SELÇUKLU DEVLETİNDE TASAVVUFİ UNSURLARIN YÖNETİM ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Öz

ÖZET 

 

Abbasi Hilafetinden uzak olan periferide merkezdeki Sünni otoriteden uzakta çevrede merkezin reddettiği veya kabullenmediği tasavvufi akımların etkili olduğu görülmektedir. Başta Mevlevilik, Ahilik ve Bektaşilik olmak üzere tasavvufi unsurlar, Bizans sınırında yer alan bölgelerde ve özellikle Anadolu'da çok etkin olmuştur. Özellikle Anadolu ve Azerbaycan coğrafyasında tasavvufi unsurlar adeta devlet yönetimine hakim olmuştur. Sultanlar ve devlet adamları tasavvufun etkisi altında kalmışlardır. Tarikatlar, mensubiyet duygusu ile kendilerine bağladıkları devlet adamları ve bürokratlar sayesinde devletleri yönetmeye başlamışlardır. Tarikatlar ve tasavvufi akımlar arasındaki mücadeleler, bir süre sonra Selçuklu devletinin zafiyetine ve yönetim yapısının bozulmasına yol açmıştır. Bazı tarikatlar Selçuklu devletinin içinde ayrı bir devlet veya yapı haline gelmişlerdir. Selçuklu devlet yönetiminin çözülmesi, bozulması ve devletin yıkılmasında tasavvufi unsurların önemli bir rolü olmuştur. 

Anahtar Kelimeler

• Selçuklu Devleti,Yönetim

Kaynakça

1. AKSARAYLI KERİMÜDDİN, Mahmud, (1999), Müsameret Ül-Ahbar Moğollar Zamanında Türkiye Selçukluları Tarihi, Çevr; TURAN, Osman, Ankara, Türk Tarih Kurumu Yayınları
2. ARSLAN, Bahri, Babailer İsyanı ve Anadolu Selçuklu Devletinin Durumu, Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Türk Tarihi Semineri, 2017
3. BAYRAM, Mikail, (2004), Ahi Evren Hace Nasirü’d-din ile Alaüd’din Çelebi’nin Öldürülmesi ve Ölüm Tarihlerinin Tesbiti, Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Sayı .3, 2004
4. BAYRAM, Mikail, Anadolu’nun Ahiliğinin Teşekkülündeki Rolü Açısından Fütüvvet Hareketi ve Tarihi, Selçuklu Medeniyet Araştırmaları Dergisi, Cilt.1, Sayı. 1, 2017
5. BAYRAM, Mikail, Anadolu Selçuklular Devrinde Anadolu Bacıları (Baciyan-i Rum) Teşkilatının Kurucusu Fatma Bacı Kimdir,
6. BAYRAM, Mikail, (2008), Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları Teşkilatı), Konya, Nüve Kültür Merkezi
7. BAYRAM, Mikail, Sadru’d-din Konevi ile Ahi Evren Şeyh Nasiru’din Mahmud’un Mektuplaşması, Selçuk Üniversitesi Yayınları Dergisi, Sayı.2, 1983
8. BAYRAM, Mikail, (2005), Sosyal ve Siyasi Boyutlarıyla Ahi Evren ve Mevlana Mücadelesi, Konya, Nüve Kültür Merkezi

9. BAYRAM, Mikail, Sultan Fatih’de Ahi Evran ve Sadreddin Konevi Hayranlığı, Uluslararası Sadreddin Konevi Sempozyumu Bildirileri, MEBKAM Meram Belediyesi Konevi Araştırma Merkezi, Sayı.7, 2008
10. BAYRAM, Mikail, (2001), Tarihin Işığında Nasreddin Hoca ve Ahi Evren, İstanbul, Nüve Kültür Merkezi
11. BAYRAM, Mikail, Selçuklular Zamanında Anadolu’da Bazı Yöreler Arasındaki Farklı Kültürel Yapılanma ve Siyasi Boyutları, Selçuklu Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı.1, 1994
12. CAN, Şefik, (1999), Mevlana Hayatı Şahsiyeti ve Fikirleri İstanbul, Ötüken Neşriyat Yayınları
13. ÇETİNKAYA, Ali, (1999), Bir Anadolu Ereni Haci Bektaşi Veli: Hayatı, Eserleri ve İnsan Anlayışı, Cumhuriyet Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı. 3
14. CEYLAN, Kazım, (20013), Ahilik, Türk-İslam Medeniyetlerinde Dünyevi ve Uhrevi Sistem, Ankara, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Kültür Yayınları
15. CHITTICK, C. William, Rumi ve Mevlevilik, Çev; Safi Arpaguş, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1991
16. EFLAKİ, Ahmet, (1973), Ariflerin Menkıbeleri I, İstanbul, Hürriyet Yayınları
17. EFLAKİ, Ahmet, (1973), Ariflerin Menkıbeleri II, İstanbul, Hürriyet Yayınları
18. ERDOĞRU, Mehmet Akif, Anadolu’da Ahiler ve Ahi Zaviyeleri, Ege Üniversitesi, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, S.4, 2000
19. DEMİRCİ, Mustafa, Selçuklu Anadolu’sunda Bir İnsaniyet Mektebi: Ahilik, Büyük Selçuklu Devletinden Türkiye Selçuklu Devletine Mehmet Altay Köymen Armağanı, Selçuk Üniversitesi Yayınları, Sayı. 127, 2011
20. İNALCIK, Halil, (2016), Osmanlı Devletinin Kuruluşu ve İmparatorluk Sürecinde, İstanbul, Timaş Yayınları
21. İNCİ, Yusuf, (1989), Ahilik ve Meslek Eğitimi, İstanbul, Milli Eğitim Bakanlığı
22. FÜRUZANFER, Bediüzzaman, (1997), Mevlana Celaleddin, Çev; UZLUK, Feridun Nafiz, İstanbul, Milli Eğitim Basımevi
23. GÖLPINARLI, Abdülbaki, (2011), İslam ve Türk İllerinde Fütüvvet Teşkilatı, İstanbul, İTO
24. GÖLPINARLI, Abdülbaki,(2007), Mevlana Hayatı ve Yapıtlarından Seçmeler, İstanbul, Varlık Yayınları
25. GÖLPINARLI, Abdülbaki, (2006), Mevlana’dan Sonra Mevlevilik, İstanbul, İnkılap Kitabevi
26. HACİGÖKMEN, Mehmet Ali, Mevlana Celaleddin Rumi’nin Selçuklu Sultanları İle İlişkileri, Selçuk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı.36, 2014
27. HAKSEVER, Ahmet Cahid, Çankırı’da Mevleviler ve Mesnevihanlar, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XI, Sayı. 22, 2012
28. HÜLAGÜ, Metin, Ahilik Teşkilatının İcra Ettiği Fonksiyonlar ve Cemiyet Üzerindeki Etkileri, Ankara, Türk Kültürü, Sayı. 32, 1994
29. KAFESOĞLU, İbrahim, (1972), Selçuklu Tarihi, İstanbul, Milli Eğitim Basımevi
30. KAHVECİ, İhsan, Ahi Evran-ı Veli ve Ahilik Araştırmaları Sempozyumu’ndan İzlenimler, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.11, 2005
31. KAYAOĞLU, İsmet, Mevlana’nın Çağdaş Derviş Tarikatları, Babalar, Kalenderiler ve Diğerleri, Ankara Üniversitesi Dergisi, Cilt. 31, Sayı. 1, 1990
32. KONUKSEVEN, Hatice, (2006), Hz. Mevlana, Ahi Evran ve Şeyh Sadreddin-i Konevi’nin Konya Halkının Eğitimdeki Rolü, Konya, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi
33. KOCA, Salim, Selçuklu İktidarının Belirlenmesinde Rol Oynayan Güçler ve Alâeddîn Keykubâd’ın Türkiye Selçuklu Tahtına Çıkışı, Gazi Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı. 25, 2009
34. OCAK, Yaşar Ahmet, (2011), Babailer İsyanı, İstanbul, Dergah Yayınları
35. ÖDEN, Zerrin Günal, (1997), Türkiye Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Mesud Hakkında Bazı Görüşler, Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi
36. ÖNDER, Mehmet, (1998), Mevlana ve Mevlevilik, İstanbul, Aksoy Yayıncılık
37. ÖNDER, Mehmet, (1969), Mevlana Hayatı-Eserleri, Ankara, Türk Ticaret Bankacılığı İşbirliği Hazırlanmıştır
38. ÖZDEMİR, H. Ahmet, (2005), Moğol İstilası ve Abbasi Devletinin Yıkılışı; Cengiz ve Hülagu Dönemleri, İstanbul, İz Yayıncılık
39. ÜREMİŞ, Ali, Türkiye Selçuklularında Bazı Sünni Tasavvuf Hareketleri, Selçuk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı.28, 2010
40. YILDIZ, Harun, Haci Bektaş Veli ile Ahi Evran İlişkisi, Gazi Üniversitesi, Türk Kültürü ve Haci Bektaş Veli ve Araştırma Dergisi, Sayı. 61, 2012