GÜVENLİK ODAKLI LİDERLİĞİN ÇALIŞAN DAVRANIŞLARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİNDE ÖRGÜTSEL GÜVENİN ROLÜ: İRAN GIDA ENDÜSTRİSİ ÖRNEĞİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 15, 114 - 149, 31.12.2025

Vahid Khaiyati , Server Sevil Akyurek

Öz

Bu araştırma, örgütsel güvenin aracılık etkisiyle güvenlik odaklı liderliğin çalışan davranışlarını nasıl iyileştirdiğini inceler. İran gıda endüstrisi örneği üzerinden bu liderlik yaklaşımının etkisi analiz edilir. Sonuçlar, güvenlik odaklı liderliğin çalışan motivasyonunu ve bağlılığını artırmada kritik rol oynadığını gösterir. Örgütsel güven, çalışanların işlerine daha fazla ilgi göstermesine ve olumlu davranışlar sergilemesine katkı sağlar. Güvenlik odaklı liderlik, çalışanların yöneticilerine ve organizasyonlarına duyduğu güveni artırarak performanslarını iyileştirebilir. Bu yaklaşım, kriz dönemlerinde çalışanların psikolojik ihtiyaçlarını karşılamada etkili olabilir. Araştırma, güvenlik odaklı liderliğin gelecekteki krizlerde de etkili olabileceğini ortaya koymaktadır. Organizasyonlar, bu stratejileri benimseyerek çalışanların güvenini kazanabilir ve yüksek performans sergileyebilirler.

Anahtar Kelimeler

Güvenlik odaklı liderlik , çalışan davranışları , örgütsel güven , İran gıda endüstrisi

Destekleyen Kurum

NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ

Teşekkür

Bu araştırmanın gerçekleştirilmesinde herhangi bir şekilde bana rehberlik eden ve destek olan herkese, özellikle saygıdeğer hocam Sayın Dr. Öğretim Üyesi Server Sevil AKYÜREK'e en içten teşekkürlerimi sunarım. Umarım bu çalışma, çevremizdeki dünyayı daha iyi hale getirmek adına küçük de olsa bir adım olur

Kaynakça

• Ahmad, I., & Umrani, W. A. (2019). The impact of ethical leadership style on job satisfaction: Mediating role of perception of Green HRM and psychological safety. Leadership & Organization Development Journal, 40(5), 534-547.
• Ahmad, N., Scholz, M., Arshad, M. Z., Jafri, S. K. A., Sabir, R. I., Khan, W. A., & Han, H. (2021). The inter-relation of corporate social responsibility at employee level, servant leadership, and innovative work behavior in the time of crisis from the healthcare sector of Pakistan. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(9), 4608.
• Ahmad, Z. A., & Yekta, Z. A. (2010). Relationship between perceived organizational support, leadership behavior, and job satisfaction: An empirical study in Iran. Intangible Capital, 6(2), 162-184.
• Ahsan, M. J. (2025). Cultivating a culture of learning: The role of leadership in fostering lifelong development. The Learning Organization, 32(2), 282-306. https://doi.org/10.1108/tlo-03-2024-0099
• Akım, F., & Serra Görpe, A. P. R. (2005). Liderin/yöneticinin kriz iletişimindeki rolü ve önemi. Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, İsatnbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Al, B. (2024). Uzaktan ve hibrit çalışma modellerinde liderliğin dönüşümü: dijital liderlik ve sanal ekip yönetimi üzerine bibliyometrik bir analiz. Sosyal Bilimler Metinleri, 2024(2), 121-140. https://doi.org/10.56337/sbm.1561098
• Aldhuhoori, H. A. H. S., Din, B. B. H., & Saoula, O. (2023). Leadership, Knowledge Management and Employee Commitment: Mediating Role of Crisis Management. International Journal of Professional Business Review, 8(6), 8.
• Al Hawamdeh, N. (2023). Does humble leadership mitigate employees’ knowledge-hiding behaviour? The mediating role of employees’ self-efficacy and trust in their leader. Journal of Knowledge Management, 27(6), 1702-1719.
• Ali, A., Abbas, S. F., Khattak, M. S., Arfeen, M. I., Ishaque Chaudhary, M. A., & Yousaf, L. (2022). Mediating role of employees’ intrinsic motivation and psychological safety in the relationship between abusive supervision and innovative behavior: An empirical test in IT sector of Pakistan. Cogent Business & Management, 9(1), 2039087.
• Ali, M., Egbetokun, A., & Memon, M. H. (2018). Human capital, social capabilities, and economic growth. Economies, 6(1), 2.
• Alimoğlu Özkan, S. (2023). Erdemli liderliğin çalışanların iş tatmini ve performansına etkisinde psikolojik iyi oluşun aracı rolü.
• Ambi–Mohamed, B. A. (2023, May). Employees' Job Satisfaction and Crisis Management: A panacea for Realization of Sustainable Development Goal. Lead City University Postgraduate Multidisciplinary Conference Proceedings, 1(2), 100-109.
• Amrollahi Biyouki, Ş., Şakir Ardakani, N., Niknamjou, & Mansour. (2017). Sosyal sermayenin aracılık rolüne vurgu yaparak örgütsel adaletin kurumsal sağlık üzerindeki etkilerini analiz etme: Yezd eyaletindeki halk kütüphaneleri örneği. Kütüphanecilik ve Bilgi Yönetimi Dergisi, 20(2), 131-159.
• Asmaz, A. (2024). Sosyal kimlik kuramı bağlamında okul müdürlerinin grup prototipi liderliği ile öğretmenlerin mesleki kimlik algıları arasındaki ilişki.
• Aydemir, B. A. (2008). İşletmelerin yeni rekabet aracı olarak kurumsal itibar. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 10(2), 27-53.
• Basit, M. A. (2020). The Impact of Leadership Style on Organizational Performance in Food Business Environments. University of Liverpool, United Kingdom.
• Bella, B. G. D. (2024). Exploring leadership styles that influence proactive work behavior. International Journal of Global Accounting, Management, Education, and Entrepreneurship, 4(2), 238-250.
• Beugré, C. D., Acar, W., & Braun, W. (2006). Transformational leadership in organizations: An environment‐induced model. International Journal of Manpower, 27(1), 52-62.
• Boiral, O. (2009). Greening the corporation through organizational citizenship behaviors. Journal of Business Ethics, 87, 221-236.
• Bradfield, B. M. (2024). The impact of self-determination theory on employee retention, motivation, and satisfaction in a small business in the Upper Midwest (Doctoral dissertation, University of Sioux Falls).
• Briner, R. B. (2000). Relationships between work environments, psychological environments and psychological well-being. Occupational Medicine, 50(5), 299-303.
• Bozdoğan, A. C., & Öztürk, M. (2025). Örgütlerde psikolojik sözleşme ve sessiz istifanın teorik çerçevede değerlendirilmesi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 8(1), 178-200.
• Campbell, D. J. (2000). The proactive employee: Managing workplace initiative. Academy of Management Perspectives, 14(3), 52-66.
• Czura, K., Englmaier, F., & Ho, H. (2024). Employee performance and mental well-being: The mitigating effects of transformational leadership during crises.
• Dahiya, R. (2024, December). From humble roots to innovative shoots: The dynamic duo of psychological safety and knowledge-sharing under humble leadership. Evidence-based HRM: A Global Forum for Empirical Scholarship. Emerald Publishing Limited.
• Dagar, R. E. E. T. I. K. A., & Sisodia, S. (2023). Navigating crises: Leadership’s role in fostering employee well-being and resilience. Seybold Report, 18(6), 721-738.
• Dirks, K. T., & Ferrin, D. L. (2002). Trust in leadership: Meta-analytic findings and implications for research and practice. Journal of Applied Psychology, 87(4), 611.
• Edmondson, A. C. (2018). The fearless organization: Creating psychological safety in the workplace for learning, innovation, and growth. John Wiley & Sons.
• Ergün, E. (2007). İnsan kaynakları yönetiminde kariyer planlama ve bir uygulama (Master's thesis, Marmara Üniversitesi, Türkiye).
• Ersoy, A., Mahmood, Z., Sharif, S., Ersoy, N., & Ehtiyar, R. (2023). Exploring the associations between social support, perceived uncertainty, job stress, and emotional exhaustion during the COVID-19 crisis. Sustainability, 15(3), 2150.
• Farmanesh, P., Mostepaniuk, A., Khoshkar, P. G., & Alhamdan, R. (2023). Fostering employees’ job performance through sustainable human resources management and trust in leaders—a mediation analysis. Sustainability, 15(19), 14223.
• Galchik, J. G. (2024). Exploring the Role of Self-Leadership in Enhancing Self-Efficacy and Engagement Among Remote Municipal Government Employees (Doctoral dissertation, Wayland Baptist University).
• Ghayoumi, R., Charles, A., & Mousavi, S. M. (2023). A multi-level analysis of links between government institutions and community-based conservation: insights from Iran. Ecology and Society, 28(2).
• Gümüş, A. (2015). Dönüştürücü ve işlemci liderlik tarzının, yenilikçilik davranışı ve firma performansına etkisi (Doctoral dissertation, Sakarya Üniversitesi, Türkiye).
• Güngör, H. M. (2017). İşletmelerde yıldırma ve tükenmişlik ilişkisi: Duygusal zekanın düzenleyici rolü (Yüksek lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye).
• Güngör, U. & Kılıç, M. (2024). Kriz dönemlerinde liderlik tarzlarının örgütsel bağlılık üzerine etkisinde örgütsel güvenin ve öz yeterliliğin rolü. Yönetim ve Organizasyon Araştırmaları Dergisi, 6(1), 45–68.
• Gün, İ. (2016). Hastanelerde örgüt iklimi ve örgütsel güven arasındaki ilişki (Master's thesis, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye).
• Hassanpour, A., Vakili, Y., Jafarinia, S. & Khorram, E. (2020). Liderlik tarzının lider-takipçi ilişkilerinde güven üzerindeki etkisi: Meta-analitik bir inceleme. Yönetim Gelişimi ve Dönüşüm Çalışmaları Dergisi, 29(98), 139–172.
• Irshad, M., Majeed, M., & Khattak, S. A. (2021). The combined effect of safety-specific transformational leadership and safety consciousness on psychological well-being of healthcare workers. Frontiers in Psychology, 12, 688463.
• Karaçelik, V. (2023). Zincir otel işletmelerinde yenilikçi liderlik davranışı algıları ve akıllı turizm uygulamaları: Antalya örneği.
• Karaca, G. (2008). Örgüte bağlılık boyutlarının EFQM modeli uygulanan ve uygulanmayan işletmelerde karşılaştırılmasına yönelik bir araştırma (Master's thesis, Marmara Üniversitesi, Türkiye).
• Karasakaloğlu, B. (2022). Konaklama işletmelerinde farklı liderlik tarzları, örgütsel farkındalık ve iş performansı ilişkisi üzerine bir araştırma.
• Kasnak, E. (2024). Kriz yönetimi ve esneklik: Pandemi sonrası yeni yönetim yaklaşımları. Güncel Yönetim Uygulamaları, 105.
• Köy, A. K. (2011). Yöneticiye güvenin iş tatmini üzerindeki etkisinde lider-üye etkileşiminin aracı rolü: İstanbul ve Kocaeli illerinde beyaz yakalılar üzerinde bir araştırma (Master's thesis, Marmara Üniversitesi, Türkiye).
• Kwantes, C. T. (2009). Culture, job satisfaction and organizational commitment in India and the United States. Journal of Indian Business Research, 1(4), 196-212.
• James, E. H., Wooten, L. P., & Dushek, K. (2011). Crisis management: Informing a new leadership research agenda. Academy of Management Annals, 5(1), 455-493.
• Lee, J. E., Almanza, B. A., Jang, S. S., Nelson, D. C., & Ghiselli, R. F. (2013). Does transformational leadership style influence employees’ attitudes toward food safety practices?. International Journal of Hospitality Management, 33, 282-293.
• Li, J. Y., Sun, R., Tao, W., & Lee, Y. (2021). Employee coping with organizational change in the face of a pandemic: The role of transparent internal communication. Public Relations Review, 47(1), 101984.
• Liu, J., Siu, O. L., & Shi, K. (2010). Transformational leadership and employee well‐being: The mediating role of trust in the leader and self‐efficacy. Applied Psychology, 59(3), 454-479.
• Ly, B. (2024). Transforming commitment into performance: A study of digital transformation in the Cambodian public sector amidst a pandemic. Cogent Business & Management, 11(1), 2333609.
• Mao, Q., Fan, C., & Wang, X. (2024). The impact of crisis leadership on performance in the public sector: The mediation role of trust and knowledge sharing. Journal of Contingencies and Crisis Management, 32(3), e12610.
• Mamedov, B. (2013). İş tatmini ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki ve bir araştırma (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Manu, C. A. (2015). The effects of work environment on employees' productivity in government organizations: A case study of Obuasi Municipal Assembly (Doctoral dissertation).
• Mert, İ. S., & Bayramoğlu, G. (2024). Cesaret ve iş yaşamı: Türkçe araştırmaların perspektifleri ışığında iş yaşamında sürdürülebilirliğe ilişkin bazı önermeler. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(2), 139-165.
• Narcikara, E. (2017). Spiritüel liderlik davranışının algılanan performans üzerine etkisi.
• Özdevecioğlu, M., & Kanıgür, S. (2009). Çalışanların ilişki ve görev yönelimli liderlik algılamalarının performansları üzerindeki etkileri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2009(1), 53-82.
• Oktay, R. (2020). Kişi-iş uyumu ve dönüşümcü liderliğin çalışanların öz-yeterlilik algısı üzerindeki etkisi (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Omarov, A. (2009). Örgütsel güven ve iş doyumu: Özel bir sektörde uygulama (Master's thesis, Dokuz Eylül Üniversitesi, Türkiye).
• Ozyilmaz, A., Erdogan, B., & Karaeminogullari, A. (2018). Trust in organization as a moderator of the relationship between self‐efficacy and workplace outcomes: A social cognitive theory‐based examination. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 91(1), 181-204.
• Pathardikar, A. D., Mishra, P. K., & Sahu, S. (2023). Procedural justice influencing affective commitment: Mediating role of organizational trust and job satisfaction. Journal of Asia Business Studies, 17(2), 371-384.
• Powe Sr, D. E. (2020). Leadership approaches federal government civilian employees perceive most effective for enhancing employee morale and productivity (Doctoral dissertation, Brandman University).
• Rahman, W. A. W. A. (2016). Empathy and trust: Into a better workplace environment. Journal of Business and Economics, 7(12), 2025-2034.
• Raina, R. (2022). Moving crisis to opportunities: A corporate perspective on the impact of compassionate empathic behavior on the well-being of employees. International Journal of Global Business and Competitiveness, 17(2), 239-255.
• Ravasi, D., & Schultz, M. (2006). Responding to organizational identity threats: Exploring the role of organizational culture. Academy of Management Journal, 49(3), 433-458.
• Roughton, J., & Mercurio, J. (2002). Developing an effective safety culture: A leadership approach. Elsevier.
• Rauvola, R. S., Rudolph, C. W., & Zacher, H. (2024). Posttraumatic growth: The role of health and financial difficulties during a pandemic. Journal of Personality.
• Şener, M. M. (2025). VUCA dünyasında belirsizliği yönetmede liderlik, örgütsel çeviklik, örgütsel performans ve örgütsel yapı ilişkisine dair bir literatür araştırması. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(1), 1159-1182.
• Sparrow, P., Brewster, C., & Chung, C. (2016). Globalizing human resource management. Routledge.
• Siga, R. A. (2024). Öğrenen örgüt ile liderlik ilişkisinde toplumsal kültürün aracılık etkisi.
• Singh, A., & Gupta, B. (2015). Job involvement, organizational commitment, professional commitment, and team commitment: A study of generational diversity. Benchmarking: An International Journal, 22(6), 1192-1211.
• Spector, P. E., & Fox, S. (2002). An emotion-centered model of voluntary work behavior: Some parallels between counterproductive work behavior and organizational citizenship behavior. Human Resource Management Review, 12(2), 269-292.
• Somuncu, F. (2008). Örgütsel bağlılık ve örgütsel bağlılığı geliştirme araçları: Özel bir hizmet işletmesinde araştırma (Master's thesis, Anadolu Üniversitesi, Türkiye).
• Sulaeman, M. M., Haryono, T., Sunaryo, S., Hendarsjah, H., Riani, A. L., & Wahyuni, S. (2024). Transformational leadership, perceived organizational support sharing, organizational commitment and employee performance: The role of religiosity. Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(4), 1-27.
• Sutherland, I. E. (2017). Learning and growing: Trust, leadership, and response to crisis. Journal of Educational Administration, 55(1), 2-17.
• Toderean, O., Celac, S., & Scutaru, G. (2020). Post-pandemic world: Perspectives on foreign and security policy. Curtea Veche Publishing.
• Top, M., Akdere, M., & Tarcan, M. (2015). Examining transformational leadership, job satisfaction, organizational commitment and organizational trust in Turkish hospitals: Public servants versus private sector employees. The International Journal of Human Resource Management, 26(9), 1259-1282.
• Tosun, B., & Kibaroğlu, G. G. (2023). Reducing turnover intention through organizational trust and self-efficacy. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(3), 1690-1704.
• Türköz, T., Polat, M., & Coşar, S. (2013). Çalışanların örgütsel güven ve sinizm algılarının örgütsel bağlılıkları üzerindeki rolü. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 20(2), 285-302.
• Turel, O., Xu, Z., & Guo, K. (2017). Organizational citizenship behavior regarding security: Leadership approach perspective. Journal of Computer Information Systems, 60(1), 61-75.
• Tzafrir, S. S. (2005). The relationship between trust, HRM practices, and firm performance. The International Journal of Human Resource Management, 16(9), 1600-1622.
• Vuran, Y. (2019). Karizmatik liderliğin iş tatminine etkisindeki lider-takipçi etkileşimi ile örgütsel vatandaşlık davranışının aracı rolü.
• Ye, G., Xiang, Q., Yang, L., Yang, J., Xia, N., Liu, Y., & He, T. (2022). Safety stressors and construction workers' safety performance: The mediating role of ego depletion and self-efficacy. Frontiers in Psychology, 12, 818955.
• Yıldız, H. (2015). Pozitif psikolojik sermaye, örgütsel güven ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir alan araştırması (Doctoral dissertation, Balıkesir Üniversitesi, Türkiye).
• Yücel, I. (2021). Transformational leadership and turnover intentions: The mediating role of employee performance during the COVID-19 pandemic. Administrative Sciences, 11(3), 81.
• Yuan, Y., Kong, H., Baum, T., Liu, Y., Liu, C., Bu, N., ... & Yin, Z. (2022). Transformational leadership and trust in leadership impacts on employee commitment. Tourism Review, 77(5), 1385-1399.
• Zhu, J., Yao, J., & Zhang, L. (2019). Linking empowering leadership to innovative behavior in professional learning communities: The role of psychological empowerment and team psychological safety. Asia Pacific Education Review, 20(4), 657-671.