The Aftershocks Of May 27: The Armed Forces Union (Afu) and The Intervention Attempts Of Talat Aydemir

Öz

The military intervention of May 27, 1960, beyond being a turning point that resulted in the liquidation of civilian authority in Turkish political life, also institutionalized a tradition of non-hierarchical interventionism within the Turkish Armed Forces. This study examines the February 22nd uprising and the May 21st, 1963 intervention attempt, which were a direct extension and aftershock of the May 27th coup. These events are analyzed within the context of the evolution of the Armed Forces Union (AFU) and the formation of cliques within the army. The article examines how the hierarchical destruction that emerged in the army after May 27 fueled the conflict between the search for discipline and radical junta activities. The article also examines the reasons for the failure of the intervention attempts, as well as the attitude displayed by the civilian authority under İsmet İnönü and the army command towards these attempts. In conclusion, analyzing this process is crucial for understanding the turmoil experienced within the army and politics following 27 May in the history of Turkish democracy.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Political Life
• May 27 Intervention
• Military and Politics
• Armed Forces Union
• Institutional Hierarchy

Proje Numarası

Herhangi bir proje kapsamında hazırlanmamıştır.

27 Mayıs'ın Artçı Sarsıntıları: Silahlı Kuvvetler Birliği (SKB) ve Talat Aydemir’in Müdahale Girişimleri

Öz

27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi, Türk siyasal hayatında sivil otoritenin tasfiyesiyle sonuçlanan bir kırılma noktası olmanın ötesinde, Türk Silahlı Kuvvetleri içerisinde hiyerarşi dışı bir müdahalecilik geleneğini de kurumsallaştırmıştır. Bu çalışma, 27 Mayıs’ın doğrudan bir uzantısı ve artçı sarsıntısı niteliğinde olan 22 Şubat kalkışması ve 21 Mayıs 1963 müdahale girişimini, Silahlı Kuvvetler Birliği’nin (SKB) evrimi ve ordu içindeki klikleşmeler ekseninde analiz etmektedir. Makalede, 27 Mayıs sonrası orduda baş gösteren hiyerarşik tahribatın, disiplin arayışı ile cunta faaliyetleri arasındaki çatışmayı nasıl körüklediği irdelenmektedir. Ayrıca makalede müdahale girişimlerinin başarısızlığının sebepleri ve bu girişimlere karşı İsmet İnönü liderliğindeki sivil otoritenin ordu üst komutasıyla birlikte sergilediği tutum da ele alınmaktadır. Sonuç olarak Türkiye demokrasi tarihinde 27 Mayıs sonrası ordu içinde ve siyasette yaşanan sancıları anlamak için bu sürecin tahlil edilmesi büyük önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Siyasal Hayatı
• 27 Mayıs Müdahalesi
• Asker ve Siyaset
• Silahlı Kuvvetler Birliği
• Kurumsal Hiyerarşi

Destekleyen Kurum

Yazar, bu makalenin araştırılması, yazarlığı ve yayımlanması için herhangi bir finansal destek almamıştır.

Proje Numarası

Herhangi bir proje kapsamında hazırlanmamıştır.

Kaynakça

1. Ahmad, F. (1996). Demokrasi sürecinde Türkiye 1945-1980 (A. Fethi, Çev.; 2. Baskı). Hil Yayınları.
2. Akgün, S. K. (2009). 27 Mayıs: Bir ihtilal bir devrim bir anayasa. Ankara: ODTÜ Yayıncılık.
3. Alkan, M. Ö. (2021). “Zihni Çetiner’in tanıklığıyla 22 şubat 1962 ve 21 mayıs 1963 darbe girişimleri”. Mehmet Ö. Alkan (Ed), Osmanlıdan günümüze darbeler (2. Baskı). Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 234- 247.
4. Aydemir, T. (2010). Hatıratım. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. Aytekin, M. E. (1967). İhtilal çıkmazı. İstanbul: Dünya Matbaası.
6. Bağlum, K. (2002). Bir dönemin uyuyan kulağı. Ankara: Ümit Yayıncılık.
7. Batur, M. (1985). Anılar ve görüşler: üç dönemin perde arkası (2. Baskı). İstanbul: Milliyet Yayınları.
8. Birand, M. A., Dündar, C., Çaplı, B. (2007). 12 Mart ihtilalin pençesinde demokrasi (8. Baskı). Ankara: İmge Kitapevi.

9. Birgit, O. (2012). Evvel zaman içinde (4. Baskı). İstanbul: Doğan Kitap.
10. Çelikoğlu, A. (2010). Bir darbeci subayın anıları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
11. Demirel, T. (2021) Türkiye’nin uzun on yılı: demokrat parti iktidarı ve 27 mayıs darbesi (3. Baskı) Bilgi Üniversitesi Yayınları.
12. Deniz, O. (2002). Parola: harbiyeli aldanmaz (2. Baskı). İstanbul Yapı Kredi Yayınları.
13. Elverdi, A. (2006). “Ali elverdi”. Emin Çölaşan (Ed), Unutulmayan söyleşiler tarihe düşülen notlar (7. Baskı). İstanbul: Doğan Kitap, 250-265.
14. Erkanlı, O. (1972). Anılar…sorunlar…sorumlular (2. Baskı). İstanbul: Baha Matbaası.
15. Esin, N. (2005). Devrim ve demokrasi. İstanbul: Doğan Kitapçılık.
16. Faik, B. (2003). Matbuat basın derken medya (Cilt 4). İstanbul: Doğan Kitap.
17. Fincancıoğlu, Y. (2000). Demirel: demokrasinin duraklama yılları. Ankara: Büke Yayınları.
18. Göğüş, A. İ. (2008). Hep İsmet Paşa’nın yanında. İstanbul: Remzi Kitabevi.
19. Gürcan, Ö. (2005). Fethi gürcan’ın harbiyelileri. İstanbul: İleri Yayınları.
20. Heper, M. (2006). Türkiye'de devlet geleneği (N. Soyarık, Çev.; 2. Baskı). Doğu Batı Yayınları.
21. İsen, C. K. (2010). 22 şubat-21 mayıs geliyorum diyen ihtilal. İstanbul: Kaknüs Yayıncılık.
22. Karavelioğlu, K. (2007). Bir devrim iki darbe. İstanbul: Gürer Yayınları.
23. Kayalı, K. (1994). Ordu ve siyaset. İstanbul: İletişim Yayınları.
24. Koçaş, S. (1977). Atatürk’ten 12 mart’a anılar (Cilt 3). İstanbul: Cem-May.
25. Metin, İ. (2012). İhtilalciler hesaplaşıyor 27 mayıs 14'1er ve Dündar Taşer. İstanbul: Töre Devlet Yayınları.
26. Örtülü, E. (1974). Üç ihtilalin hikayesi: 13 kasım-22 şubat-21 mayıs. Konya: Milli Ülkü Yayınevi.
27. Öymen, Ö. (2010). Bir ihtilal daha var. İstanbul: Doğan Kitap.
28. Özçelik, M. H. ve Güneş, M. (2018). Bir 27 mayıs tahlili ‘silahlı kuvvetler birliği’ 1960-1963. İstanbul: Sokak Yayın Grubu.
29. Seyhan, D. (1966). Gölgedeki adam. İstanbul: Nurettin Uycan Matbaası.
30. Taşer, D. (2021). Mesele. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
31. Turhan, N. (2004). İhtilalin süvarisi. İstanbul: Doğan Kitap.
32. Tutar, H. (2006). Türk siyasetinde sancılı yıllar. İstanbul: Bizim Kitaplar.
33. Yıldırım, Y. (2021). Milli birlik komitesi ve siyasi partiler yuvarlak masa toplantısı zabıtları. İstanbul: Kitapevi Yayınları.
34. Süreli Yayınlar
35. Cumhuriyet (05.06.1960). Ordumuzda Yeni ve Mühim Tâyinler.
36. Milliyet (12.02. 1961). Ankara’da Dün 6 Parti Kuruldu.
37. Cumhuriyet (06.09.1961). Parti Liderleri Dün Millî Antlaşmayı İmzaladılar.
38. Milliyet (16.11.1961). A.P, C.H.P ile Kabine Kurmayı Kabul Etti.
39. Cumhuriyet (27.10.1961). Gürsel 607 Oydan 434 ü ile Cumhurbaşkanı Oldu.
40. Cumhuriyet (01.02.1962). Nuri Başer AP'den Kovuldu Hakkında Adlî Takibat Başladı.
41. Cumhuriyet (06.02.1962). Başbakan İnönü Harb Okulunu Ziyaret Etti.
42. Milliyet (23.02.1962). Hareket Bastırıldı.
43. Cumhuriyet (24.02.1962). Harekete Katılan Subaylar Tebliğe Göre Kısmen, Söylentiye Göre Tamamen Nezaret Altına Alındı.
44. Cumhuriyet (24.02.1962). İnönü Dün Millet Meclisinde Ayakta Şiddetle Alkışlandı.
45. Ulus (27.02.1962). 22 Şubat Olayları Dolayısıyla Türkiye Radyolarında Yapılan Konuşma.
46. Milliyet (04.03.1962). Harbiyeliler Ȃ bideye Çelenk Koydular.
47. Milliyet (06.04.1962). Günün Meselesi Af.
48. Milliyet (31.05.1962). Başbakan İstifa Etti.
49. Milliyet (26.06.1962). 25 Gün Sonra Kabine Kuruldu.
50. Cumhuriyet (22.05.1963). Ankaradaki İhtilâl Dün Sabah Bastırıldı.
51. Cumhuriyet (24.03.1963). Celal Bayar Dün Ankaraya Geldi.
52. Cumhuriyet (24.05.1963). 21 Mayıs Şehitleri Dün Anıt-Kabir’e Defnedildi.
53. Cumhuriyet (25.03.1963). Gençler Bayar’ı Protesto Ettiler ve AP Genel Merkezi Taşlandı.
54. Milliyet (29.03.1963). Tehiri İnfaz Kararı Kaldırılan Bayar Dün Ankara Hastanesine Alındı.
55. Cumhuriyet (15.05.1963). Vaziyet Çok Vahim ve Kritiktir.
56. Dijital Kaynaklar
57. Yüksek Seçim Kurulu. (t.y.). 1950-1977 yılları arası milletvekili seçimleri. https://www.ysk.gov.tr/tr/1950-1977-yillari-arasi-milletvekili-genel-secimleri/3007 (25 Ocak 2026)