OSMANLI’DA DEMİRYOLLARI VE ETKİLERİ: ŞARK EKSPRESİ’NİN İSTANBUL’DA YARATTIĞI DEĞİŞİM

Osmanlı Devleti XIX. yüzyılın ikinci yarısında hızlı bir şekilde demiryolu seferberliğine başlamıştır. Askeri ve stratejik hedeflerle yapımına karar verilen demiryollarının gerek halk gerekse de devlet yönetimi üzerinde önemli etkileri olmuştur. İlk demiryolu yapımları, verilen imtiyazlarla yabancı devletler tarafından sağlanmış olsa da sonrasında Osmanlı Devleti kendi sermayesi ile demiryolu hatlarını hayata geçirebilmiştir. Osmanlı topraklarındaki demiryolu hatlarının birleşme noktası olarak İstanbul; Anadolu’dan Avrupa’ya ya da Avrupa’dan Anadolu’ya gönderilmesi planlanan her türlü ürünün yönlendirildiği bir merkez haline gelmiştir. Rumeli Demiryolunun faaliyete geçmesi ile İstanbul, Avrupa’ya açılan bir kapı olarak modernleşmenin Osmanlı’da başladığı ilk yerdir. Paris- İstanbul arasında sefer yapan Şark Ekspresi, yüksek gelir düzeyi ve harcama potansiyeline sahip yolcuları ile İstanbul’un sosyal, kültürel, ekonomik ve mimari yapısında kalıcı etkilere neden olmuştur. Bu çalışmada Osmanlı Devleti’nin demiryolu politikaları, demiryollarının devlet ve halk üzerindeki etkileri incelenmiş, söz konusu dönemde İstanbul’un toplumsal ve ekonomik yapısından bahsedilmiş, Şark Ekspresinin faaliyete geçtiği yıllardaki ilk seferlerin İstanbul’da yarattığı değişim ve devamında ortaya çıkan turizm hareketleri ile ilgili kavramsal yaklaşımda bulunulmaya çalışılmıştır.