Sermaye Mekân İlişkisi: Kent Hakkı

Öz

Uzun yıllardır sermayenin toplumsal yeniden üretiminin merkezinde kentler yer almaktadır. Bu durumda, sermayenin, kentleri birikimin odağı haline getirmeye çalışmasının katkısı büyüktür. Kentlerde sermaye birikiminin azaldığı dönemlerde kente dair sorunlar daha belirgin bir hal alır. Böyle dönemlerde sermaye birikimi arttırmak için kent, "değişim değeri" olarak görülmeye başlanır ve bu durum sermaye birikimi açısından sorunların çözümü anlamını taşır. Bu duruma karşı duruş, sermaye karşıtı toplumsal sınıfların ve örgütlenme biçimlerinin kentin "kullanım değeri" biçiminde yorumlanmasına yol açar. “Kent hakkı” kavramı böyle bir yorumlamanın sonucu olarak ortaya çıkmıştır. "Kent hakkı”, sermaye karşısında şehir hayatına, yenilenen merkeziyete, etkileşim ve karşılaşma alanlarına, yaşam ritmine ve zaman kullanımına erişim hakkıdır. Bugün artan bir şekilde kentin, sermayenin bakış açısıyla menkul kıymetler olarak değerlendirilmesine ve yatırım portföyü sömürüsüne açık bir değişim değeri şeklinde algılanmasına karşın, kent hakkı kavramının yeni bir kent siyaseti açısından "hem bir slogan hem de siyasi ideal" olarak vaadini artan bir oranda koruduğu söylenebilir. Bu anlamda nitel araştırma yöntemi kullanılarak yapılan bu çalışmanın amacı "kent hakkı”nın ne olduğu ve kent hakkı talebine ulaşmak için nasıl bir strateji izlenebileceği ile Türkiye’de kent mücadelelerinin yoğun olarak yaşandığı kentsel dönüşüm örneklerinin bulgularından yararlanılarak değerlendirmeye tabi tutulduğunda “kentsel dönüşüm”e karşı yapılan mücadelelerin aslında birer “kent hakkı” mücadelesi olduğu göstermek olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• sermaye mekân ilişkisi
• sermayenin kentleşmesi
• eşitsiz coğrafi gelişim
• kent hakkı
• kentsel dönüşüm

The Relation Between Capital And Space: Right To The City

Öz

For many years, cities have been at the centre of the social reproduction of capital. In this context, capital has played a significant role in transforming cities into centres of accumulation. When capital accumulation in cities declines, urban problems become more pronounced. In such periods, cities begin to be seen as ‘exchange value’ in order to increase capital accumulation, and this situation carries the meaning of solving problems in terms of capital accumulation. Opposition to this situation leads to the interpretation of the city in terms of its ‘use value’ by anti-capitalist social classes and forms of organisation. The concept of ‘the right to the city’ emerged as a result of such an interpretation. ‘The right to the city’ is the right to access urban life, renewed centrality, areas of interaction and encounter, the rhythm of life, and the use of time in the face of capital. Although today the city is increasingly being evaluated as a security from the perspective of capital and perceived as an exchange value open to investment portfolio exploitation, it can be said that the concept of the right to the city increasingly retains its promise as ‘both a slogan and a political ideal’ in terms of a new urban politics. In this sense, the aim of this study, conducted using qualitative research methods, is to demonstrate that struggles against ‘urban transformation’ are in fact struggles for ‘the right to the city’ by evaluating what the ‘right to the city’ is and what strategy can be followed to achieve the demand for the right to the city, drawing on findings from examples of urban transformation where urban struggles are intense in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• capital-space relationship
• urbanization of capital
• unequal geographical development
• right to the city
• urban transformation

Kaynakça

1. Arık, F. (2019). Gecekonduyu Wacquant'la düşünmek: Umut mekânlarında toplumsal ve mekânsal dönüşüm. İdealkent, 10(26), 278-315. https://doi.org/10.31198/idealkent.457471
2. Aslan, Ş. (2022). Mekân, kimlik ve politika. Ütopya Yayınevi. Başcan, (2022, 6 Haziran). Fetihtepe’de kentsel dönüşüm zorbalığı sürüyor. Birgün Gazetesi. https://www.birgun.net/haber/fetihtepe-de-kentsel-donusum-zorbaligi-suruyor-polis-evlerin-kapisini-kirarak-girdi-393831
3. Bayırbağ, M.K. & Penpecioğlu, M. (2022). Kentsel kriz: Yabancılaşmanın yönetişiminin sınırları. E. Acara ve M. Penpecioğlu (Ed.), Tamamlanmamış kentsel devrim: Günümüz Türkiye’sinde kent, kriz ve gündelik hayat içinde (ss. 21-42). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
4. Braudel, F. (2017). Maddi uygarlık: Dünyanın zamanı (Cilt 3, M. A. Kılıçbay, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
5. Debord, G. (2012). Gösteri toplumu (O. Taşkent & A. Ekmekçi, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
6. Ergun, D. (2006). Yöntemi bulmak. İmge Kitapevi.
7. Engels, F. (2013). İngiltere’de emekçi sınıfların durumu (O. Emre, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
8. Fetihtepe’den sonra şimdi de Tokatköy’de kentsel dönüşüm (2022, 22 Haziran). Sol Haber. https://haber.sol.org.tr/haber/sol-tv-fetihtepeden-sonra-simdi-de-tokatkoyde-kentsel-donusum-zorbaligi-339558

9. Harvey, D. (2016). Kent deneyimi (E. Soğancılar, Çev.). Sel Yayıncılık.
10. Harvey, D. (2022). Anti-kapitalist günlükler (U. Özmakas, Çev.). Sel Yayıncılık.
11. Lefebvre, H. (2013). Kentsel devrim (S. Sezer, Çev.; C. Özpınar, Ed.). Sel Yayıncılık.
12. Lefebvre, H. (2016). Şehir hakkı (I. Ergüden, Çev.; B. Doğan, Ed.). Sel Yayıncılık.
13. Marx, K. (2004). Kapital (A. Bilgi, Çev.). Sol Yayınları.
14. Marx, K. (2008). Grundrisse: Ekonomi politiğin eleştirisi için ön çalışma (S. Nişanyan, Çev.). Birikim Yayınları.
15. Marx, K. (2011). Kapital: Birinci cilt (A. Bilgi, Çev.). Sol Yayınları.
16. Marx, K. & Engels, F. (2013). Alman ideolojisi (T. Ok & O. Geridönmez, Çev.). Evrensel Basım Yayın.
17. Metin, O. & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanım. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 273-294.
18. Mitchell, D. (2020). Kent hakkı: Sosyal adalet ve kamusal alan mücadelesi (A. Çavdar, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
19. Premar Türkiye. (2025). https:// www.premar.com.tr
20. Rossi, U. (2022). Küresel kapitalizmde kentler (M. Penpecioğlu, Çev.). Litera Yayıncılık.
21. Sargın, G. A. (2024). Homopoliticus. Nika Yayınları.
22. Selwyn, B. (2021). Kalkınma mücadelesi (M. Kurtulmuş, Çev.). Heretik Yayıncılık.
23. Türkiye İstatistik Kurumu. (2020). Hane halkı tüketim harcamaları. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2019-33593