Ekonomik Dalgalar, Krizler ve İşletmelerin Kârlılık Dinamikleri: Kondratieff, Schumpeter ve Mandel Yaklaşımları Bağlamında Bir İnceleme

Öz

Kapitalist sistemin tarihsel gelişiminde uzun dalgalar, dinamik yapının sürdürülmesinde temel bir rol oynamıştır. Bu dalgaların oluşumunu etkileyen faktörler arasında finansal krizler, savaşlar, kıtlıklar ve pandemiler gibi çeşitli sosyo-ekonomik ve politik olaylar öne çıkmaktadır. Kapitalist ekonomilerde periyodik olarak ortaya çıkan krizler, ekonomistleri bunların nedenlerini ve etkilerini incelemeye yöneltmiş; özellikle bu krizlerin toplumsal yapının sosyo-ekonomik dengeleri üzerindeki yansımaları ve işletme kârlılığına etkileri geniş bir araştırma alanı oluşturmuştur. Bu bağlamda, uzun dalgalar ve kriz döngüleri, ekonomik büyüme ve durgunluk süreçlerinin analizinde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışma, ekonomik dalgaları Mandel, Schumpeter ve Kondratieff’in teorik çerçeveleri kapsamında incelemekte ve dalgaları etkileyen temel faktörler bakımından bu yaklaşımları karşılaştırmaktadır. Kondratieff’in uzun dalga teorisi, ekonomik durgunluk ve canlanma dönemlerinin düzenli olarak tekrarlandığını öne sürerken, COVID-19 pandemisi, küresel enflasyon ve jeopolitik gerilimler gibi güncel krizlerin işletmelerin maliyet ve gelir yapıları üzerindeki etkilerine dair çıkarımlar yapılmaktadır. Schumpeter ise bu döngüleri teknolojik yenilikler ve girişimcilik faaliyetleri ile açıklamış, yapay zekâ ve yeşil dönüşüm gibi yeni teknolojik dalgaların şirketlerin operasyonel verimliliği ve rekabetçiliği üzerindeki etkilerine dikkat çekmiştir. Mandel ise bu süreçte kapitalist üretim ilişkilerinin ve sınıf mücadelelerinin belirleyici rolüne odaklanmış, küresel tedarik zinciri kırılganlıkları ve ticaret savaşlarının işletme kârlılığı üzerindeki baskılarını vurgulamıştır. Sonuç olarak, bu çalışma uzun dalgaların ekonomik ve toplumsal dinamikler üzerindeki etkilerini bu yaklaşımlar üzerinden kapsamlı biçimde incelemiş; özellikle işletmelerin kârlılığını ve sürdürülebilirliğini nasıl şekillendirdiğini ortaya koyarak kapitalist sistemin krizlerle nasıl yeniden biçimlendiğini göstermiştir. Bu çalışma, güncel gelişmeleri ve firma kârlılığını ekonomik dalgalar perspektifinden yorumlayarak, bu teorilerin çağdaş olayları açıklamadaki etkinliğini öne çıkarmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İktisadi Dalgalar
• Karlılık
• Ekonomik Krizler

Economic Waves, Crises and Profitability Dynamics of Enterprises: A Review in the Context of Kondratieff, Schumpeter and Mandel Approaches

Öz

In the historical development of the capitalist system, long waves have played a fundamental role in sustaining its dynamic structure. Among the factors influencing the formation of these waves, various socio-economic and political events such as financial crises, wars, famines, and pandemics stand out. Periodically occurring crises in capitalist economies have led economists to investigate their causes and effects; in particular, the repercussions of these crises on the socio-economic balances of the social structure and their reflections on business profitability have constituted a broad area of research. In this context, long waves and crisis cycles hold significant importance in the analysis of economic growth and stagnation processes. This study examines economic waves within the theoretical frameworks of Mandel, Schumpeter, and Kondratieff, and compares these approaches in terms of the main factors influencing the waves. While Kondratieff's long wave theory posits the regular recurrence of periods of economic stagnation and revival, inferences are provided on how contemporary crises such as the COVID-19 pandemic, global inflation, and geopolitical tensions affect corporate cost and revenue structures. Schumpeter, on the other hand, explained these cycles through technological innovations and entrepreneurial activities, with attention drawn to the effects of new technological waves like artificial intelligence and green transformation on companies' operational efficiency and competitiveness. Mandel focused on the decisive role of capitalist production relations and class struggles in this process, emphasizing the pressures of global supply chain fragilities and trade wars on corporate profitability. As a result, this study thoroughly examined the effects of long waves on economic and social dynamics through these approaches, particularly how they shape the profitability and sustainability of businesses, and revealed how the capitalist system is re-shaped by crises. This study interprets current developments and firm profitability for economic waves, highlighting the effectiveness of these theories in explaining contemporary events.

Anahtar Kelimeler

• Economic Waves
• Profitability
• Economic Crises

Kaynakça

1. Amin, S. (1992). Emperyalizm ve eşitsiz gelişme (S. Lim, Trans.). Kaynak Yayınları.
2. Barker, D. K. (2011, January 29). Schumpeter vs. Wall and the business cycle count in the long wave. SafeHaven. https://safehaven.com/article/19711/schumpeter-vs-wall-and-the-business-cycle-count-in-the-long-wave
3. Başkaya, F. (2018). Çöküş: Kapitalizmin nihai krizi üzerine bir deneme. Yordam Kitap.
4. Bensussan, G., & Labica, G. (Eds.). (2017). Marksizm sözlüğü (V. Yalçıntoklu, Trans.). Yordam Kitap.
5. Braudel, F. (2015). Kapitalizmin kısa tarihi (İ. Yerguz, Trans.). Say Yayınları.
6. Brenner, R. (2011). Marksist kriz teorisi ve kredi krizi: Karl Marx’ın kriz teorisi: Genel bir bakış (S. Çakmak Şahin & A. ŞenTaşbaşı, Trans.). Yordam Kitap.
7. Çınar, S. (2023). Yeni kurumsal iktisatta mülkiyet ilişkileri ve işlem maliyetlerinin uzun dönem iktisadi büyümeye etkisi. Sakarya İktisat Dergisi, 12(1), 42–64, https://izlik.org/JA85MK73RY Ellis, W. (2012, May 18). Surfing the Kondratieff wave of business. The Business Strategy Blog. https://williamellisdotorg.wordpress.com/2012/05/18/surfing-the-kondratieff-wave-of-business/
8. Freeman, C., & Soete, L. (2004). Yenilik iktisadı (E. Türkcan, Trans.). TÜBİTAK Yayınları.

9. Günar, A. (2018). Yaratıcı yıkım, kriz ve Avrupa Birliği: Schumpeteryan yaklaşım çerçevesinde 2008 krizi, Avrupa Birliği ve küreselleşme. Hiperlink Yayıncılık.
10. Goldstein, J. S. (n.d.). The long wave debate 2: The current debate. http://www.joshuagoldstein.com/jgcyc03.pdf
11. Habikoğlu, E. (2011). Yeni ekonomik konjonktür dalgalanmaları bağlamında Schumpeterci yaklaşım ve inovasyon ilişkisi.
12. Istanbul Journal of Sociological Studies, 43, 289–306, https://izlik.org/JA75ZA97MR
13. Kaykusuz, M. (2016). İktisadi kriz teorileri. Ekin Basın Yayın Dağıtım.
14. Kitchin, J. (1923). Cycles and trends in economic factors. The Review of Economics and Statistics, 5(1), 10–16. https://doi.org/10.2307/1927031
15. Kondratieff, N. D., & Stolper, W. F. (1935). The long waves in economic life. The Review of Economics and Statistics, 17(6), 105–115. https://doi.org/10.2307/1928486
16. Korotayev, A. V., & Tsirel, S. V. (2010). A spectral analysis of world GDP dynamics: Kondratieff waves, Kuznets swings, Juglar and Kitchin cycles in global economic development, and the 2008–2009 economic crisis. Structure and Dynamics, 4(1), 3–57, https://doi.org/10.5070/SD941003306
17. Mandel, E. (1978). Long waves of capitalist development: A Marxist interpretation. Cambridge University Press.
18. Mandel, E. (1991). Kapitalist gelişmenin uzun dalgaları (D. Işık, Trans.; 2nd ed.). Yazın Yayıncılık.
19. Mandel, E. (1995). Long waves of capitalist development: A Marxist interpretation (2nd rev. ed.). Verso.
20. Mandel, E. (2008). Geç kapitalizm (C. Badem, Trans.). Versus Yayınları.
21. Pamuk, N. S., & Soysal, M. (2018). Yeni sanayi devrimi Endüstri 4.0 üzerine bir inceleme. Verimlilik Dergisi, 1(1), 41–66, https://izlik.org/JA43BX94EL
22. Perez, C. (2010). Technological revolutions and techno-economic paradigms. Cambridge Journal of Economics, 34(1), 185-202. https://doi.org/10.1093/cje/bep051
23. Piketty, T. (2014). Yirmi birinci yüzyılda kapital (H. Koçak, Trans.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
24. Savran, S. (2013). Üçüncü büyük depresyon. Yordam Kitap.
25. Shaikh, A. (1985). Günümüz dünya iktisadi bunalımı: Nedenleri ve anlamı. 11. Tez Kitap Dizisi, 1, 83–90.
26. Shaikh, A. (1988). Dünya kapitalizminin bunalımı. In N. Satlıgan & S. Savran (Eds.), Bunalım kuramlarının tarihine giriş (pp. 136–155). Alan Yayıncılık.
27. Schumpeter, J. A. (1935). The analysis of economic change. The Review of Economics and Statistics, 17(4), 2–10. https://doi.org/10.2307/1927845
28. Schumpeter, J. A. (1939). Business cycles: A theoretical, historical, and statistical analysis of the capitalist process. McGrawHill.
29. Schumpeter, J. A. (1950). The march into socialism. The American Economic Review, 40(2), 446–457.
30. Schumpeter, J. A. (2014). Kapitalizm, sosyalizm ve demokrasi (H. İlhan, Trans.). Alter Yayınları. Timing Solution. (2008, December 1). https://www.timingsolution.com/TS/Forecast/economic_overview/