“Halk Fırkası”nın Kuruluş Sürecinde Ulusal Basına Yansıyanlar (Aralık 1922-Şubat 1923)

Öz

Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasından sonra Mustafa Kemal Paşa’nın gerçekleştirmek istediği inkılâpların önünde bir engel olmaması gerekliydi. Halkın da desteğini alarak bunu gerçekleştirmek amacıyla Mustafa Kemal Paşa 6 Aralık 1922’de yeni bir fırka kuracağı ile ilgili görüşünü basın ile paylaştı. Bunun için önce bir kamuoyu yoklaması gerekliydi. Bu doğrultuda Mustafa Kemal Paşa bir Batı Anadolu gezisine çıktı. 14 Ocak-20 Şubat 1923 tarihlerinde yapılan Batı Anadolu gezisi ile zihninde kuracağı fırkanın niteliklerini böylece belirledi. Mustafa Kemal Paşa aydınların desteğini almanın kuracağı fırkanın güçlenmesinde etkili olacağını bilmekteydi. Diğer taraftan basının halk üzerindeki etkisini de bildiği için gazetecilerin desteğinin de alınması gerekliydi. Bu nedenle 16/17 Ocak 1923’te İzmit’te bir basın toplantısı düzenledi. Bu süreçte basının amacı kurulacak parti için uygun zihinsel zemini sağlamak idi. Böylece basın önemli bir rol üstlendi. Bu çalışmada Türk ulusal basınında Halk Fırkası’nın kuruluş sürecinde dönemin yazarları tarafından yazılan köşe yazıları, konu ile ilgili gazete haber ve demeçleri Aralık 1922 - Şubat 1923 tarihleri dikkate alınarak irdelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Mustafa Kemal Atatürk
• Halk Fırkası
• kuruluş
• basın
• gazeteler

Reflections in the National Press During the Foundation Process of “People’s Party” (December 1922–February 1923)

Abstract

After the victory of the National Struggle, it was necessary that there should be no obstacles in front of the revolutions that Mustafa Kemal Pasha wanted to realize. In order to achieve this with the support of the people, Mustafa Kemal Pasha shared his opinion with the press that he would establish a new party on December 6, 1922. This required a public opinion poll. In this direction, Mustafa Kemal Pasha went on a travel of West Anatolia. Thus, he determined the characteristics of the party he was going to establish in his mind with the travel of West Anatolia between 14 January and 20 February 1923. Mustafa Kemal Pasha knew that getting the support of intellectuals would be effective in strengthening the party he would establish. On the other hand, since he knew the impact of the press on the public, it was necessary to get the support of journalists. For this reason, he held a press conference in Izmit on 16–17 January 1923. In this process, the purpose of the press was to provide the appropriate mental ground for the party to be established. Thus, the press played an important role. In this study, opinion columns written by the writers of the period in the establishment process of the People's Party in the Turkish national press, newspaper news and statements on the subject will be examined by taking into account the dates of December 1922– February 1923.

Keywords

• Mustafa Kemal Atatürk
• Halk Fırkası
• kuruluş
• basın
• gazeteler

Kaynakça

1. Anonim. (1922, 8 Kanunievvel). Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin beyanatı. Vakit.
2. Anonim. (1922, 9 Kanunievvel). Mustafa Kemal Paşa’nın son beyanatı. Tevhid-i Efkâr.
3. Anonim. (1923, 15 Kanunisani). Mustafa Kemal Paşa’nın teftiş seyahati. Vakit.
4. Anonim. (1923, 20 Kanunisani). Gazi Paşa Kumandanımızın huzurunda. Tanin.
5. Anonim. (1923, 25 Kanunisani). Dâhili siyasete bir bakış. Hâkimiyet-i Milliye.
6. Akandere, O. (2001). Atatürk’ün İzmit basın toplantısı (16–17 Ocak 1923) ve bu toplantıda verilen önemli mesajlar. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1, 124–136. https ://dergipark.org.tr/ tr/pub/josc/iss ue/19 003/2 00963
7. Arar, İ. (1997). Atatürk’ün İzmit basın toplantısı. Cumhuriyet Yayınları. Atatürk, M. K. (1995). Nutuk. Süryay Sürekli Yayınlar. Atay, F. R. (1923, 20 Kanunisani). Gazi Başkumandan’ın Halk Fırkası ve İstanbul Hakkında İzmit’te Muharririmize Pek Mühim Beyanatı. Akşam.
8. Bozkurt, M. E. (1923, 30 Kânunisani). Halk Devleti Düsturları. Anadolu’da Yenigün.

9. Ceylan, H. H. (1995). Büyük oyun: Mustafa Kemal ve hilafet kavgası 2. Rehber Yayınları.
10. Demirel, A. (2003). Birinci Meclis’te muhalefet: İkinci grup (3. baskı). İletişim Yayınları.
11. Eyinnen, S. (Ed.) (2007). Atatürk’ün bütün eserleri (1922–1923) (Cilt 14). Kaynak Yayınları
12. Kili, S. (1976). 1960–1975 döneminde Cumhuriyet Halk Partisi’nde gelişmeler: Siyaset bilimi açısından bir inceleme. Boğaziçi Üniversitesi.
13. Tahsin, S. (1933). Türkiye Cumhuriyeti Devleti ve halikı Gazi Mustafa Kemal. Akşam Matbaası.
14. Timur, T. (1993). Türk devrimi ve sonrası. İmge Kitabevi.
15. Toprak, Z. (2014). Türkiye’de popülizm. Doğan Kitap.
16. Tunçay, M. (1981). Türkiye Cumhuriyeti’nde tek parti yönetiminin kurulması (1923–1931). Yurt Yayınları.
17. Uluğ, N. H. (1923, 17 Kanunisani). Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin seyahatleri. Vakit.
18. Uluğ, N. H. (1923, 20 Kanunisani). Gazi Başkumandanımızın İzmit’te Muharririmize son Beyanatları. Vakit.
19. Us, H. T. (1922, 12 Kanunievvel). Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri. Vakit.
20. Yalman, A. E. (1923, 18 Kanunisani). Milli İstikbal Hazırlıkları. Vakit.
21. Yalman, A. E. (1923, 20 Kanunisani). Hedefe Mutlaka Varılacaktır. Vakit.
22. Yalman, A. E. (1970). Yakın tarihte gördüklerim ve geçirdiklerim (1922–1971) 2. Rey Yayınları.