Ağrı İlinin Vejetasyon Coğrafyası: Vejetasyon ve Relief Münasebetleri

Öz

Ağrı ili sınırları içerisinde gerçekleştirilen bu çalışma bir vejetasyon coğrafyası araştırmasıdır. Relief (yer şekilleri) faktörlerinin ilde yetişen doğal bitki örtüsünün oluşumu, gelişimi ve dağılışı üzerine olan etkileri ele alınarak değerlendirilmiştir. İlde yerşekilleri, sahanın coğrafi karakteri üzerinde baskın bir etkiye sahiptir. 1400 metre yükselti basamağında bulunan depresyonlar ile 4000 metreyi aşkın yükseltiler kısa mesafede bir arada bulunur. Bu durum zengin bir bitki çeşitliliğinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Ağrı ili floristik açıdan Holarktik Alemin Paleoboreal Flora Bölgesinde, Turan - Ön Asya Bölümünde yer alır. Vejetasyon coğrafyası açısından ise İran-Turan Bitki Coğrafyası Bölgesinin sınırları içerisinde kalır. Genel olarak saha doğal step yetişme alanıdır. Ovalar bu gerçeği açıkça ortaya koyar. Ancak dağlık bölgelere doğru gidildikçe değişen yükseklik, bakı ve eğim şartları klimatik faktörlere etki ederek enlemin etkisini siler. Uzun bir zamana yayılan arazi çalışmaları sonucunda Jeomorfolojik birimler üzerinde bitkiler belirlenmiş, teşhis edilmiş ve formasyonlar oluşturulmuştur. Buna göre İlde 2000 metreye kadar step, 2000 – 2700 (2800) metreler arasında step-çalı-küçük orman parçaları, daha yüksek kesimlerde ot formasyonu mevcuttur.

Anahtar Kelimeler

• Ağrı
• Veğetasyon
• Relief

Vegetation Geography of Ağrı Province: Vegetation and Relief Relationships

Abstract

This study, conducted within the borders of Agri Province, is a study on vegetation geography. The effects of relief (landform) factors on the formation, development, and distribution of the natural vegetation in the province have been examined and evaluated. Landforms in the province exert a dominant influence on the geographical character of the area. Depressions located at an elevation of 1,400 meters and altitudes exceeding 4,000 meters coexist within short distances. This has led to the emergence of rich plant diversity. Floristically, Agri Province is situated within the Paleoboreal Flora Region of the Holarctic Realm, specifically in the Turan–Western Asia Subregion. In terms of vegetation geography, it falls within the boundaries of the Irano-Turanian phytogeographical region. Overall, the area is a natural steppe habitat, which is clearly reflected in the plains. However, toward the mountainous areas, changing elevation, aspect, and slope conditions influence climatic factors, offsetting the effect of latitude. As a result of long-term field studies, plants on geomorphological units were identified, and formations were established. Accordingly, steppe dominates up to 2,000 meters, steppe–shrub–small forest patches are observed between 2,000 and 2,700 (2,800) meters, and herbaceous formations occur at higher altitudes.

Keywords

• Ağrı
• Vegetation
• relief

Kaynakça

1. Atalay, İ. (1994). Türkiye vejetasyon coğrafyası.İzmir. Ege Üniversitesi Basımevi.
2. Birand, H. (1952). Türkiye bitkileri. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları.
3. Çetik, A.R. (1973). Vejetasyon bilimi. İzmir. Ülkemiz Matbaası.
4. Davis, P.H. (1965) Flora of Turkey and the East Aegean Island. Volüme I. Edinburg at the university press.
5. Dönmez, Y.(1965). Türkiye bitki coğrafyasına giriş. İstanbul.Baha Matbaası.
6. Dönmez, Y. (1985). Bitki coğrafyası. İstanbul. Güryay matbaacılık.
7. Erinç, S. (1977). Vejetasyon coğrafyası. İstanbul. Edebiyat Fakültesi Basımevi.
8. Geiger, R. R. (1945). Mikroklima ve bitki iklimi. (U. E. Çölaşan. Çev.) Ankara. Meteorolojik yayınlar serisi no:2.

9. Gümüş, İ., Kaya Y., Kaya, E. (2003). Tahir Dağları vejetasyonu üzerine fitoekolojik Araştırmalar. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt(Sayı)5-2. S. 59-73.
10. İnandık, H. (1969). Bitkiler coğrafyası (ikinci baskı). İstanbul Matbaası.
11. İzbırak, R. (1963). Bitki coğrafyası. Ankara. Doğuş Matbaacılık.
12. Krause, K. (1934). Ankara’nın floru. Ankara. Yüksek Ziraat Enstitüsü.
13. Krause, K. (1940). Batı ve orta anadolu nebat formationları. (H. A. Birand. Çev.) Ankara. Yüksek Ziraat Enstitüsü.
14. Mısırdalı, H. (2009).Bitki coğrafyası. Kütahya.
15. Regel, C. V. (1963). Türkiye’nin flora ve vejetasyonuna genel bir bakış. (A. Baytop, R. Denizci. Çev.). İzmir. Ege Üniversitesi Matbaası.
16. Tatlı, A. (2010). Bitki coğrafyası (ikinci baskı). Korkuteli. Bizim büro.
17. Saya, Ö., Güney, E. (2014). Türkiye bitki coğrafyası. Nobel.
18. Yakar, M. (2004). Renkli Türkiye bitkileri atlası. Küçüker. O. (Ed.). İstanbul. Buke Kitapları,
19. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü, (2013). Orman Atlası. Ankara.
20. Elektronik Kaynaklar
21. Alamy, (2023). [Alamy Stock photos and images]. Get creative with stock photos and videos from Alamy. https://www.alamy.com/ (Erişim tarihi: 17 Nisan 2023).
22. Alamy, (2024). [Alamy stock photos and ımages]. Get creative with stock photos and videos from Alamy. https://www.alamy.com/ (Erişim tarihi: 5 Temmuz 2024).
23. Alamy, (2025). [Alamy stock photos and ımages]. Get creative with stock photos and videos from Alamy. https://www.alamy.com/ (Erişim tarihi: 9 Temmuz 2025).
24. Bizim Bitkiler (2023). [Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi]. Bizim Bitkiler. https://www.bizimbitkiler.org.tr/ (Erişim tarihi: 5 Haziran 2023).
25. Bizim Bitkiler (2024). [Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi]. Bizim Bitkiler. https://www.bizimbitkiler.org.tr/ (Erişim tarihi: 7 Ağustos 2024).
26. Bizim Bitkiler (2025). [Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi]. Bizim Bitkiler. https://www.bizimbitkiler.org.tr/ (Erişim tarihi: 14 Mart 2025).
27. Flickr, (2023). [The best place to be a photographer online]. Flickr. https://www.flickr.com. (Erişim tarihi: 3 Mayıs 2023).
28. Flickr, (2024). [The best place to be a photographer online]. Flickr. https://www.flickr.com. (Erişim tarihi: 16 Temmuz 2024).
29. Flickr, (2025). [The best place to be a photographer online]. Flickr. https://www.flickr.com. (Erişim tarihi: 22 Temmuz 2025).
30. Floranatolica, (2023). [Floranatolica]. https://www.floranatolica.com/ (Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023).
31. Floranatolica, (2024). [Floranatolica]. https://www.floranatolica.com/ (Erişim tarihi: 15 Ağustos 2024).
32. Floranatolica, (2025). [Floranatolica]. https://www.floranatolica.com/ (Erişim tarihi: 4 Mayıs 2025).
33. Flora Of Central Asia, (2023). [Flora of Tien Shan]. Flora of Central Asia. https://tien-shan.myspecies.info/ (Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023).
34. Flora Of Central Asia, (2024). [Flora of Tien Shan]. Flora of Central Asia. https://tien-shan.myspecies.info/ (Erişim tarihi: 5 Mayıs 2024).
35. Flora Of Central Asia, (2025). [Flora of Tien Shan]. Flora of Central Asia. https://tien-shan.myspecies.info/ (Erişim tarihi: 5 Mayıs 2025).
36. FloraVeg.Eu, (2023). [İnformation about habitats]. FloraVeg.Eu. https://floraveg.eu/ (Erişim tarihi: 5 Mayıs 2023).
37. FloraVeg.Eu, (2024). [İnformation about habitats]. FloraVeg.Eu. https://floraveg.eu/ (Erişim tarihi: 12 Haziran 2024).
38. FloraVeg.Eu, (2025). [İnformation about habitats]. FloraVeg.Eu. https://floraveg.eu/ (Erişim tarihi: 5 Mart 2025).
39. Know Your Weeds, (2023). [Know your weeds – all the weeds, in the place]. Know Your Weeds. https://www.knowyourweeds.com/ (Erişim tarihi: 11 Ekim 2023).
40. Know Your Weeds, (2024). [Know your weeds – all the weeds, in the place]. Know Your Weeds. https://www.knowyourweeds.com/ (Erişim tarihi: 18 Haziran 2024).
41. Know Your Weeds, (2025). [know your weeds – all the weeds, in the place]. Know Your Weeds. https://www.knowyourweeds.com/ (Erişim tarihi: 2 Şubat 2025).
42. Türkiyebitkileri (2023). [Familyalar]. Türkiyebitkileri.com. https://turkiyebitkileri.com/ (Erişim tarihi: 12 Kasım 2023).
43. Türkiyebitkileri (2024). [Familyalar]. Türkiyebitkileri.com. https://turkiyebitkileri.com/ (Erişim tarihi: 5 Mayıs 2024).
44. Türkiyebitkileri (2025). [Familyalar]. Türkiyebitkileri.com. https://turkiyebitkileri.com/ (Erişim tarihi: 6 Nisan 2025).
45. Plantarium. (2023). [Rusya ve komşu ülkelerin bitkileri ve likenleri: Açık çevrimiçi atlas ve bitki rehberi]. Plantarium. ru. https://www.plantarium.ru/ (Erişim tarihi: 28 Mart 2023).
46. Plantarium. (2024). [Rusya ve komşu ülkelerin bitkileri ve likenleri: Açık çevrimiçi atlas ve bitki rehberi]. Plantarium. ru. https://www.plantarium.ru/ (Erişim tarihi: 9 Ekim 2024).
47. Plantarium. (2025). [Rusya ve komşu ülkelerin bitkileri ve likenleri: Açık çevrimiçi atlas ve bitki rehberi]. Plantarium. ru. https://www.plantarium.ru/ (Erişim tarihi: 5 Mayıs 2025).
48. Royal Botanic Gardens Kew, (2023). [Plants of the world online / kew science]. Kew Gardens. https://powo.science.kew.org/ (Erişim tarihi:17 Mayıs 2023).
49. Royal Botanic Gardens Kew, (2024). [Plants of the world online / kew science]. Kew Gardens. https://powo.science.kew.org/ (Erişim tarihi: 6 Temmuz 2024).
50. Royal Botanic Gardens Kew, (2025). [Plants of the world online / kew science]. Kew Gardens. https://powo.science.kew.org/ (Erişim tarihi: 4 Mart 2025).
51. WFO, (2023). [An online flora of all known plants]. World Flora Online. https://www.worldfloraonline.org/ (Erişim tarihi: 20 Mayıs 2023).
52. WFO, (2024). [An online flora of all known plants]. World Flora Online. https://www.worldfloraonline.org/ (Erişim tarihi: 25 Temmuz 2024).
53. WFO, (2025). [An online flora of all known plants]. World Flora Online. https://www.worldfloraonline.org/ (Erişim tarihi: 2 Mart 2025).