The National Pact As The Fundamental Principle Of Turkish Foreign Policy During The National Struggle Period

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 18, 325 - 354, 30.12.2025

Mustafa Ersagun Dalan

https://doi.org/10.71218/asobid.1803859

Öz

The struggle for independence, which emerged during the Ottoman Empire's waning years, was transformed into a political program with the National Pact, a concrete manifestation of the Turkish nation's historical commitment. Accepted by the last Ottoman Parliament on February 17, 1920, this document solidified the Turkish nation's determination to uphold independence and its recently established borders into a national consensus. This study examines the National Pact's preparation process, its ratification by the Parliament, and its subsequent establishment of the Turkish Grand National Assembly (TBMM) and how it became a principle in foreign policy. Within this framework, the guiding role of the National Pact, at a principled level, in the processes of the draft Treaty of Sèvres, the London Conference, the Ankara Agreement, the Mudanya Armistice, and the Treaty of Lausanne is examined. This study aims to illustrate, within the framework of Mustafa Kemal Pasha's diplomatic foresight and understanding of full independence, the National Pact was not only a border-defining text but also a guarantee of national sovereignty, dignity, and political independence. The Turkish Grand National Assembly's unification in this goal, despite differing opinions, demonstrates the holistic character of national foreign policy. Indeed, the Turkish Grand National Assembly steadfastly upheld the principle of independence by rejecting the treaties signed by Bekir Sami Bey in London and demonstrated the same determination during the Mudanya and Lausanne negotiations. The National Pact shaped not only the diplomatic framework of the War of Independence but also the ideological and legal foundations of Turkish foreign policy during the Republican Era. In this respect, the National Pact document serves as a foreign policy manifesto that defines Turkey's understanding of "unconditional independence" within a historically continuous framework. In our study, we utilized from periodicals, especially the Presidency of State Archives, the Republic Archive, the Ottoman Archive, the Ottoman Parliament and the Turkish Grand National Assembly Minutes Journals, as well as copyrighted and research works.

Anahtar Kelimeler

National Pact , Turkish Grand National Assembly , Turkish foreign policy , full independence , national policy.

Millî Mücadele Dönemi’nde Türk Dış Politikasının Temel Esası Olarak Misak-ı Millî

Öz

Osmanlı Devleti’nin çöküş yıllarında ortaya çıkan bağımsızlık mücadelesi, Türk milletinin tarihsel iradesinin somut ifadesi olan Misak-ı Millî belgesiyle siyasal bir programa dönüşmüştür. 17 Şubat 1920’de Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen bu belge, Türk milletinin bağımsızlık ve belirlenen yeni sınırlarını koruma yönündeki kararlılığını ulusal bir mutabakat hâline getirmiştir. Çalışmamızda Misak-ı Millî’nin hazırlık süreci, Meclis-i Mebusandaki kabulü ve ardından Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) açılmasıyla birlikte dış politika alanında nasıl bir ilke hâline geldiği incelenmektedir. Bu çerçevede, Sevr Antlaşması tasarısı, Londra Konferansı, Ankara İtilafnamesi, Mudanya Mütarekesi ve Lozan Antlaşması süreçlerinde Misak-ı Millî’nin ilke düzeyinde oynadığı yönlendirici rol ele alınmaktadır. Bu çalışmada, Mustafa Kemal Paşa’nın diplomatik öngörüsü ve tam bağımsızlık anlayışı çerçevesinde Misak-ı Millî’nin, yalnızca sınır belirleme metni olmadığını aynı zamanda millî egemenliğin, haysiyetin ve siyasal bağımsızlığın teminatı olarak değerlendirildiğini ortaya koymaya çalıştık. TBMM’nin farklı görüşlere rağmen bu hedefte birleşmesi, millî dış politikanın bütüncül karakterini göstermektedir. Nitekim TBMM, Bekir Sami Bey’in Londra’da imzaladığı antlaşmaları reddederek bağımsızlık ilkesinden taviz vermemiş, Mudanya ve Lozan süreçlerinde aynı kararlılığı sürdürmüştür. Misak-ı Millî yalnızca Millî Mücadele’nin diplomatik çerçevesini değil, Cumhuriyet Dönemi Türk dış politikasının ideolojik ve hukuki temelini de şekillendirmiştir. Bu yönüyle Misak-ı Millî belgesi, Türkiye’nin “kayıtsız şartsız bağımsızlık” anlayışını tarihsel süreklilik içinde belirleyen bir dış politika manifestosu niteliğini taşımaktadır. Çalışmamızda, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Osmanlı Arşivi, Osmanlı Mebusan Meclisi ve TBMM Zabıt Cerideleri başta olmak üzere süreli yayınların yanı sıra telif ve tetkik eserlerden faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Misak-ı Millî , TBMM , Türk dış politikası , tam bağımsızlık , millî politika.

Kaynakça

• Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyet Arşivi (BCA)
• Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi, Fon Kodu: 2763, Yer Bilgisi: 47977-229238-3.
• Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA)
• Fon Kodu: HR.SYS., Yer Bilgisi: 2471-93.
• Resmî ve Süreli Yayınlar
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (9 Teşrinievvel 1338), Devre I, Cilt 3.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (16 Ekim 1337), Devre I, Cilt 2.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (23 Eylül 1338), Devre I, Cilt 3.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (13 Ekim 1337), Devre I, Cilt 2.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (15 Ekim 1337), Devre I, Cilt 2.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (28 Kânunusani 1339), Devre I, Cilt 3.
• TBMM Gizli Celse Zabıtları, (29 Kânunusani 1339), Devre I, Cilt 3.
• TBMM Zabıt Ceridesi, (23.8.1339), Devre I, Cilt 1.
• TBMM Zabıt Ceridesi, (24.4.1336), Devre I, Cilt 1.
• TBMM Zabıt Ceridesi, (1.II.1337), Devre I, Cilt 8.
• Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi, (17 Şubat 1336), (İçtima-i Fevkâlade), Devre IV.
• Telif ve Tetkik Eserler
• Ahmad, F. (2019). Bir kimlik peşinde Türkiye. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Arıkan, M. (2024). Misâk-ı Millî’nin kabulünden önce Osmanlı barışına ilişkin olarak dönemin basınında öne çıkan bazı yaklaşımlar. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 40 195-224.
• Atatürk, M. K. (2017). Nutuk (1919-1927). Zeynep Korkmaz (Yay. Haz.). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
• Atatürk, M. K. (2019). Nutuk-söylev. Cilt III. Sami N. Özerdim (Düz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Atatürk, M. K. (2024). Atatürk’ün söylev ve demeçleri. Cilt 2. Yüksel Özgen (Ed.). Atatürk Araştırma Merkezi – Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü.
• Bıyıklıoğlu, T. (1959). Atatürk Anadolu’da (1919-1921). TTK Yayınları.
• Budak, M. (2021). Devrin uluslararası siyasi şartları açısından Misak-ı Millî’nin ilanı. Bir Asrı Geçen Birikimle Misak-ı Millî’ye Yeniden Bakmak, (Ed. Haluk Alkan). (s.31-44). TBMM Basımevi.
• Goloğlu, M. (2014). Millî Mücadele tarihi III-üçüncü Meşrutiyet (1920)-Birinci Büyük Millet Meclisi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• İnan, A. (Der.). (1991). Düşünceleriyle Atatürk, Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Kara, B. (2009). Savaş hazırlayan barış konferansı: Londra Konferansı”, Gazi Akademik Bakış 3(5), 143-170.
• Karaca, T. N. (2004). Son osmanlı meclis-i mebusan seçimleri. Türk Tarih Kurumu.
• Karcı, E. ve Karcı, B. (2019). Vakit ve Alemdar Gazetelerine göre Mütareke Dönemi (1 Kasım 1918-31 Ocak 1919). Mondros Mütârekesi’nin 100. Yılı: I. Dünya Savaşı'nın Sonu Mütârekeler ve Barış Antlaşmaları Uluslararası Sempozyumu Bildiriler Kitabı, C. II, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. Ankara. (s. 773-817).
• Kaya, E. (2002). Misak-ı Millînin sınırları. Türkler, C.16. (s. 60-78). Yeni Türkiye Yayınları.
• Kaymaz, N. (1976). Misak-ı Millî üzerine yapılan tartışmalar hakkında. VIII. Türk Tarih Kongresi’ne Sunulan Bildiriler. C. III, 1941-1958.
• Kürkçüoğlu, Ö. (1980). Dış politika nedir? Türkiye’deki dünü ve bugünü. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 35(01), 309-335.
• Lewis, B. (2000). Modern Türkiye’nin doğuşu. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Marttin, V. (2018). Misak-ı Millî’nin kabulü ve İstanbul’un işgali sürecinde 1920 Sultanahmet Protesto Mitingi’nin önemi ve etkisi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 18, 257-295.
• Mumcu, A. (1985). Misak-ı Millî ve anayasamız. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 1 (3), 813-830.
• Nur, R. (1968). Hayat ve hatıratım. Altındağ Yayınevi.
• Ünal, T. (1977). Türk siyasî tarihi 1700-1958. Emel Yayınları.
• Satan, A. (2024). TBMM ve Ankara Hükûmetleri. Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, C. 12. (Ed. Mustafa Göleç-Zeynep Kevser Şerefoğlu-İlhami Danış). Türkiye Bilimler Akademisi.
• Sönmezoğlu, F. (2015). İki savaş sırası ve arasında Türk dış politikası 1914-1945. Der Yayınları.
• Tanrıöver, H. S. (1929). Dağ yolu. Yeni Matbaa.
• Tengirşenk, Y. K. (2001). Vatan hizmetinde. Kültür Bakanlığı.
• Turan, İ. (Haz.) (2010). İsmet İnönü Lozan Barış Konferansı konuşma, demeç, makale, mesaj, anı ve söyleşileri. Atatürk Araştırma Merkezi.
• Turan, M. (2003). Türk davası: Misak-ı Millî. Prof. Dr. Kâzım Yaşar Kopraman’a Armağan, (s. 619-632). Berikan Yayınları.
• Turan, M. (2005). Millî Mücâdele’de siyasî çözüm arayışları (30 Ekim 1918-24 Temmuz 1923). Siyasal Kitabevi.
• Turan, M. (2015). Misak-ı Milli’nin anlamı ve tarihi değeri. Yeni Türkiye (Misak-ı Millî Özel Sayısı) 23 (93), s. 99-111.
• Türkmen, İ. (2015). İsmail Fazıl Paşa askerî-siyasi hayatı ve fikirleri (1856-1921). Altınpost Yayıncılık.
• Ünal, Y. (2019). Millî Mücadele: Mondros Mütarekesi’nden Sevr Antlaşması’na Türkiye’de yaşanan siyasi gelişmeler. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi I-Kurtuluş, Kuruluş ve Modernleşme (1920-1938). (Ed. Nurgün Koç). (s. 92-150). İdeal Kültür Yayıncılık.
• Yalçın, E. S. ve Koca, S. (2005). Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya geçişi. Berikan Yayınları.
• Yiğit, A. A. (2017a). Misak-ı Millî’nin amacı, fikrî temelleri ve öngördüğü sınırlar. Yeni Türkiye (Misak-ı Millî Özel Sayısı) 23 (93), s. 805-811.
• Yiğit, A. A. (2017b). Misak-ı Millîye göre kuzeydoğu sınırları ve Türk-Rus ilişkilerine etkisi”, Türk Dünyası Araştırmaları 117 (231), s. 25-42.
• Yurtsever, S. (2022). Misak-ı Millî çerçevesinde Atatürk Dönemi Türk dış politikası. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2, s. 215-236.