MUCİZENİN KERAMETE DÖNÜŞÜMÜ VE SALTUK GAZİ’NİN KERAMETLERİNDE PEYGAMBER MUCİZELERİNİN İZLERİ

Öz

İslamiyet’in, Balkanlar’da yayılmasında önemli bir rol oynadığı ifade edilen Saltuk, Türk düşünce dünyasının en önemli destan kahramanlarından biridir. İdealize edilmiş bir kahraman özelliği gösteren Saltuk’un efsanevi kişiliği etrafında önemli hikayeler vücuda getirilmiştir. Bu anlatılarda Saltuk’un gazi ve veli tipi kahraman özelliği gösterdiği görülmektedir. Kahramanın tip özellikleri, onun verdiği mücadelenin destekleyici unsuru olarak görülen kerametlerle desteklenmiştir. Bu kerametlerin başında Saltuk’un ateşte yanmaması, ölüleri diriltmesi, kılıcın onu kesmemesi, insan dışı varlıklara hükmetmesi, hayvanların dilini bilmesi cinler ve meleklerle görüşmesi gelir. Anlatı kültürünün etkisiyle ona atfedilen kerametler, peygamber mucizeleriyle iç içe geçmiş, mucizeler Saltuk özelinde bir tür keramet olarak kendini göstermiştir. Bu çalışmada Saltuk’a atfedilen kerametler bağlamında peygamber mucizelerine yapılan göndermeler irdelenecek, bu kerametlerle peygamberlere münhasır mucizeler karşılaştırılacak, benzer ve ortak yönler ortaya çıkarılacaktır. Böylece iki olağanüstü durum arasındaki ilişki, değişim ve dönüşüm safhaları, destan kahramanın serüveni bağlamında değerlendirilecek, Saltuk’un hayatında vuku bulan olay ve durumlarda, peygamber mucizelerinin iz sürümü yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Saltuk
• mucize
• keramet
• gazi tipi
• veli tipi.

Kaynakça

1. AKALIN, Ş. H. (1994). Ebülhayr Rûmî. TDV İslam Ansiklopedisi, 10, Ankara: TDV Yayınları. 360-362.
2. AKALIN, Ş. H. (1994). Ebülhayr Rûmî. TDV İslam Ansiklopedisi, 10, Ankara: TDV Yayınları. 360-362.
3. BEKKİ, S. (2014). Arkaik Kahramanlık Destanları ile Saltuk-Nâme’nin Benzerlikleri Üzerine. Edirne: Balkanlara Gidişinin 750. Yılında Uluslararası Sarı Saltuk Gazi Sempozyumu.
4. BEKKİ, S. (2014). Arkaik Kahramanlık Destanları ile Saltuk-Nâme’nin Benzerlikleri Üzerine. Edirne: Balkanlara Gidişinin 750. Yılında Uluslararası Sarı Saltuk Gazi Sempozyumu.
5. BULUT, H. İ. (2020). Mûcize. TDV İslam Ansiklopedisi 30, Ankara: TDV Yayınları. 348-351.
6. BULUT, H. İ. (2020). Mûcize. TDV İslam Ansiklopedisi 30, Ankara: TDV Yayınları. 348-351.
7. ÇAKIR, M. (2015). Mu’cizeler Kitabı/Klasik Türk Edebiyatında Müstakil Mu'cizat Metinleri. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.
8. ÇAKIR, M. (2015). Mu’cizeler Kitabı/Klasik Türk Edebiyatında Müstakil Mu'cizat Metinleri. İstanbul: Büyüyenay Yayınları.

9. DEMİR, N., & Erdem, M. D. (2007). Saltık Gazi Destanı. Ankara: Destan Yayınları.
10. DEMİR, N., & Erdem, M. D. (2007). Saltık Gazi Destanı. Ankara: Destan Yayınları.
11. EFENDİ, M. (2009). Peygamberler Tarihi. İstanbul: Huzur Yayınevi.
12. EFENDİ, M. (2009). Peygamberler Tarihi. İstanbul: Huzur Yayınevi.
13. ES-SERRÂC, M. b. A. b. (2015). Tuffâhul’l-Ervâh ve Miftâhu’l-İrbâh. İstanbul: Kitap Yayınları.
14. ES-SERRÂC, M. b. A. b. (2015). Tuffâhul’l-Ervâh ve Miftâhu’l-İrbâh. İstanbul: Kitap Yayınları.
15. KAPLAN, M. (1996). Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar / Tip Tahlilleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
16. KAPLAN, M. (1996). Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar / Tip Tahlilleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
17. KAPUSUZOĞLU, B., & ÇAM, M. (2018). Balkanlarda İlk Müslüman Türk İskanının Öncüsü Sarı Saltık’ın Makamları. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
18. KAPUSUZOĞLU, B., & ÇAM, M. (2018). Balkanlarda İlk Müslüman Türk İskanının Öncüsü Sarı Saltık’ın Makamları. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
19. KARAKAYA, H. (2016). Peygambere İman/Mucize ve Keramet. İstanbul: Nebevi Hayat Yayınları.
20. KARAKAYA, H. (2016). Peygambere İman/Mucize ve Keramet. İstanbul: Nebevi Hayat Yayınları.
21. KARAMUSTAFA, A.T. (2020). Saltuk-Nâme’nin Merceğinden İslamlaşma Süreci. (Çev. K. Yavuz). Gazi Türkiyat, 27. 219-237,
22. KARAMUSTAFA, A.T. (2020). Saltuk-Nâme’nin Merceğinden İslamlaşma Süreci. (Çev. K. Yavuz). Gazi Türkiyat, 27. 219-237,
23. KARLIĞA, H. B. (1991). Anâsır-I Erbaa. Tdv İslam Ansiklopedisi. 3. Ankara: TDV Yayınları: 149-151
24. KARLIĞA, H. B. (1991). Anâsır-I Erbaa. Tdv İslam Ansiklopedisi. 3. Ankara: TDV Yayınları: 149-151
25. KÖKSAL, M. A. (1995). Peygamberler Tarihi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
26. KÖKSAL, M. A. (1995). Peygamberler Tarihi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
27. KÖPRÜLÜ, M. F. (1943). Anadolu Selçukluları Tarihi’nin Yerli Kaynakları (Vol. VII/27): Belleten
28. KÖPRÜLÜ, M. F. (1943). Anadolu Selçukluları Tarihi’nin Yerli Kaynakları (Vol. VII/27): Belleten
29. KUR'AN-I KERİM MEÂLİ. (2009). (Çev. H. ALTUNTAŞ & M. ŞAHİN,). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Baskı.
30. KUR'AN-I KERİM MEÂLİ. (2009). (Çev. H. ALTUNTAŞ & M. ŞAHİN,). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Baskı.
31. KUŞEYRİ, A. (2009). Kuşeyri Risalesi (çev. D. SELVİ). İstanbul: Semerkand Yayınları.
32. KUŞEYRİ, A. (2009). Kuşeyri Risalesi (çev. D. SELVİ). İstanbul: Semerkand Yayınları.
33. OCAK, A. Y. (2020). Sarı Saltık-Popüler İslam’ın Balkanlar’daki Destanî Öncüsü. İstanbul: Kitap Yayınları.
34. OCAK, A. Y. (2020). Sarı Saltık-Popüler İslam’ın Balkanlar’daki Destanî Öncüsü. İstanbul: Kitap Yayınları.
35. OKİÇ, T. (1952). Sarı Saltuk'a Ait Bir Fetva. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1, 48-58.
36. OKİÇ, T. (1952). Sarı Saltuk'a Ait Bir Fetva. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1, 48-58.
37. POLAT, K. (2019). Katolik Hristiyanlıkta Azizlik. Ankara: Berikan Yayınevi.
38. POLAT, K. (2019). Katolik Hristiyanlıkta Azizlik. Ankara: Berikan Yayınevi.
39. SELVİ, D. (1990). İslam'da Velayet Ve Keramet. İstanbul: Umran Yayınları.
40. SELVİ, D. (1990). İslam'da Velayet Ve Keramet. İstanbul: Umran Yayınları.
41. TURİNAY, N. (2014). Balkanlarda Türk Tarihi Açısından Özgün Bir Deneme: Sarı Saltuk, Bogomiller ve Bogomilizm. Balkanlara Gidişinin 750. Yılında Uluslararası Sarı Saltuk Sempozyumu, Köstence-Romanya.
42. TURİNAY, N. (2014). Balkanlarda Türk Tarihi Açısından Özgün Bir Deneme: Sarı Saltuk, Bogomiller ve Bogomilizm. Balkanlara Gidişinin 750. Yılında Uluslararası Sarı Saltuk Sempozyumu, Köstence-Romanya.
43. UÇKUN, R. (2014). Saltuknâme’de Sarı Saltuk Gazi’ye Atfedilen Kerametler. Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması. 26-28 Mayıs. Eskişehir: Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı (Tdkb).131-144
44. UÇKUN, R. (2014). Saltuknâme’de Sarı Saltuk Gazi’ye Atfedilen Kerametler. Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması. 26-28 Mayıs. Eskişehir: Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı (Tdkb).131-144
45. ULUDAĞ, S. (2008). Tasavvuf Kültüründe Keşif Ve Kerâmet. İstanbul: Sufi Kitap
46. ULUDAĞ, S. (2008). Tasavvuf Kültüründe Keşif Ve Kerâmet. İstanbul: Sufi Kitap
47. YÜCE, K. (1987). Saltuk-Nâme’de Tarihi, Dini ve Efsanevi Unsurlar. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
48. YÜCE, K. (1987). Saltuk-Nâme’de Tarihi, Dini ve Efsanevi Unsurlar. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.