Analysis of Master's Theses in Turkish Cinema through Content Analysis in the Context of Cinema and Literature Relationship

Öz

Cinema is an art form that addresses life through audiovisual means, presenting it within its cultural, social, and economic elements—in other words, structuring every aspect of life within itself. The search for subject matter in feature films has brought cinema closer to literature, particularly the novel. This rapprochement has given rise to adaptations. As in world cinema, Turkish cinema has examples of literary adaptations almost every period. This trend has been the subject of academic studies and reflected in graduate theses. This study aims to determine how, with what methods, and within what themes the topic of adaptation in Turkish cinema is addressed in these. At the same time, the study's limitation lies in examining master's theses. In this study, 54 master's theses published in Turkey between 2005 and 2024, accessible through the National Thesis Center and searched for the keywords "cinema adaptations" and "film adaptations," were examined using content analysis in nine categories. According to the data obtained, theses on adaptations in Turkish cinema have intensified in specific periods, with some being prepared in cinema-related departments and others in literature-related departments. The different forms and methods these two fields use to address the topic of adaptation have facilitated the formation of an interdisciplinary structure. They are believed to pave the way for such studies in the future.

Anahtar Kelimeler

• Turkish cinema
• literature
• adaptation
• content analysis
• master's theses

Türk Sineması Alanındaki Yüksek Lisans Tezlerinin Sinema ve Edebiyat İlişkisi Bağlamında İçerik Analiziyle İncelenmesi

Öz

Sinema, hayatı görsel- işitsel olarak ele alan, kültürel, toplumsal, ekonomik öğeleri içerisinde sunan yani yaşamın her parçasını kendi bünyesinde yapılandıran bir sanattır. Sinema filmlerinin konu arayışları sinemayı edebiyata özellikle de roman türüne yaklaştırmıştır. Bu yakınlaşma uyarlamaları ortaya çıkarmıştır. Dünya sinemalarında olduğu gibi Türk sinemasının hemen her döneminde edebiyat uyarlamalarının örnekleri mevcuttur. Bu eğilim akademik çalışmalara da konu olmuş, lisansüstü tezlerde de yer almıştır. Çalışmada Türk sinemasında uyarlama konusunun tezlerde nasıl, hangi yöntemlerle ve hangi temalar bağlamında ele alındığının tespit edilmesi çalışmanın amacını oluştururken yüksek lisans tezlerinin incelenmesi çalışmanın sınırlığıdır. Çalışmada Türkiye’de 2005-2024 yılları arasında yayımlanmış Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açık olan, ‘sinema uyarlamaları’ ve ‘film uyarlamaları’ anahtar kelimeleri ile taranan 54 yüksek lisans tezi, 9 kategoride içerik analizi araştırma yöntemi ile incelenmiştir. Elde edilen verilere göre; Türk sinemasında uyarlamalar ile ilgili belli dönemlerde tez çalışmaların yoğunlaştığı, bu tez çalışmalarının bir kısmının sinema ile ilgili anabilim dallarında bir kısmının da edebiyat alanıyla ilgili anabilim dallarında hazırlandıkları görülmektedir. Bu iki alanın uyarlama konusunu farklı form ve yöntemlerle ele almaları disiplinler arası bir yapının oluşmasına olanak sağlarken gelecekte de bu tür çalışmaların önünü açacağını düşündürtmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk sineması
• edebiyat
• uyarlama
• içerik çözümleme
• yüksek lisans tezleri

Kaynakça

1. Agocuk, P., & Çiftçi, D. (2020). Romandan uyarlanan filmlerinin betimsel analizi. D. Öcal& H. Çiftçi (Ed.) 1. Uluslararası Yeni Dünyada İletişim Kongresi Bildiriler Kitabı içinde (ss. 43-60). [D1.1] [AÇ1.2] İKSAD Yayınları.
2. Ağaoğlu, A. (1996). Sinema edebiyatın kapısını çalacaksa. S. M. Dinçer (Ed.), Türk sineması üzerine düşünceler içinde (ss. 311-321). Doruk Yayınları.
3. Aktaş, A. (2024). Halikarnas Balıkçısı’nın eserlerinden yapılan sinema ve dizi uyarlamaları üzerine bir inceleme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 39, 371-384. https://doi.org/10.29000/rumelide.1469428
4. Arslantepe, M. (2021). Türk modernleşmesinin Yaprak Dökümü romanının sinema ve televizyon uyarlamaları üzerinden dönemsel incelenmesi. İNİF E – Dergi, 6(2), 340-359. https://doi.org/10.47107/inifedergi.888539
5. Bazin, A. (2011). Sinema nedir? (İ. Şener, Çev.). Doruk Yayınları.
6. Bozkurt Avcı, İ., & Ekici, A. (2022). Sinemada uyarlama çalışmaları açısından İstanbul Kırmızısı. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, (8), 278-295. https://doi.org/10.46372/arts.1151980
7. Çetin, Z. (1999). Bir anlatı formu olan romanın sinemaya uyarlanması (Yayın No. 87036) [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
8. Çetin Erus, Z. (2020). Türkiye sinemasında uyarlamalara genel bir bakış. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 18(36), 583-592.

9. Dudley, A., Cohen, M., & Braudy, L. (2009). From concepts in film theory adaptation. In L. Braudy & M. Cohen (Ed.), Film theory and criticism: Introductory readings (7th ed) (pp. 372-381). Oxford University Press. of Social
10. Ellialtı, S. (2025). Türkiye sinemasında uyarlamalar bağlamında melodramın yeniden inşası: Adı Vasfiye örneği. International Journal and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(121), 1522-1529.
11. Geray, H. (2011). Toplumsal araştırmalarda nicel ve nitel yöntemlere giriş: İletişim alanından örneklerle (3. baskı). Genesis Kitap.
12. İnceoğlu, Ç. (2014). Türkiye’de sinemayı konu alan doktora tezleri üzerine bibliyometrik bir çözümleme. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (21), 31-50. https://doi.org/10.16878/gsuilet.96674
13. Jahn, M. (2012). Anlatıbilim: Anlatı teorisi el kitabı (B. Dervişcemaloğlu, Çev.; 1. Baskı). Dergah Yayınları.
14. Kaledibi, E., & Karapınar A. (2019). Türk sinemasında polisiye uyarlaması: Cingöz Recai örneği. Journal of International Social Research, 12(64), 311-317. https://doi.org/10.17719/JISR.2019.3325
15. Monaco, J. (with Lindroth, D.). (2009). Bir film nasıl okunur?: Sinema dili, tarihi ve kuramı: Sinema, medya ve multimedya dünyası (E. Yılmaz, Çev.). Oğlak Yayıncılık.
16. Özön, N. (2000). Sinema, televizyon, video, bilgisayarlı sinema sözlüğü: Eski terimler, Fransızca, İngilizce, Almanca, İtalyanca karşılıklar ve dizinlerle. Kabalcı Yayınevi.
17. Sayın, A. (2005). Türk sinemasında edebiyat uyarlamaları ve bu uyarlamaların toplumsal yapıyla etkileşimi. (Yayın No. 188375) [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
18. Scognamillo, G., & Demirhan, M. (1999). Fantastik Türk sineması. Kabalcı Yayınevi.
19. Stam, R. (2014). Sinema teorisine giriş (S. Salman & Ç. Asatekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
20. Tunalı, D. (2017). Popüler masallardan sinemaya yapılan uyarlamalarda kültürel antropolojik süreklilik ve dönüşüm. Journal of International Social Research, 10(49), 362-372.
21. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
22. Yıldırım, B. (2015). İçerik çözümlemesi yönteminin tarihsel gelişimi uygulama alanları ve aşamaları. B. Yıldırım (Ed.), İletişim araştırmalarında yöntemler: Uygulama ve örneklerle içinde (ss. 105-155). Literatür Academia.