Hatıran Yeter Filmi Üzerinden Engellilik, Damga ve Toplumsal Dışlanma: Sosyal Hizmet Perspektifinden Betimsel Bir Analiz

Öz

Çalışma, Hatıran Yeter filmi üzerinden engellilik deneyiminin toplumsal boyutlarını sosyal hizmet perspektifinden değerlendirmiştir. Engellilikte sosyal dışlanma ve damgalanma gibi birçok farklı ayrımcılık biçimi ortaya çıkabilmektedir. Bireyin sosyal dışlanmaya ve damgalanmaya maruz kalması yani topumdaki konumu ve ilişkilerdeki pozisyonu sosyal hizmetin temel aldığı konuların başında gelmektedir. Buradan hareketle bireyin toplumsal hayattaki konumunu ele alan sosyal model ve Goffman’ın Damga teorisinin öğretilerinden hareketle film analiz edilmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılarak yapılmış, film görsel ve anlatısal bir metin olarak değerlendirilmiş ve içerdiği sahneler, diyaloglar ve olay örüntüleri sistematik biçimde incelenmiştir. Analiz sonucunda; “engelli çocuk ebeveynliğinde psiko-sosyal güçlükler, engelli birey olmanın getirdiği psiko-sosyal güçlükler ve damgalanmaya karşı hak temelli mücadele ve güçlenme” olmak üzere üç ana tema belirlenmiştir. Engelliliğin bireysel bir yetersizlikten ziyade toplumsal yapıların, tutumların ve ilişkilerin ürettiği bir olgu olduğu vurgusu gerek engelli bireyin gerekse de ebeveynlerin yaşadığı güçlüklerde bu yapıların etkileyici olduğu; yine engelli bir bireyin güçlenme ve hak temelli mücadelesinin önemi analiz sonucunda elde edilen temel bulgular arasında yer almaktadır. Çalışma, film analizinin sosyal hizmet disiplini açısından önemini güçlü bir araç olduğunu ortaya koyarken, engellilik olgusunda toplumsal yapılar tarafından üretilen damga ve dışlanma sorununu vurgulaması bakımından alana önemli kazanımlar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Hizmet
• Engellilik
• Damga
• Sosyal Dışlanma
• Hatıran Yeter

Disability, Stigma, and Social Exclusion Through the Film Hatıran Yeter: A Descriptive Analysis from a Social Work Perspective

Öz

This study analyzes the social dimensions of disability from a social work perspective through the film Hatıran Yeter. Disability may give rise to multiple forms of discrimination, including social exclusion and stigmatization, which constitute core concerns of social work due to their impact on individuals’ social positions and interpersonal relationships. Drawing on the social model of disability and Erving Goffman’s stigma theory, the film was examined to explore how disability is socially constructed through attitudes, structures, and interactions. Using a qualitative research design, the study employed document analysis, treating the film as a visual and narrative text. Scenes, dialogues, and patterns of events were systematically analyzed. The findings revealed three main themes: psychosocial challenges in parenting a child with a disability, psychosocial challenges of being a person with a disability, and rights-based struggle against stigma and empowerment. The analysis highlights that disability is shaped not only by individual impairment but also by social structures and norms. Furthermore, the study emphasizes the significance of empowerment and rights-based struggle in promoting social inclusion. Overall, the findings demonstrate that film analysis is a valuable methodological tool for social work research and practice.

Anahtar Kelimeler

• Social Work
• Disability
• Stigma
• Social Exclusion
• Hatıran Yeter

Kaynakça

1. Alptekin, H. (2024). Engelli bireylerin gündelik yaşamda karşılaştığı sosyal dışlanma pratikleri. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 107-117. https://doi.org/10.58632/olgusos.1570374
2. Alsancak, F. (2018). Sağır toplumun sosyal dışlanma sorunları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi,11(58), 423-429.
3. Altuntaş, B. & Atasü-Topcuoğlu (2016). Engelli bakımı sosyal bakım ve kadın emeği. Nika Yayınevi.
4. Attepe Özsen, S. (2020). Melike Tekindal ve Seda Attepe Özden (Ed.) Engellilik ile İlgili modeller. Engellilik alanında sosyal hizmet kuram ve uygulamaları İçinde (s. 33-42). Nobel Yayınevi.
5. Bahadır, Ş., Dinçer, E., Öner, E., … Özkaya, A. (2016). Üniversitede engelli öğrenci olmak. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 16(1), 27-55.
6. Bek, H., Gülveren, H., & Şen, B. (2012). Otistik çocuğa sahip ebeveynlerle normal çocuğa sahip olan ebeveynlerin atılganlık, suçluluk ve utanç düzeyleri bakımından incelenmesi. Turkish International Journal of Special Education and Guidance & Counceling, 1(2), 1–7. https://tijseg.org/index.php/tijseg/article/view/131
7. Corbin, J. & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Thousand Oaks: Sage.
8. Dayı, E., Ataman, S., & Kösretaş, B. (2022). Özel gereksinimli bireylerin eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinde iş birliği: aile deneyimleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2663-2693. https://doi.org/10.17152/gefad.1150770

9. Engelliler Hakkında Kanun, Kanun Numarası: 5378, 07.07.2005/25878 sayılı R.G., www.mevzuat.gov.tr adresinden 07. Ekim 2025 tarihinde erişildi.
10. Erbay, E. (2019). Güç ve güçlendirme kavramları bağlamında sosyal hizmet uygulaması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(42), 41-64.
11. Feyzioğlu, Ö. (Yönetmen). (2015). Hatıran Yeter [Film]. BKM.
12. Gedikli, B. (2022). İstihdamda engelli kadın: Sorunlar ve çözüm önerileri. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 6(1), 83-103.
13. Genç, Y. & Çat, G. (2013). Engellilerin istihdamı ve sosyal içerme ilişkisi. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(1), 363-394.
14. Gezgin, T., & Yılmaz, C. (2022). Türk sinemasında engellilik temsili üzerine bir değerlendirme. Sosyoloji Notları, 6(2), 78-99.
15. Goffman, E. (2014). Damga: Örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar. (Çev.: Ş. Geniş, L. Ünsaldı & S. N. Ağırnaslı), Heretik Yayınları.
16. İş Kanunu, Kanun Numarası: 4857, 10.06.2003/25134 sayılı R.G, www.mevzuat.gov.tr adresinden 07. Kasım 2025 tarihinde erişildi.
17. Karaca, M. F., & Bayır, Ş. (2021). Türkiye’deki genel amaçlı ve özel eğitim okulları üzerine bir inceleme. Scientific Educational Studies, 5(2), 205-232. https://doi.org/10.31798/Ses.1032654
18. Karataş, K. (2002). Engellilerin toplumla bütünleşme sorunları, Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 2(2), 43-55.
19. Köten, E. & Erdoğan, B. (2014). Engelli gençler, sosyal dışlanma ve internet. İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları.
20. Özil, H. (2023). Farklılığı bedenselleştirmek: Sakatlık deneyimleri üzerine fenomenolojik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (50), 171-194. https://doi.org/10.21497/sefad.1407735
21. Özkar, M. (2020). Türk sinemasında engelli bireyin temsili: “Tamam mıyız?” ve “Benim Dünyam” filmleri örneğinde bir değerlendirme. Kurgu, 28(1), 159-168.
22. Öztürk, T. (2023). Özel gereksinimli bireylere yönelik verilen eğitim hizmetlerinin karşılaştırılması: Türkiye-Almanya Örneği. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 67-84.
23. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Thousand Oaks, Sage Publications.
24. Shakespeare, T. (2011). Dikmen Bezmez, Sibel Yardımcı ve Yıldırım Şentürk (Der.) Sakatlık sosyal modeli. Sakatlık çalışmaları sosyal bilimlerden bakmak (s. 51-62), Koç Üniversitesi Yayınları.
25. Siebers, T. (2011). Dikmen Bezmez, Sibel Yardımcı ve Yıldırım Şentürk (Der.) Teoride sakatlık: Toplumsal inşacılıktan bedenin yeni gerçekliğine. Sakatlık çalışmaları sosyal bilimlerden bakmak (s. 81-98), Koç Üniversitesi Yayınları.
26. Slattery, M. (2018). Ümit Tatlıcan ve Gülhan Demiriz (Haz.), Sosyolojide temel fikirler. (10 b.). Sentez Yayıncılık. Thompson, N. (2016). Güç ve güçlendirme (1 b.). (Çev.: Ö. Cankurtaran). Nika Yayınevi.
27. Tunca, A. B. (2020). Melike Tekindal ve Seda Attepe Özden (Ed.), Sakatlık hareketi üzerinden damgalamanın etkileşimliliğinin eleştirisi. Engellilik alanında sosyal hizmet kuram ve uygulamaları. Nobel Yayıncılık.