Amasya Üniversitesi’nde Bitki Ekolojisi ve Çevresel Etkileşim Konulu Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Öz

Bitki ekolojisi, bitkilerin çevreleriyle ve birbirleriyle kurdukları ilişkileri, ekosistem süreçlerindeki rollerini ve çevresel stres faktörlerine verdikleri tepkileri inceleyen temel bir bilim dalıdır. Bitki ekolojisi; türlerin yayılış sınırlarını, habitat tercihlerini, adaptasyon ve aklimasyon mekanizmalarını, stres tolerans stratejilerini ve yaşam formlarını analiz eder. Kuraklık, tuzluluk, ağır metal kirliliği, yangın ve istilacı tür baskısı gibi abiyotik ve biyotik stres faktörleri karşısında bitkilerin geliştirdiği savunma ve uyum mekanizmaları bu alanın temel araştırma konuları arasındadır. Özellikle insan kaynaklı çevresel baskıların ve kirliliğin arttığı günümüzde, bitki ekolojisi çalışmaları biyolojik çeşitliliğin korunması, ekosistem işleyişinin anlaşılması ve sürdürülebilir çevre yönetimi açısından giderek çok daha fazla önem kazanmaktadır. Amasya ili, geçiş iklimi özellikleri, topografik çeşitliliği ve sulak alanlar, bozuk ormanlar, tarım alanları ve maden sahaları gibi çok farklı ekosistem tipleriyle bitki ekolojisi araştırmaları için oldukça önemli bir çalışma alanı oluşturmaktadır. Bu araştırma, Amasya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı bünyesinde 2013–2026 yılları arasında tamamlanan ve bitki ekolojisi ile çevresel etkileşimler odağında yürütülen lisansüstü tezlerin tematik ve yöntemsel gelişimini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın materyalini, Amasya üniversitenin kurumsal tez arşivi ve Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi kayıtları temel alınarak belirlenen yüksek lisans tezleri oluşturmaktadır. İncelenen tezler; floristik araştırmalar, ekosistem süreçleri, ağır metal birikimi, biyomonitörlük, fitoremediasyon, besin döngüsü, fonksiyonel ekoloji ve biyolojik aktiviteler gibi konular çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, erken dönem çalışmaların ağırlıklı olarak Amasya’nın floristik yapısı ve biyolojik çeşitliliğin ortaya konulmasına odaklandığını, daha ilerleyen yıllarda ise araştırmaların ekosistem süreçleri, çevresel kirlilik ve uygulamaya dönük yaklaşımlar doğrultusunda çeşitlendiğini göstermektedir. Son dönem tezlerde fonksiyonel ekoloji, mineral besin dinamikleri ve ekonomik değeri olan türlerin biyolojik aktivitelerine yönelik disiplinlerarası çalışmaların öne çıktığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, Amasya Üniversitesi’ndeki bitki ekolojisi çalışmaları; bölgesel florayı tanımlayan klasik yaklaşımdan, çevresel sorunlara çözüm üreten ve ekonomik potansiyeli ortaya koyan, işlevsel ve uygulamaya dönük bir araştırma çizgisine yöneldiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bitki ekolojisi
• Lisansüstü tezler
• Çevresel etkileşimler
• Amasya Üniversitesi
• Ekolojik süreçler

An Examination of Graduate Theses on Plant Ecology and Environmental Interactions at Amasya University

Abstract

Plant ecology is a fundamental scientific discipline that examines the relationships of plants with their environment and with each other, their roles in ecosystem processes, and their responses to environmental stress factors. Plant ecology analyzes species distribution limits, habitat preferences, adaptation and acclimation mechanisms, stress tolerance strategies, and life forms. The defense and adaptation mechanisms developed by plants in response to abiotic and biotic stressors, such as drought, salinity, heavy metal pollution, fire, and invasive species pressure, constitute the main research topics in this field. Especially in the present day, when anthropogenic environmental pressures and pollution are increasing, plant ecology studies are gaining greater importance for biodiversity conservation, understanding ecosystem functioning, and sustainable environmental management. With its transitional climate, topographic diversity, and various ecosystem types, including wetlands, degraded forests, agricultural lands, and mining areas, Amasya province constitutes a highly significant study area for plant ecology research. This research aims to evaluate the thematic and methodological development of postgraduate theses conducted between 2013 and 2026 within the Department of Biology, Graduate School of Natural and Applied Sciences at Amasya University, focusing on plant ecology and environmental interactions. The study's material consists of master’s theses identified from the institutional thesis archive of Amasya University and the records of the Council of Higher Education National Thesis Center. The examined theses were analyzed within the framework of topics such as floristic research, ecosystem processes, heavy metal accumulation, biomonitoring, phytoremediation, nutrient cycling, functional ecology, and biological activities. The findings of the study indicate that early-period research predominantly focused on later studies diversified into ecosystem processes, environmental pollution, and application-oriented approaches. In recent theses, interdisciplinary studies addressing functional ecology, mineral nutrient dynamics, and the biological activities of economically valuable species have come to the forefront. As a result, plant ecology studies at Amasya University have shifted from a classical approach, application-oriented research trajectory that produces solutions to environmental problems and reveals economic potential.

Keywords

• Plant ecology
• Graduate theses
• Environmental interactions
• Amasya University
• Ecological processes

Kaynakça

1. Avcı, M. (2005). Çeşitlilik ve endemizm açısından Türkiye'nin bitki örtüsü. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi, (13), 27-55.
2. Begon, M., Townsend, C. R. & Harper, J. L. (2006). Ecology: From Individuals to Ecosystems. Blackwell Publishing. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. (2017). Amasya ilinin karasal ve iç su ekosistemleri biyolojik çeşitlilik envanter ve izleme projesi [Proje raporu]. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı.
3. Duran, F. (2023). Amasya ilinde farklı koşullarda yayılış gösteren kültür ve doğal olarak yetişen Rosa canina L. türünün ekolojik ve pomolojik özellikleri ile biyolojik aktivitelerinin araştırılması (Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Ana Bilim Dalı, Amasya.
4. Dursun, İ. (2015). Yedikuğular Kuş Cenneti (Yedikır Barajı) ve çevresinin (Suluova/Amasya) floristik yapısı (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.
5. Ekim, T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z., & Adıgüzel, N. (2000). Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ankara.
6. Erdem, E. (2016). Juglans regia L. ve Populus nigra L. türlerinin yapraklarının ayrışma süreçlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.
7. İpek, A. (2019). Bazı tarım bitkileri kullanılarak kurşun kirliliğinin şelat destekli fitoremediasyon yöntemiyle giderilmesi (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.
8. Lap, K. (2022). Karaçalılık bozuk ormanında (Amasya) yayılış gösteren bazı yaprak döken taksonlarda azot ve fosfor rezorbsiyonu ile mineral besin değişiminin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.

9. Molles, M. C., & Sher, A. A. (2019). Life in water. Ecology: Concepts and applications, 44-77.
10. Ortakcı, G. (2020). Elazığ (Maden)’da işletmesi devam eden ve Amasya (Gümüşhacıköy)’da işletmesi bitmiş olan maden sahalarındaki bazı bitkilerde ağır metal bioakümülasyonları (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.
11. Ricklefs, RE and Schluter, D.(eds.). 1993. Species Diversity in Ecological Communities: Historical and Geographical Perspectives. University of Chicago Press, paper 27.95. 414 pp. ISBN: 0‐226‐71823‐9. Journal of Evolutionary Biology, 7(5), 635-636.
12. Tilman, D. (1988). Plant Strategies and the Dynamics and Structure of Plant Communities. Princeton University Press.
13. Tuna, E. E. (2018). Brassicaceae familyasına ait bazı türlerde ağır metal birikimi parametrelerinin incelenmesi ve biyomonitör özelliklerinin araştırılması (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.
14. Türkay, İ. (2014). Derinöz Baraj Gölü (Amasya) ve çevresinin floristik, ekolojik ve bazı tıbbi bitkiler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Amasya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Amasya.
15. Url1: https://amasya.ktb.gov.tr/TR-59460/iklim.html Son Erişim Tarihi: 29.01.2026
16. Url2. https://www.amasya.edu.tr Son Erişim Tarihi: 29.01.2026
17. Url3. https://fbe.amasya.edu.tr/ Son Erişim Tarihi: 29.01.2026