Fragile Spaces, Segregated Societies: The Case of Pazarcık

Öz

This study examines the patterns of socio-spatial segregation that have developed between Syrian refugees and the host community in the Pazarcık district of Kahramanmaraş, within the context of migration and disaster processes. The research found that factors such as ethnicity, religious belief, and sense of belonging generate spatial clustering and social distance in both Syrian refugees and the host community. The concentration of Syrians in particular neighbourhoods and streets, driven by economic conditions, social networks, and feelings of belonging, has led to limitations in both intra-group interactions and their interactions with locals. This socio-spatial segregation, already evident before the earthquake, deepened further after the 2023 Kahramanmaraş earthquakes, as social tensions, security concerns, and exclusionary practices were reproduced in tent and container cities. The negative perceptions of Syrians among the host community, combined with perceived inequalities in the distribution of aid, have heightened these tensions, reinforcing both physical and social distance. The intra-group segregation among Syrians persisted as well, sustained by clustering patterns based on hometown networks and cultural affinity along ethnic and religious lines. When evaluated within the frameworks of Lefebvre’s theory of the production of space and Wacquant’s concept of architectural marginalisation, the findings show that space is not merely a residential area but also a realm where social relations, power dynamics, and exclusionary practices are produced. In conclusion, the study emphasises that spatial segregation is shaped not only by physical settlement strategies but also by social prejudices, political discourses, and cultural perceptions. It underlines the need for mixed residential models, inclusive social programmes, and the planning of shared public spaces in order to strengthen social cohesion.

Anahtar Kelimeler

• Socio-spatial segregation
• fragile spaces
• Pazarcık
• Syrians

Kırılgan Mekânlar, Ayrışan Toplumlar: Pazarcık Örneği

Öz

Bu çalışma, Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde Suriyeli mülteciler ve ev sahibi toplum arasında gelişen sosyomekânsal ayrışma örüntülerini göç ve afet süreçleri bağlamında incelemektedir. Çalışmada etnik köken, dini inanç ve aidiyet unsurlarının hem Suriyeliler hem de ev sahibi toplumda mekânsal kümelenme ve sosyal mesafe yarattığı tespit edilmiştir. Suriyelilerin ekonomik koşullar, sosyal ağlar ve aidiyet duygusu nedeniyle belirli mahalle ve sokaklarda yoğunlaşması, hem kendi içlerindeki hem de yerli halkla olan etkileşimlerinde sınırlılıklar doğurmaktadır. Deprem öncesinde zaten belirgin olan bu sosyomekânsal ayrışma, 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası kurulan çadır ve konteyner kentlerde daha da derinleşmiş; sosyal gerilimler, güvenlik kaygıları ve ötekileştirici pratikler mekânda yeniden üretilmiştir. Ev sahibi toplumun Suriyelilere yönelik negatif algıları, yardım süreçlerindeki eşitsizlik algısıyla birleşerek gerilimleri artırmış, bu durum hem fiziksel hem de toplumsal mesafeyi derinleştirmiştir. Suriyelilerin kendi aralarındaki ayrışma ise etnik ve dini gruplar arasındaki hemşerilik ağlarına ve kültürel uyuma dayalı kümelenme örüntüleriyle sürmüştür. Çalışmanın bulguları, Lefebvre’in mekânın üretimi kuramı ve Wacquant’ın mimari marjinalleşme kavramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, mekânın yalnızca bir barınma alanı değil, aynı zamanda sosyal ilişkilerin, güç dinamiklerinin ve ötekileştirici pratiklerin üretildiği bir alan olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, mekânsal ayrışmanın yalnızca fiziksel yerleşim stratejileriyle değil, aynı zamanda toplumsal önyargılar, politik söylemler ve kültürel algılarla da şekillendiği vurgulanmaktadır. Araştırma, toplumsal uyumu güçlendirmek için karma yerleşim modelleri, kapsayıcı sosyal programlar ve ortak kamusal mekânların planlanmasına ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyomekânsal ayrışma
• kırılgan mekânlar
• Pazarcık
• Suriyeliler

Kaynakça

1. Aksu, G. (2013). Kentsel yoksulluk bağlamında mekânsal ayrışma: Tokat Sulusokak örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.
2. Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley.
3. Amin, A. (2002). Ethnicity and the multicultural city: Living with diversity. Environment and Planning A, 34(6), 959–980. https://doi.org/10.1068/a3537
4. Arar, Y. B., & Bilgin, N. (2009). Gazete haber başlıklarında ötekinin inşası. Kültür ve İletişim, 12(24), 133-158.
5. Arıca, F., Çakır, C., & Kağnıcı, D. (2023). Kırılgan gruplar özelinde afetlerde psikososyal hizmetler. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 176-187.
6. Arslan-Avar, A. (2009). Lefebvre’nin üçlü-algılanan, tasarlanan, yaşanan mekân algısı. Rapor Mimarlık ve Mekan Algısı, 6-16.
7. Aydoğdu, B. (2019). Suriyelilerin göçü ve kentsel yaşamın yeni örüntüleri: Gaziantep örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
8. Bar-Tal, D. (1990). Causes and Consequences of Delegitimization: Models of Conflict and Ethnocentrism, Journal of Social Issues, 46 (1), s. 65 – 81.

9. Barth, F. (1969). Ethnic groups and boundaries: The social organization of culture difference. Universitetsforlaget.
10. Baumann, G. (2006). Çokkültürlülük bilmecesi: Ulusal, etnik ve dinsel kimlikleri yeniden düşünmek. Dost Kitabevi.
11. Bayraktutan, Y., Akbulut, F., & Özbilgin, M. (2016). Mekânsal ayrışma: İktisadi dinamikleri ve Türkiye üzerine bir değerlendirme. Journal of International Social Research, 9(43), 789-800.
12. Arar, Y. B., & Bilgin, N. (2009). Gazete Haber Başlıklarında Öteki’nin İnşası. Kültür ve İletişim, 12 (2)(24), 133-158.
13. Brass, P. R. (1991). Ethnicity and nationalism: Theory and comparison. Sage Publications.
14. Campbell, D. T. (1965). Ethnocentric and other altruistic motives. In D. Levine (Ed.), Nebraska Symposium on Motivation (pp. 283–311). University of Nebraska Press.
15. Cengiz, D. (2015). Zorunlu göçün mekânsal etkileri ve yerel halkın algısı: Kilis örneği. Electronic Turkish Studies, 10(2), 101-122.
16. Cengiz, D. (2020). Antakya’daki Suriyeli mültecilerin mekânsal toplanması/ayrışması: Örüntüler, süreçler ve sonuçlar (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
17. Cengiz, D., & İncili, Ö. F. (2022). Kilis’te yaşayan Suriyelilerin mekânsal örüntüleri. Göç Dergisi, 9(2), 207-223.
18. Cengiz, D., & Özgür, E. M. (2021). Suriyeli mültecilerin Antakya’daki mekânsal ayrışma örüntüsünün haritalanması. Göç Dergisi, 8(2), 347–364. https://doi.org/10.33182/gd.v8i2.789
19. Çelik, J. (2016). İstanbul’a tekinsiz bir giriş: Kumkapı. Saha Dergisi, 2, 62-65.
20. Danış, D. (2024). Şubat 2023 depremleri sonrası toplumsal eşitsizlikler ve göç örüntüleri. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 517-534.
21. Demir, A. (2020). Afetlerde dezavantajlı gruplar. İ. Can (Ed.), Afet sosyolojisi (ss. 265-284). Çizgi Kitabevi.
22. Demirtaş, H. A. (2003). Sosyal kimlik kuramı, temel kavram ve varsayımlar. İletişim Araştırmaları, 1(1), 123-144.
23. Durkheim, É. (1995). The elementary forms of religious life (K. E. Fields, Trans.). Free Press. (Original work published 1912)
24. Erder, S. (1996). İstanbul’a bir kent kondu: Ümraniye. İletişim Yayınları.
25. Erdoğan, M. M. (2015). Türkiye’ye kitlesel göçlerde son ve dev dalga: Suriyeliler. M. Erdoğan & A. Kaya (Ed.), Türkiye’nin göç tarihi: 14. yüzyıldan 21. yüzyıla Türkiye’ye göçler (ss. 315-347). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
26. Ersoy-Ceylan, T., & Kardaş, T. (2020). Kimlik-Güvenlik İlişkisini Anlamak: Toplumsal Kimlik, Sosyal Psikoloji ve Toplumlar-Arası Güvenlik İkilemi. bilig, 94, 189–215. https://doi.org/10.12995/bilig.9409
27. Goffman, E. (2009). Stigma: Notes on the management of spoiled identity. Simon and Schuster.
28. Göregenli, M., & Karakuş, P. (2014). Göç araştırmalarında mekân boyutu: Kültürel ve mekânsal bütünleşme. Türk Psikoloji Yazıları, 17(34), 101-115.
29. İçduygu, A., & Şimşek, D. (2016). Syrian refugees in Turkey: Towards integration policies. Turkish Policy Quarterly, 15(3), 59–69.
30. Knox, P., & Pinch, S. (2014). Urban social geography: An introduction. Routledge.
31. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
32. Logan, J. R., Zhang, W., & Alba, R. D. (2002). Immigrant enclaves and ethnic communities in New York and Los Angeles. American Sociological Review, 67(2), 299–322. https://doi.org/10.2307/3088897
33. Marcuse, P. (2005). Enclaves yes, ghettos no: Segregation and the state. In D. P. Varady (Ed.), Desegregating the city: Ghettos, enclaves, and inequality (pp. 15–30). State University of New York Press.
34. Massey, D. (1994). Space, place and gender. Polity.
35. Marmot, M. (2005). Social determinants of health inequalities. The Lancet, 365(9464), 1099-1104. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(05)71146-6
36. Mercandağı, E., & Cengiz, D. (2023). Gaziantep kentindeki Suriyelileri mekân üzerinden okumak: 29 Ekim ve 25 Aralık örneği. İ. Ö. F. İncili & M. Kuzgun (Ed.), Savaş-göç-kadın: Cumhuriyet’in 100. yılına armağan (ss. 1-12). Kriter Yayınları.
37. Özgür, E. M. (2020). Göç, İkametgâh Ayrışması ve Entegrasyon: Türk Kentleri İçin Bir Değerlendirme. Coğrafya Dergisi, (41), 221–240. https://doi.org/10.26650/JGEOG2020-0032
38. Özgür, E. M., & Alahmad, A. (2024). Zorunlu Göçmenler ve Entegrasyon: “Suriyelilerin topluma adapte olabilmesi için bu ülkedeki hukuki statüsü değiştirilmeli”. Coğrafi Bilimler Dergisi. https://doi.org/10.33688/aucbd.1419655
39. Putnam, R. D. (2007). E pluribus unum: Diversity and community in the twenty-first century. Scandinavian Political Studies, 30(2), 137–174. https://doi.org/10.1111/j.1467-9477.2007.00176.x
40. Sassen, S. (2001). The global city: New York, London, Tokyo (2nd ed.). Princeton University Press.
41. Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The social psychology of intergroup relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.
42. Tuan, Y.-F. (1977). Space and place: The perspective of experience. University of Minnesota Press.
43. Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2009). Beşerî coğrafya: İnsan, kültür, mekân. Çantay Kitabevi. Wacquant, L. (2011). Kent paryaları: Karşılaştırmalı ileri marjinalliğin sosyolojisi (M. Doğan, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
44. Valentine, G. (2008). Living with difference: Reflections on geographies of encounter. Progress in Human Geography, 32(3), 323–337. https://doi.org/10.1177/0309133308089372
45. Wimmer, A. (2008). The making and unmaking of ethnic boundaries: A multilevel process theory. American Journal of Sociology, 113(4), 970–1022. https://doi.org/10.1086/522803
46. Yelboğa, N. (2023). Kahramanmaraş depremi özelinde travmatik yas ve sosyal hizmetin yas danışmanlığı müdahalesi. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 7(1), 97-121.
47. Yıldırım, A. (2019). Günlük yaşamda farklılıkları ötekileştirme üzerine sosyolojik bir araştırma (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
48. Yılmaz, H. (2010). Türkiye’de ‘Biz’lik, ‘Öteki’lik, ötekileştirme ve ayrımcılık: Kamuoyundaki algılar ve eğilimler. Açık Toplum Vakfı (Destek No: 2009001) ve Boğaziçi Üniversitesi (Destek No: 07K120620) tarafından eş katkıyla desteklenen araştırma projesi. Tamamlanma tarihi: Haziran.
49. Yiftachel, O. (2009). Theoretical notes on “gray cities”: The coming of urban apartheid? Planning Theory, 8(1), 88–100. https://doi.org/10.1177/1473095208099300
50. Yüceşahin, M. M. (2017). Uluslararası göç, kimlik ve mekânsal kümelenme ayrışma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22, 1303–1315.