muhasebe meslek stajyerlerinin iç ve dış ihbarda bulunma niyetleri üzerinde algılanan ahlaki yoğunluk, algılanan örgütsel destek, algılanan davranışsal kontrol ve mesleki bağlılığın etkisinin araştırılmasıdır.
Sosyal medya hesapları aracılığıyla ulaşılan muhasebe meslek stajyerlerine çevrimiçi anket uygulanmıştır. SPSS 29 paket programı kullanılarak anket yoluyla ulaşılan verilerin korelasyon analizleri (Spearman ve Pearson) gerçekleştirilmiştir.
Analiz sonucunda genel olarak muhasebe stajyerlerinin, iç ihbar ve/veya dış ihbar niyetleri ile algılanan davranışsal kontrol, algılanan örgütsel destek, algılanan ahlaki yoğunluk ve mesleki bağlılıkları arasında bir ilişki olduğu görülmüştür. Buna göre; algılanan davranışsal kontrol ile içsel ihbarcılık niyeti arasında pozitif, anlamlı ama zayıf bir ilişki, dışsal ihbarcılık niyeti arasında negatif, zayıf ancak anlamlı bir ilişki; algılanan ahlaki yoğunluk ile içsel ihbarcılık niyeti arasında pozitif, anlamlı ancak zayıf bir ilişki, dışsal ihbarcılık niyeti arasında pozitif, anlamlı ancak zayıf bir ilişki; algılanan örgütsel destek ile içsel ihbarcılık niyeti arasında pozitif, anlamlı ancak zayıf bir ilişki, dışsal ihbarcılık niyeti arasında pozitif, anlamlı ancak zayıf bir ilişki ve son olarak mesleki bağlılık ile içsel ve dışsal ihbarcılık niyeti arasında pozitif, anlamlı ancak zayıf bir ilişki bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

İhbar Niyetleri , Algılanan Davranışsal Kontrol , Algılanan Örgütsel Destek , Algılanan Ahlaki Yoğunluk , Mesleki Bağlılık

Kaynakça

• Alleyne, P., Charles-Soverall, W., Broome, T., & Pierce, A. (2017). Perceptions, predictors and consequences of whistleblowing among accounting employees in Barbados. Meditari Accountancy Research, 25(2), 241-267. https://doi.org/10.1108/MEDAR-09-2016-0080
• Alleyne, P., Haniffa, R., & Hudaib, M. (2019). Does group cohesion moderate auditors’ whistleblowing intentions? Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 34, 69-90. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2019.02.004
• Bayram, N. (2004). Sosyal Bilimlerde SPSS ile Veri Analizi. Ezgi Kitabevi, Bursa.
• Brennan, N., & Kelly, J. (2007). A study of whistleblowing among trainee auditors. The British Accounting Review, 39(1), 61-87. https://doi:10.1016/j.bar.2006.12.002
• Çiftyıldız, K., & İslamoğlu, E. (2015). Muhasebecilerin bilgi uçurmaya ilişkin eğilimleri: Sakarya ilinde bir araştırma. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-dergi, 4(1), 1-21.
• Dalton, D., & Radtke, R. R. (2013). The joint effects of Machiavellianism and ethical environment on whistle-blowing. Journal of business ethics, 117, 153-172.
• Dammak, S., Mbarek, S., & Jmal, M. (2024). The Machiavellianism of Tunisian accountants and whistleblowing of fraudulent acts. Journal of Financial Reporting and Accounting, 22(3), 728-751. https://doi.org/10.1108/JFRA-09-2021-0296
• Ebaid, I. E. S. (2023). The courage of whistleblowing of prospective accountants: evidence from Saudi Arabia. Journal of Applied Research in Higher Education, 15(3), 713-730. https://doi.org/10.1108/JARHE-02-2022-0071
• Elias, R. (2008). Auditing students’ professional commitment and anticipatory socialization and their relationship to whistleblowing. Managerial auditing journal, 23(3), 283-294. https://doi.org/10.1108/02686900810857721
• Erdoğan, A., & Hacıhasanoğlu, T. (2024). Muhasebecilerin demografik özelliklerinin dâhili whistleblowing niyeti ile ilişkisi. Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 7(2), 122-143. https://doi.org/10.32951/mufider.1463719
• Erkmen, T., Çalışkan, A. Ö., & Esen, E. (2014). An empirical research about whistleblowing behavior in accounting context. Journal of Accounting & Organizational Change, 10(2), 229-243. https://doi.org/10.1108/JAOC-03-2012-0028
• Horiguchi, S., Haniffa, R., & Hudaib, M. (2024). Whistleblowing intentions by public accountants in a non-Western society: The case of Japanese accountants. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 57, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2024.100656.
• Hwang, D., Staley, B., Chen, Y., & Lan, J. S. (2008). Confucian culture and whistle‐blowing by professional accountants: an exploratory study. Managerial Auditing Journal, 23(5), 504-526. https://doi.org/10.1108/02686900810875316
• IFAC, The International Federation of Accountants, www.ifac.org. Kalaycı, Ş. (2006). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti. Ankara.
• Kılıç, İ., Kuzkaya, E., & Gürel, E. (2022). Muhasebe meslek mensubu adaylarının ihbarcılık niyet ve nedenlerinin incelenmesi: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi örneği. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(18), 51-60.
• Latan, H., Ringle, C. M., & Jabbour, C. J. C. (2018). Whistleblowing intentions among public accountants in Indonesia: Testing for the moderation effects. Journal of business ethics, 152, 573-588. https://doi.org/10.1007/sl0551-016-3318-0
• Liyanarachchi, G. A., & Adler, R. (2011). Accountants’ whistle‐blowing intentions: The impact of retaliation, age, and gender. Australian Accounting Review, 21(2), 167-182. https://doi.org/10.1111/j.1835-2561.2011.00134.x
• Liyanarachchi, G., & Newdick, C. (2009). The impact of moral reasoning and retaliation on whistle-blowing: New Zealand evidence. Journal of business ethics, 89, 37-57. https://doi.org/10.1007/s10551-008-9983-x
• Meriç, A., & Elden, B. (2019). Muhasebe hilelerinin ortaya çıkarılmasında whistleblowing'in önemi ve muhasebe öğrencilerinin whistleblowing tercihleri: Kayseri Üniversitesi örneği. Journal of International Social Research, 12(62), 1495-1503.
• Meriç, A. (2020). Hile denetiminde whistleblowing ve whistleblowing niyetini etkileyen faktörler: Kayseri’de faaliyet gösteren muhasebeciler ile amprik bir çalışma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (85), 111-128. https://doi.org/10.25095/mufad.673713
• Mesmer-Magnus, J. R., & Viswesvaran, C. (2005). Whistleblowing in organizations: An examination of correlates of whistleblowing intentions, actions, and retaliation. Journal of business ethics, 62, 277-297. https://link.springer.com/article/10.1007/s10551-005-0849-1
• Mansor, T. M. T., Ariff, A. M., Hashim, H. A., & Ngah, A. H. (2021). Whistleblowing intentions among external auditors: an application of the moderated multicomponent model of the theory of planned behavior. Meditari Accountancy Research, 30(5), 1309-1333. https://doi.org/10.1108/MEDAR-07-2020-0948
• Namazi, M., Ebrahimi, F., & Sarikhani, M. (2023). Effects of anticipatory socialization, professional commitment, and moral intensity on whistleblowing intentions by accounting students: a moderated mediation analysis. Journal of Applied Research in Higher Education, 15(5), 1717-1735. https://doi.org/10.1108/JARHE-06-2022-0177
• Near, J. P., & Miceli, M. P. (1985). Organizational dissidence: The case of whistle-blowing. Journal of business ethics, 4, 1-16. Near, J. P., & Miceli, M. P. (2016). After the wrongdoing: What managers should know about whistleblowing. Business Horizons, 59(1), 105-114. http://dx.doi.org/10.1016/j.bushor.2015.09.007
• Otchere, O. A. S., Owusu, G. M. Y., & Bekoe, R. A. (2023). Determinants of whistleblowing intentions of accountants: a middle ranges theoretical perspective. Journal of Financial Crime, 30(5), 1162-1181. https://doi.org/10.1108/JFC-07-2022-0168
• Ouriemmi, O. (2023). The legalistic organizational response to whistleblowers’ disclosures in a scandal: Law without justice? Journal of Business Ethics, 188(1), 17-35. https://doi.org/10.1007/s10551-022-05321-9
• Owusu, G. M. Y., Bekoe, R. A., Anokye, F. K., & Okoe, F. O. (2020). Whistleblowing intentions of accounting students: An application of the theory of planned behavior. Journal of Financial Crime, 27(2), 477-492. https://doi.org/10.1108/JFC-01-2019-0007
• Önal, S., & Kırış, Y. (2024). Muhasebede hilenin önlenmesi ve kullanılan yöntemler: Osmaniye ilinde gerçekleşen adli vaka örnekleri ve analizleri. Atlas Journal, 10(54), 85-100. https://doi.org/10.5281/zenodo.12680511
• Özkan, Ö., & Gümüş, A. (2024). Hile ve usulsüzlüklerin ihbar (whistleblowing) edilmesini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma. Sayıştay Dergisi, 35(133), 241-266. https://doi.org/10.52836/sayistay.1473310
• Sarikhani, M., & Ebrahimi, F. (2022). Whistleblowing by accountants: an integration of the fraud pentagon and the extended theory of planned behavior. Meditari Accountancy Research, 30(6), 1740-1763. https://doi.org/10.1108/MEDAR-10-2020-1047
• Seifert, D. L., Sweeney, J. T., Joireman, J., & Thornton, J. M. (2010). The influence of organizational justice on accountant whistleblowing. Accounting, Organizations and Society, 35(7), 707-717. https://doi:10.1016/j.aos.2010.09.002
• Shawver, T. (2011). The effects of moral intensity on whistleblowing behaviors of accounting professionals. Journal of Forensic & Investigative Accounting, 3(2), 162-190.
• Soni, F., Maroun, W., & Padia, N. (2015). Perceptions of justice as a catalyst for whistle-blowing by trainee auditors in South Africa. Meditari Accountancy Research, 23(1), 118-140. https://doi.org/10.1108/MEDAR-01-2014-0004
• Tosunoğlu, B. (2019). Bilgi uçurmanın psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisi: TR90 bölgesi muhasebe meslek mensupları örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 10(Ek Sayı), 170-180. https://doi.org/10.36362/gumus.613251
• TÜRMOB, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Faaliyet Raporu (2024). https://www.turmob.org.tr/FaaliyetRaporlari/d4484938-2cb7-4668-a955-5e2ef7feb3a4/2024-faaliyet-raporu
• Yurt, R., & Temelli, F. (2022). Muhasebe meslek mensuplarının muhasebede hata ve hile algısı: Ağrı ili örneği. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 2(2), 135-150.
• Yükçü, S., Sarıbay, B., Atağan, G., & Sarıbay, E. (2019). “Muhasebe eğitimi alan öğrencilerin whistleblowing eğilimlerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma: Dokuz Eylül Üniversitesi örneği. İçinde: Business & Organization Research (Bor) Conference, 92-104.