Öğretmen Yetiştirme Geleneğinden Üniversiteye: Amasya Üniversitesi’nin Kurumsal Tarihi

Öz

Amasya şehri, Selçuklu ve Osmanlı Devletlerinden itibaren bir eğitim ve kültür merkezi olarak öne çıkmış, çok sayıda medreseye ev sahipliği yaparak bilimsel ve akademik faaliyetlerin yürütüldüğü önemli bir yerleşim alanı olmuştur. Bu tarihsel birikim, Cumhuriyet Dönemi’nde açılan modern eğitim kurumlarıyla devam etmiş ve Amasya’da yükseköğretim kurumlarının kurulmasına uygun bir altyapı oluşturmuştur. Özellikle Tanzimat Dönemi’nde modern eğitim kurumlarının açılması, öğretmen yetiştirme faaliyetlerinin önem kazanması ve Cumhuriyet Dönemi’nde eğitim sisteminin yeniden düzenlenmesi Amasya’daki eğitim ortamının gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Amasya Üniversitesi’nin kurumsal temelleri 1974 yılında kurulan Amasya Eğitim Enstitüsü ile atılmıştır. Bu kurum, öğretmen yetiştirme amacıyla faaliyet göstermiş ve iki yıllık eğitim programı uygulayarak birçok mezun vermiştir. 1982 yılında yükseköğretim sisteminde yapılan düzenlemelerle birlikte Amasya Eğitim Enstitüsü, Ondokuz Mayıs Üniversitesi’ne bağlı Amasya Eğitim Yüksekokulu’na dönüştürülmüş ve eğitim süresi dört yıla çıkarılmıştır. 1992 yılında ise kurum Amasya Eğitim Fakültesi adını alarak farklı öğretmenlik programlarını bünyesine katmış ve öğretmen yetiştirme alanında önemli bir merkez haline gelmiştir. Amasya Üniversitesi, 2006 yılında resmî olarak kurulmuş ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi’ne bağlı çeşitli birimlerin devralınmasıyla faaliyetlerine başlamıştır. Bu çalışma, Amasya Üniversitesi’nin kurumsal gelişimini tarihsel bir perspektifle ele almaktadır. Çalışmada Amasya’da eğitim geleneğinin Selçuklu ve Osmanlı Devleti dönemlerinden itibaren şekillendiği, Cumhuriyet Dönemi’nde modern eğitim kurumlarının geliştiği ve öğretmen yetiştirme faaliyetlerinin ön plana çıktığı vurgulanmıştır. Amasya Eğitim Enstitüsü, Eğitim Yüksekokulu ve Eğitim Fakültesi süreçleri incelenerek, Üniversitenin öğretmen yetiştirme geleneğinden modern yükseköğretim kurumuna dönüşümü ortaya konmuştur. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış, resmi raporlar, akademik çalışmalar ve kurumsal yayınlar değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Amasya Üniversitesi’nin kuruluşu ve gelişimi, bölgesel eğitim ihtiyaçları ile Türkiye’nin yükseköğretim politikalarındaki değişimlerle doğrudan ilişkilendirilmiş, güçlü bir kurumsal geçmişe sahip olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Amasya Üniversitesi
• Kurumsal tarih
• Yükseköğretim
• Öğretmen yetiştirme
• Eğitim tarihi

From the Teacher Training Tradition to the University: The Institutional History of Amasya University

Abstract

The city of Amasya has emerged as a major center of education and culture since the Seljuk and Ottoman periods, serving as a significant settlement where scientific and academic activities were conducted by hosting numerous madrasas. This historical legacy continued with the modern educational institutions established during the Republican era, laying the groundwork for the establishment of higher education institutions in Amasya. In particular, the opening of modern educational institutions during the Tanzimat era, the growing importance of teacher training activities, and the reorganization of the education system during the Republican era made significant contributions to the development of Amasya’s educational tradition. The institutional foundations of Amasya University were laid with the establishment of the Amasya Education Institute in 1974. This institution operated with the aim of training teachers and produced many graduates through a two-year educational program. With the reforms in the higher education system in 1982, the Amasya Education Institute was transformed into the Amasya School of Education, affiliated with Ondokuz Mayıs University, and the duration of education was extended to four years. In 1992, the institution adopted the name Amasya Faculty of Education, incorporated various teacher training programs, and became a major center in the field of teacher training. Amasya University was officially established in 2006 and began operating by incorporating various units affiliated with Ondokuz Mayıs University. This study examines the institutional history of Amasya University from a historical perspective. By examining the processes of the Amasya Education Institute, the School of Education, and the Faculty of Education, the study reveals the university’s transformation from a tradition of teacher training into a modern institution of higher education. The study employed a documentary analysis method, evaluating official reports, academic studies, and institutional publications. As a result, the establishment and development of Amasya University were directly linked to regional educational needs and changes in Türkiye’s higher education policies, demonstrating that the university possesses a strong institutional history.

Keywords

• Amasya University
• Institutional history
• Higher education
• Teacher education
• History of education

Kaynakça

1. Akyüz, Y. (2018). Türk eğitim tarihi: M.Ö.1000 M.S.2018. Pegem Akademi: Ankara.
2. Amasya İl Yıllığı. (1967). İzmir: Ticaret Matbaacılık.
3. Amasya Üniversitesi. (2024, Haziran). T.C. Amasya Üniversitesi 2025-2029 stratejik planı. Amasya Üniversitesi.
4. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi. (t.y.). Eğitim şehri Amasya. https://egitim.amasya.edu.tr/tarihce
5. Arlı, A. (2022, 18 Aralık). Devlet üniversiteleri (YÖK sonrası) İçinde Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/devlet-universiteleri-yok-sonrasi
6. Becerikli, S. (2022, 18 Aralık). Amasya Eğitim Enstitüsü. Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/egitim-enstituleri
7. Çapa, M. (1999). Maarif eminlikleri teşkilatının Türk eğitimindeki yeri. İçinde Cumhuriyet Döneminde Eğitim II. Ankara.
8. Kanbur, A., & Kanbur, E. (2007). Medreselerde eğitim, yönetim ve organizasyon faaliyetleri: Amasya medreseleri açısından bir değerlendirme. İçinde Y. Bayram (Ed.), I. Amasya Araştırmaları Sempozyumu (13-15 Haziran 2007) (2. kitap). T.C. Amasya Valiliği Yayınları.

9. Karadeniz, Y. (2022). Amasya. İçinde Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/amasya/
10. Kılıç, M.(2004). Amasya genelgesi ve protokolü. Ankara: Amasya Valiliği Kültür Yayınları.
11. Öztürk, C.(1993). Dârülmuallimîn. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 8, ss. 551 -552). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
12. Şentürk, A. (2022). Maarif eminliği. İçinde Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/maarif-eminligi