Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri

Tuba Özhazinedar

doi:10.56448/ataddergi.1316708

Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri

Öz

Meşrutiyet’in ilanı önemli sosyal ve siyasi değişimlere neden olmuştur. Bu değişimler Osmanlı Devleti’nde fikirsel gelişmeleri meydana getirmiştir. Ortaya çıkan yeni fikirler basını, düşünce hayatını, siyasi yapılanmayı derinden etkilemiştir. Bu dönemde pek çok yeni gazete ve siyasi parti ortaya çıkmıştır. Mevcut özgürlük ortamında sol fikirler de hayat bulmuştur. Hem sosyalist içerikli gazeteler yayın hayatına başlamış hem de bir sosyalist parti kurulmuştur. Osmanlı’nın ilk sosyalist gazetesi “İştirak” 1326 [1910] senesinde Hüseyin Hilmi Bey tarafından yayınlanmıştır. İştirak yayınladığın ilk günden itibaren hükümet baskına maruz kalmıştır. İştirak kapatıldığında; İştirak’in yerine İnsaniyet, Sosyalist ve Medeniyet gazeteleri yayınlamıştır. Böylece İştirak yayın faaliyetlerini sürdürebilmiştir. İştirak gazetesi, ülke sorunlarının sosyalizmle çözüleceğine inanmış, ülkede sosyalist bir düzenin kurulması için gayret etmiştir. Gazete, işçinin temel halk ve hürriyetlerini sıklıkla dile getirmiş, haklarını kazanmaları için işçileri teşvik etmiş, sendikaların önemine atıfta bulunmuş ve işçi örgütlenmesini sağlamaya çalışmıştır. Bunun için 2 Eylül 1326’da [15 Eylül 1910’da] kurulan “Osmanlı Sosyalist Fırkası” ile dayanışma sağlamıştır. Gazetede işçi haklarının yanı sıra basın özgürlüğü, hürriyet, eşitlik ve demokrasi kavramlarına sıklıkla yer verilmiş, hükümetin uygulamaları eleştirilmiştir. II Meşrutiyet’in sağladığı hürriyet ortamı ile siyasal ve toplumsal düşünce akımları doğmuştur. Bu ortamda mevcudiyet bulan sosyalist fikirler İştirak gazetesi etrafında gelişme göstermiştir. Bu çalışmada İştirak gazetesi ve alt yayın organlarının politikaları, amaçları, topluma katkıları ve Osmanlı sosyalistleri hakkında bilgi vermek amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acabey, Mehmet Beşir, “Basın Özgürlüğü ve Bu Özgürlüğün Bir Sınırı Olarak Kişilik Hakkı,” Yaşar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 8, Özel Sayı, 2013, s.1-54.
Aslan, Taner, “II. Meşrutiyet Dönemi İşçi Hareketleri ve Bu Hareketlerin Meydana Getirdiği Sorunlar Üzerine Bir Deneme,” Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı: 25, 2009, s.33-63.
Becer, Emre, İletişim ve Grafik Tasarım, Dost Kitabevi, Ankara, 1997.
Benlisoy, Foti ve Çetinkaya, Doğan, “Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce”, Cilt 8, Sol, İletişim Yayınları, İstanbul, 2007.
Berkes, Niyazi, İki Yüz Yıldır Neden Bocalıyoruz, Yön Yayınları, İstanbul, 1964.
Çolak, Melek, “XX. Yüzyıl Başlarında İstanbul'da Trafik ve Tramvay,” Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, S.5, 2012, s.75-87.
Çapanoğlu, Münir Süleyman, Türkiye’de Sosyalist Hareketleri ve Sosyalist Hilmi, Pınar Yayınevi, İstanbul, 1964.
Çarkçı, Akif, “İlk Osmanlı Sosyalistlerinden Dr. Refik Nevzat ve Siyasi Faaliyetleri,” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C.22, S.44, 2022, s.227-244.

Demir, Kenan, “II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Basınında Tütün Tarımı ve Reji Şirketi,” Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.22, S.41, 2019, s.419-446.
Durgun, Hatice, II. Meşrutiyet Döneminde Osmanlı İmparatorluğu’nda Görülen Sosyalist Faaliyetler (1908-1914), Türk Yurdu Dergisi, C.101, S.293, 2012, s.1-10.
Fendoğlu, Hasan Tahsin “Türk Anayasa Hukukunda Olağanüstü Hal Kavramı ve Bu Konuda İleri Sürülen Teoriler.” Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S.5, 1992, s.179-203.
Görgün, Hilal, “Sosyalizm”, İslam Ansiklopedi, C.37, TDV Yayınları, İstanbul, 2009.
Güngörmez, Bengül, “Kitle İletişim Araçları, Siyaset ve Propaganda,” Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.3, S.3, 2002, s.1-12.
Gürsoy, Selçuk, Osmanlı Sosyalist Fırkası ve Yayınları, İletişim Yayınları, İstanbul, 2013.
Harman, Chris, Halkların Dünya Tarihi, Çev: Uygur Kocabaşoğlu, Yordam Kitap, İstanbul, 2009.
Hastaş, Mehmet T, II Meşrutiyet’te Muhalif Bir Gazeteci, İletişim, İstanbul, 2012.
Hüseyinoğlu, Emin, Dağ Asiye Nurşen,“ Ölüm Cezası Hakkında Güncel Bir Değerlendirme,” Akademik Düşünce Dergisi, S.5, 2022, s.47-84.
İnuğur, Mehmet Nuri, Basın Yayın Tarihi, Çağlayan Kitabevi, İstanbul, 1978.
Mazıcı, Gülşen, “1930'a Kadar Basının Durumu ve 1931 Matbuat Kanunu”, Atatürk Yolu Dergisi, C.5, S.18, 1996, s.131-154.
Odabaşı, Arda, “Ferrer Olayı’nın Osmanlı’da Yankıları ve Selanik Sosyalist İşçi Federasyonu’nun Mitingi,” Toplumsal Tarih, S.319, 2020, s.36-41.
Özhazinedar, Tuba, “Osmanlının Düşünce Suçluları Ahmet Samim Bey Örneği,” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.12, s.62, 2019, s.395-412.
Özhazinedar, Tuba, “II. Meşrutiyet Basınında Temel Haklar”, Basılmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara, 2019.
Öztel, Muharrem, “Osmanlı Devleti’nin Son Yüzyılında Kolay Para Kazanmanın Yolu: İhtikâr/Vurgunculuk”, Tarih ve Gelecek Dergisi, C.5, S.2, 2019, s.360-.374.
Robers, J. M, Avrupa Tarihi, Çev: Fethi Aytuna, İnkılâp Yayınevi, İstanbul, 2015.
Tekin, Yusuf, Türkiye’de İlk Sosyalist Hareket İştirak Çevresinin Sosyalizm Anlayışı Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C.54, S.4, 2002, s.171-184.
Temür, Haydar, “Kendi Yayınları Çerçevesinde Osmanlı Sosyalist Fırkası Çevresinin Fikirleri, Atatürk Yolu Dergisi, S.60, 2017, s.233-276.
Topuz, Hıfzı, Türk Basın Tarihi: II. Mahmut’tan Holdinglere, Remzi Kitapevi, İstanbul, 2003.
Toraman, Cengiz, SÖNMEZ Âdem Ruhan, Toraman Aysun, “ Osmanlı Devlet Bütçelerinin Analizi: 1909-1918
Kânun-ı evvel N.2 Y.1, 1326, s.2. “Sosyalizm Nedir,” Medeniyet Gazetesi, 1 Kânun-ı evvel 1326, N.1 Y.1, s.4.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yakınçağ Osmanlı Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Tuba Özhazinedar ^*
0000-0002-6396-8946
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

19 Haziran 2023

Kabul Tarihi

20 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 6 Sayı: 9

DOI

https://doi.org/10.56448/ataddergi.1316708

IZ

https://izlik.org/JA89PD44LL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özhazinedar, T. (2023). Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 6(9), 42-95. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1316708

AMA

1.Özhazinedar T. Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri. ATAD. 2023;6(9):42-95. doi:10.56448/ataddergi.1316708

Chicago

Özhazinedar, Tuba. 2023. “Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 6 (9): 42-95. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1316708.

EndNote

Özhazinedar T (01 Aralık 2023) Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 6 9 42–95.

IEEE

[1]T. Özhazinedar, “Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri”, ATAD, c. 6, sy 9, ss. 42–95, Ara. 2023, doi: 10.56448/ataddergi.1316708.

ISNAD

Özhazinedar, Tuba. “Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 6/9 (01 Aralık 2023): 42-95. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1316708.

JAMA

1.Özhazinedar T. Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri. ATAD. 2023;6:42–95.

MLA

Özhazinedar, Tuba. “Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, c. 6, sy 9, Aralık 2023, ss. 42-95, doi:10.56448/ataddergi.1316708.

Vancouver

1.Tuba Özhazinedar. Osmanlı’nın Sol Basını İştirak, İnsaniyet, Medeniyet ve Sosyalist Gazeteleri. ATAD. 01 Aralık 2023;6(9):42-95. doi:10.56448/ataddergi.1316708

Cited By

OSMANLI BASININDA KLASİK İKTİSAT’IN YANSIMALARI: JOHN STUART MILL BİYOGRAFİSİ

Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.58620/fbujoss.1577949