Book Review: The Armenian Question and the Armenian Patriarchate of Istanbul (1878-1923)

Öz

This book review aims to analyze the historical transformation of the institution by examining Ramazan Erhan Güllü’s work titled “The Armenian Question and the Armenian Patriarchate of Istanbul (1878-1923)”. The role of the Patriarchate as a political actor, the civil-spiritual balances within the framework of the Armenian Nation Code (Ermeni Milleti Nizamnamesi), and the individual policies of the patriarchs during the period from the Treaty of Berlin to the Treaty of Lausanne are examined. Based on the author’s research in the Prime Ministry Ottoman Archives, Yıldız Palace journals, and the contemporary press, the multi-layered relationships the institution established with the state and the community are discussed through a critical approach. Within the scope of this review, the work is evaluated for its perspective that portrays the Patriarchate not merely as a religious entity but as a dynamic political center; and it is analyzed in terms of its contributions to the academic literature.

Anahtar Kelimeler

• Armenian Question
• Armenian Patriarche of Istanbul
• Institutional analysis
• Ottoman Empire
• Community-state relations

Ermeni Sorunu ve İstanbul Ermeni Patrikhanesi Kitap Tanıtımı

Öz

Bu kitap tanıtımı, Ramazan Erhan Güllü’nün “Ermeni Sorunu ve İstanbul Ermeni Patrikhanesi 1878-1923” adlı eserini ele alarak, kurumun tarihsel süreçteki dönüşümünü tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Berlin Antlaşması’ndan Lozan’a uzanan dönemde Patrikhane’nin siyasi bir aktör olarak üstlendiği rol, Ermeni Milleti Nizamnamesi çerçevesindeki sivil-ruhani dengeler ve patriklerin bireysel politikaları incelenmektedir. Yazarın Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri, Yıldız Sarayı jurnalleri ve dönem basınına dayanan çalışması üzerinden, kurumun devlet ve cemaatle kurduğu çok katmanlı ilişkiler eleştirel bir yaklaşımla tartışılmaktadır. İnceleme kapsamında eser, Patrikhane’yi yalnızca dini bir yapı olmaktan öte dinamik bir siyasal merkez olarak resmeden perspektifiyle değerlendirilmekte; akademik literatüre sağladığı katkılar bakımından analiz edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul Ermeni Patrikhanesi
• Ermeni Sorunu
• Kurumsal Analiz
• Osmanlı Devleti
• Cemaat-Devlet İlişkileri

Kaynakça

1. Güllü, Ramazan Erhan, “Mondros Mütarekesi’nin Ardından Ermeni ve Rum Patrikhanelerinin İşbirliği (30 Ekim 1918 – 11 Ekim 1922)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt: XXV, Sayı: 75, Ankara, Kasım 2009, s. 575-605.
2. Güllü, Ramazan Erhan, “Ermeni Sorununun Ortaya Çıkış ve Gelişim Sürecinde İstanbul Ermeni Patrikhanesi’nin Tutumu (1878-1923)”, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2013.
3. Güllü, Ramazan Erhan, “{Ermeni Nâmı Taşımak Töhmet midir?}: 19. Yüzyıl İstanbulu’nda Yaşanan Ermeni Hadiseleri Sonrası İstanbul’u Korumak Amacıyla Alınan Önlemler ve Bu Önlemlere Karşı Tepkiler”, Osmanlı İstanbulu II (II. Uluslararası Osmanlı İstanbulu Sempozyumu Bildirileri, 27-29 Mayıs 2014, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi), (Editörler: Feridun M. Emecen – Ali Akyıldız – Emrah Safa Gürkan), İstanbul 2014, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Yayınları, s. 815-841.
4. Güllü, Ramazan Erhan, Ermeni Sorunu ve İstanbul Ermeni Patrikhanesi (1878-1923), Ankara 2015, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
5. Güllü, Ramazan Erhan, “The Crisis of Armenian Church in Russia (1903-1905) and Its Impact on Ottoman- Armenian Relations”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 17, Sayı: 2, Edirne 2015, s. 243-260.
6. Güllü, Ramazan Erhan, “Tebaa-i Sâdıka’dan Hâin-i Devlet’e: Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Toplum ve Bürokraside Ermeni Tanımlamaları”, 19.-20. Yüzyıllarda Türk-Ermeni İlişkileri “Kaynaşma-Kırgınlık-Ayrılık-Yeni Arayışlar” (5-7 Ocak 2015, İstanbul) Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, Cilt: I, İstanbul 2015, İstanbul Türk Ocağı Yayını, s. 393-406.
7. Güllü, Ramazan Erhan, “Türkiye Cumhuriyeti’nde İstanbul Ermeni Patrikhanesi’nin İdari Yapısı ile İlgili Düzenlemeler”, Emperyalizm ve Ermeni Meselesi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri, (Editörler: Mustafa Sıtkı Bilgin – Mehmet Seyfettin Erol – Mustafa Alkan – Bekir Tarık Yiğit), Ankara 2015, ESAM – Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi Yayını, s. 417-425.
8. Güllü, Ramazan Erhan, “İstanbul’da Ermeni-Rum Kiliseleri Krizi ve Ermenilere Tanınan Yeni İmtiyâzlar (1890-1891)”, OTAM – Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı: 38 / Güz 2015, Ankara 2016, s. 31-53.

9. Güllü, Ramazan Erhan, “Ermeni Milleti Nizamnamesinin İlanı ve İçeriği”, Osmanlı’nın Seçkin Tebaası İken Yabancılaşan Topluluk: Bursa Ermenileri, (Editörler: İsmail Yaşayanlar – Selçuk Kırlı), Bursa 2016, Türk Ocakları Bursa Şubesi Yayını, s. 25-40.
10. Güllü, Ramazan Erhan, “1836 Tarihli Ermeni Kilisesi Nizamnamesi Çerçevesinde Çarlık Rusyası’nın Ermeni Politikaları”, Ermeni Araştırmaları, Sayı: 53, Ankara 2016, s. 193-238.
11. Güllü, Ramazan Erhan, Ermeni Sorunu ve İstanbul Ermeni Patrikhanesi (1878-1923), Ankara 2025, Türk Tarih Kurumu Yayınları.