TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ

Tahir Aşirov

TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ

Öz

XX. yüzyılın ilk çeyreğinde, Türkmenistan’da iyi organize olmuş usûl-i cedid okulları önemli eğitim merkezleri halini almıştır. Kısa zamanda okuma yazmayı öğreten usûl-i cedid okullarının, Türkmenler arasında millî ve entelektüel uyanışa büyük etkisi olmuştur. Yenilenme hareketini benimseyen Türkmen aydınlarına “terakkiperver” denilmiştir. Bu aydınlar, Türkmenistan’da usûl-i cedid ile okullaşma yolunda önemli bir adım atmışlardır. Türkmenistan’da eğitim – öğretim faaliyetlerinde, özellikle usûl-i cedid okullarının açılmasında Türkmen terakkiperverlerinin yanında, Türk dünyası aydınlarının da büyük etkisi ve katkısı olmuştur. Türk dünyası aydınlarından biri de öğretmen Alişbek Süleymanoğlu Aliyev’dir (1883-1933). Aliyev’in Türkmenistan’da usûl-i cedid okullarının tesisine ilişkin somut bir sorumluluk yüklenmesiyle birlikte hazırladığı ders kitapları ve araştırma yazıları ayrı bir önem arz etmektedir. Bu bağlamda Aliyev’in Türkmenistan’da usûl-i cedid okullarının inşasında yeri ve önemi ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aliyev, A[lişbek].S[Süleymanoğlu]. (1913). Yengi Usul Türkmen Mektebi, red. M.A. Belyayev, Bakü.
Aliyev. A[lişbek]. (1920). İŋ Täze Türkmen Elifbäsi ve İlki Okuv. Aşkabat.
Aliyev. A[lişbek]. (1928). Ertekiler. Aşkabat.
Aliyev, A[lişbek]. (1922). Türkmen Dili. Taşkent.
Aliyev, A[lişbek]. (1922). Musavveri İkinci Yıl Türkmen Dili. Taşkent.
Aliyev, A[lişbek]. (1924). Övredüvci Yigidiŋ Yoldaşı. Taşkent.
Aliyev, A[lişbek]. (1915). “Bize Näme Yazyalar”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (13 Ocak).
Aliyev, A[lişbek]. (1915). “Türkmen Şairesi”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (17 Kasım).

Aliyev, A[lişbek]. (1916). “Türkmen Şahırları: Talibi”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (8 Ocak).
Aliyev, A[lişbek]. (1915). “Ticaret Medresesi”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (15 Eylül).
Aliyev, A[lişbek]. (1916). “Kakadan Gelen Hat”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (30 Eylül).
Atabayev, Muhammetgulı. (1915). “Täze Yaıuv Düzgüni”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (13 Ocak).
Aşirov, Tahir. (2020a). Türkmen Basın ve Düşünce Tarihinde Türkmen İli Dergisi (1922-1924). Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
Aşirov, Tahir. (2016). “Mahdumkulu’yu Anlamak A Zekı Velidi Togan Örneği”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 5 (2), 661-673. Aşirov. Tahir. (2019a). “Tatar Aydınlarının Türkmen Düşüncesinin İhyasında Yeri ve Önemi: H. Abidî Örneği”. Nauçnoye Naslediye i Obtşestvennaya Deyatel’nost’ Bra’yev Maksudi. Materialı Mejdunarodnoy nauçnoy konferentsii, priurochennoy k 150-letiyu Akhmetkhadi Maksudi i 140-letiyu Sadri Maksudi (Kazan, 7 dekabrya 2018 g.). Kazan: İnstitut İstorii im. Ş.Marjanı AH RT, 361-370.
Aşirov, Tahir. (2017). “A. Aliyev ve K. Böriyev, Rusça – Türkmence Sözlik, Türkmen Devlet Neşir, Aşkabat 1929. S. 464.”. Sanal Türkoloji Araştırmaları Dergisi 2 (3), 47-52.
Aşirov, Tahir -Albayrak, Çağdaş. (2020). “Nasreddin: Efendi’niŋ Gürrüŋleri. (Mütercimi A. Aliyev). 1-nci Çap. Aşgabat – 1913/1914. 24 s.”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 6 (2), 244-247.
Aşirov, Tahir. (2020b). “Tatar Aydını Gabdrahman Sagdi’nin Türkmence Yazıları”. Aktua’nıye Problemı Tyurkologii: Rossiya i Tyurko-Musul’manskiy Mir. Mejdunarodnoy Tyurkologicheskoy Konferentsii, 20 Aralık 2020. Kazan.
Atacanov, Ata. (1987). Teke Gızı Tatyana, Türkmenistan neşiryatı, Aşkabat: Türkmenistan neşiryatı.
Bendrikov, Kiriak Yefimoviç. (1960). Oçerki po İstorii Narodnogo Obrazovania v Turkestane (1865-1924 godı), Moskova: İz. APN RSFSR.
Habarçı. (1915). “Kakada Yaŋı İşkol”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (9 Ekim).
Mahtumkulu. (1916). “Enede Bizni”. (Yazdı A. Aliyev) Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (8 Temmuz).
Mahtumkulu. (1916). “İhlas Haysı Bilinmez”. (Yazdı A. Aliyev) Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (8 Temmuz).
Muhammedyaroğlu. Övez. (1915). “Yengi Usûl”. Ruznâme-i Maverâ-i Bahr-i Hazar Gazetesi (3 Şubat).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tahir Aşirov ^*
0000-0002-9684-0834
Turkmenistan

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

18 Haziran 2021

Kabul Tarihi

29 Haziran 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 5 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA78FB26FM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aşirov, T. (2021). TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 37-44. https://izlik.org/JA78FB26FM

AMA

1.Aşirov T. TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ. ASYAR. 2021;5(1):37-44. https://izlik.org/JA78FB26FM

Chicago

Aşirov, Tahir. 2021. “TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5 (1): 37-44. https://izlik.org/JA78FB26FM.

EndNote

Aşirov T (01 Haziran 2021) TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5 1 37–44.

IEEE

[1]T. Aşirov, “TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ”, ASYAR, c. 5, sy 1, ss. 37–44, Haz. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78FB26FM

ISNAD

Aşirov, Tahir. “TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5/1 (01 Haziran 2021): 37-44. https://izlik.org/JA78FB26FM.

JAMA

1.Aşirov T. TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ. ASYAR. 2021;5:37–44.

MLA

Aşirov, Tahir. “TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, c. 5, sy 1, Haziran 2021, ss. 37-44, https://izlik.org/JA78FB26FM.

Vancouver

1.Tahir Aşirov. TÜRKMENİSTAN’DA USÛL-İ CEDÎD OKULLARININ İNŞASINDA ALİŞBEK ALİYEV’İN YERİ VE ÖNEMİ. ASYAR [Internet]. 01 Haziran 2021;5(1):37-44. Erişim adresi: https://izlik.org/JA78FB26FM