Modernleşme Bağlamında Osmanlı’dan Günümüze Türk Milliyetçiliğinin Gelişim ve Dönüşümü
Öz
Milliyetçilik, Fransız Devrimi (1789) sonrasında başlamış, kısa sürede birçok devleti ve ulusu etkisi altına alarak geniş coğrafyalara yayılmasıyla uluslararası ölçekte son 200 yıla damgasını vuran en büyük siyasi akımlardan biri olmuştur. Osmanlı Devleti’nde de 19. yüzyılın son çeyreği itibarıyla etkiler uyandıran bu akım, zaman içerisinde önemli bir gelişim kaydederek başat konuma ulaşmıştır. Bu yönüyle Türk milliyetçiliği, Osmanlı Devleti’nin son dönemi ile Millî Mücadele sürecinde politik anlayışa yön veren en belirgin ideoloji olmuştur. Elbette, devletin bekası bağlamında gündeme gelen ve zaman içerisinde başat bir akım olan milliyetçilik, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nin Batıyı örnek alarak modernleşme çabalarıyla aynı eksende görülmüştür.
Öte yandan milliyetçilik, içerdiği geniş mana hüviyetiyle geçmişten günümüze değişen ve güncellenen bir niteliği haiz olmasıyla dikkat çekmektedir. Nitekim Millî Mücadele ve Cumhuriyetin kuruluş sürecinde millî beka çerçevesinde etkinliğini sürdüren Türk milliyetçiliği, Cumhuriyetin ilan edilmesiyle yeni yönetim tarzının ana prensiplerinden biri olarak daha seküler bir anlayışa evrilmiştir. Bu dönemde Mustafa Kemal Atatürk’ün tanımladığı Türklük ve Türk milliyetçiliği kavramları, yeni ulus-devlet oluşturma sürecinin temel dayanakları arasında yer almıştır. Cumhuriyetin ilerleyen yıllarında ise yine ortaya çıkan iç ve dış siyasi gelişmeler çerçevesinde milliyetçiliğin anlamsal içeriğinde bazı değişiklikler meydana gelmiştir. Şüphesiz bu değişim-dönüşümler de modern çağın gelişmelerinden bağımsız olmamıştır.
Zikredilen hususiyetlerden hareketle bu makalede; Türk milliyetçiliğinin Osmanlı Devleti’ndeki ve erken Cumhuriyet devrindeki vaziyeti, dönemin modernleşme çabaları kapsamında ele alınmış; Atatürk’ün bu konudaki belirleyici etkisinden başlayarak günümüze kadar olan süreçte milliyetçilik anlayışının teori ve uygulamadaki gelişim ve dönüşümü ortaya koyduğu neticeler bağlamında incelenmiştir. Nitel araştırma ve analiz yöntemiyle hazırlanan çalışmada döneme ilişkin literatürden istifade edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
In The Context of Modernization the Development and Transformation of Turkish Nationalism From the Ottomans to the Present
Öz
After the French Revolution (1789), nationalism became one of the biggest political movements that left its mark on the last 200 years on an international scale; It spread over wide geographies by under the influence of many states and nations. The trend, which had an impact on the Ottoman state, especially as of the last quarter of the 19th century, made a significant progress in a short time and reached a dominant position. In this respect, Turkish nationalism has been the most prominent ideology shaping the political understanding in the last period of the Ottoman Empire and the National Struggle process. Of course, nationalism, which came to the fore in the context of the survival of the state and became dominant over time, was also seen in the same axis with the modernization efforts of the Ottoman Empire by taking the West as an example.
On the other hand, nationalism draws attention with its wide meaning identity and its changing and updated quality from past to present. As a matter of fact, Turkish nationalism, which continued its effectiveness within the framework of national survival during the National Struggle and the establishment of the Republic, evolved into a more secular understanding as one of the main principles of the new management style with the proclamation of the Republic. In this period, the concepts of Turkishness and Turkish nationalism defined by Mustafa Kemal Atatürk were among the main pillars of the new nation-state formation process. Undoubtedly, these changes and transformations have not been independent of the developments of the modern age.
Based on the aforementioned features, in this article; The situation of Turkish nationalism in the last years of the Ottoman Empire and the early Republican period was handled within the scope of the modernization efforts of the period; The development and transformation of the understanding of nationalism/nationalism in theory and practice, with the decisive influence of Atatürk on this issue during and after the National Struggle, in the context of its results, has been examined. In the study, which was prepared with the method of qualitative research and analysis, the literature of the period was used.
Anahtar Kelimeler
