Erken Cumhuriyet Döneminde Bir Yumuşak Güç Örneği: Rıza Şah Pehlevi’nin 1934 Türkiye Ziyareti

Öz

Bu çalışma, İran Şahı Rıza Pehlevi’nin 1934 yılı Haziran–Temmuz aylarında Türkiye’ye gerçekleştirdiği resmî ziyareti, Joseph S. Nye’nin “yumuşak güç” kuramsal çerçevesi bağlamında incelemektedir. Ziyaret, 1932 Adli Tevsiye ve Hakem Antlaşması sonrasında sınır sorunlarının çözülmesiyle hız kazanan Türkiye–İran yakınlaşmasının doruk noktası olarak ele alınmaktadır. Araştırma, nitel yöntem temelinde, 1934’te yayımlanan ulusal ve yerel gazetelerdeki haber, yorum ve görsel materyallerin söylem analiziyle incelenmesine dayanmaktadır. Bulgular, Rıza Şah’ın Doğu Anadolu’dan başlayıp Ankara, Batı Anadolu ve İstanbul’u kapsayan güzergâhının, Türkiye’nin modern, düzenli ve güçlü bir devlet imajını yansıtacak biçimde kurgulandığını göstermektedir. Basın söylemi; eğitim, sağlık, altyapı, askerî gösteriler ve kültürel mekânlar üzerinden modernleşme, merkezî otorite ve toplumsal dönüşüm temaları etrafında şekillenmiştir. Ankara ve İstanbul programları eğitim reformları, kadınların kamusal görünürlüğü, modern sağlık hizmetleri ve kültürel miras açısından sembolik önem taşırken, Anadolu gezisi teknolojik kapasite ve askerî gücü görünür kılmıştır. Bununla birlikte ziyaret, kısa vadede ilişkileri güçlendirse de, İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası koşullar ve İran’daki iç siyasal gelişmeler nedeniyle uzun vadede sınırlı etki yaratmış ve ikili diplomatik algıları etkileme gücü sınırlı kalmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Rıza Şah Pehlevi
• 1934 Türkiye Ziyareti
• Basın Yansımaları
• Yumuşak Güç
• Türkiye–İran İlişkileri

An Example of Soft Power in the Early Republican Period: Reza Shah Pahlavi’s 1934 Visit to Türkiye

Öz

This study examines the official visit of Reza Shah Pahlavi to Türkiye in June–July 1934 within the theoretical framework of Joseph S. Nye’s concept of “soft power.” The visit is considered the culmination of the rapprochement in Türkiye–Iran relations, which gained momentum following the resolution of border disputes after the 1932 Treaty of Judicial Settlement and Arbitration. Based on a qualitative research design, the study analyzes news reports, commentaries, and visual materials published in national and local newspapers in 1934 through discourse analysis. The findings indicate that Reza Shah’s itinerary—beginning in Eastern Anatolia and continuing through Ankara, Western Anatolia, and Istanbul—was deliberately designed to project an image of Turkey as a modern, orderly, and strong state. Press discourse was shaped around themes of modernization, centralized state authority, and social transformation, conveyed through representations of educational institutions, healthcare facilities, infrastructure projects, military displays, and cultural sites. While the programs in Ankara and Istanbul held symbolic significance in terms of educational reforms, women’s visibility in the public sphere, modern healthcare services, and cultural heritage, the Anatolian tour highlighted Turkey’s technological capacity and military strength. However, although the visit strengthened bilateral relations in the short term, its long-term impact remained limited due to post–Second World War international conditions and domestic political developments in Iran.

Anahtar Kelimeler

• Reza Shah Pahlavi
• 1934 Visit to Türkiye
• Press Coverage
• Soft Power
• Türkiye–Iran Relations

Kaynakça

1. Akşam. (1934, 12 Haziran) (ss. 1–2). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
2. Akşam. (1934, 15 Mayıs). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
3. Akşam. (1934, 16 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
4. Akşam. (1934, 17 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
5. Akşam. (1934, 18 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam. Akşam. (1934, 2 Mayıs). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
6. Akşam. (1934, 26 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
7. Akşam. (1934, 29 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=aksam.
8. Cumhuriyet. (1934, 13 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=cumhuriyet.

9. Cumhuriyet. (1934, 20 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=cumhuriyet.
10. Cumhuriyet. (1934, 23 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=cumhuriyet.
11. Cumhuriyet. (1934, 27 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=cumhuriyet. Haber. (1934, 11 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=haber.
12. Haber. (1934, 12 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=haber.
13. Haber. (1934, 23 Mayıs). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=haber. Haber. (1934, 4 Haziran). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=haber.
14. Hakimiyeti Milliye. (1934, 1 Temmuz). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=hakimiyetimilliye.
15. Halkın Sesi. (1934, 2 Temmuz). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=hakkinsesi.
16. Savaş. (1934, 3 Temmuz).İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=savas. Son Posta. (1934, 11 Haziran) (ss. 1, 3). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta. Son Posta. (1934, 15 Haziran) (ss. 1, 3). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta.
17. Son Posta. (1934, 21 Haziran) (s. 1). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta.
18. Son Posta. (1934, 22 Haziran) (s. 1). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta.
19. Son Posta. (1934, 25 Haziran) (s. 1). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta.
20. Son Posta. (1934, 28 Haziran) (s. 1). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta.
21. Son Posta. (1934, 30 Haziran) (s. 3). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=sonposta.
22. Türkdil. (1934, 8 Temmuz). İstanbul Üniversitesi, Gazeteden Tarihe Bakış Projesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/GAZETE/gazete.php?gazete=turkdil. Akdağ, Z., & Ekici, S. (2017). Avrupa Birliği’nin uluslararası politikada etkili olma aracı: Yumuşak güç. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 33-64.
23. Altan, S. (2018). Rıza Şah Pehlevi’nin Türkiye ziyaretinin Cumhuriyet gazetesindeki yansımaları. History Studies (13094688), 10(4). https://doi.org/10.9737/hist.2018.606
24. Bolat, B. (2020). Ağrı isyanları’nın (1926–1930) son yılının Türk basınına yansımaları. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, (24). https://www.tarihinpesinde.com/dergimiz/sayi24/S24_01.pdf.
25. Emiroğlu, A. (2024). Türkiye ve İran arasında Bulakbaşı sınır sorunu. Anatolia Social Research Journal, 3(1), 62. Kalın, İ. (2011). Soft power and public diplomacy in Turkey. Perceptions: Journal of International Affairs, 16(3), 5-23. Kara, P. (2010). Türkiye–İran ilişkileri (1923-1960). (Tez No: 279075). [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi. Karabalık, K. (2025). Ağrı İsyanlarında İran’ın Rolü (1926–1930) [Iran’s role in the Ararat rebellions (1926–1930)]. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 756–769. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1317306.
26. Köçer, M. (2004). Ağrı İsyanı (1926–1930). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 379–388.
27. Köse, T. (2014). Türkiye’nin Kuzey Afrika ve Ortadoğu bölgesindeki gücü: Zorlayıcı olmayan gücün imkân ve sınırları. Uluslararası İlişkiler Konseyi Derneği İktisadi İşletmesi Uluslararsı İlişkiler Dergisi, 11(41), 29-61.
28. Lakzaei, M., & Ataheri Maryan, A. (2019). The role of Turkey in determining Iran’s eastern borders. Pazhouhesh-hā-ye Tārīkhi [Historical Research]. https://doi.org/10.22111/jhr.2019.24598.2301.
29. Nye, J. S. (1990a). Bound to lead: The changing nature of American power. Basic Books.
30. Nye, J. S. (1990b). Soft power. Foreign Policy, 80, 153-171.
31. Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. PublicAffairs.
32. Nye, J. S. (2005). Soft power and higher education. In Soft power and higher education (pp. 33-60).
33. Nye, J. S. (2008). Public diplomacy and soft power. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 616(1), 94-109.
34. Nye, J. S. Jr. (2020). Countering the authoritarian challenge: Public diplomacy, soft power, and sharp power. Horizons: Journal of International Relations and Sustainable Development, (15), 94–109. https://www.jstor.org/stable/10.2307/48573639.
35. Oran, B. (2001). Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, Cilt 1, 1919-1980. İletişim Yayınları.
36. Özdemir, S. (2020). Türkiye – İran sınır meseleleri: 1913–1939. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 18(28), 163–188. https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.771090.
37. Öztıg, L. İ. (2018). Küçük Ağrı Krizi: Türkiye‑İran ilişkilerinde bir kriz yönetimi örneği. Avrasya Etüdleri, 54(2), 151–177. Sarınay, Y. (1997). Hoybun Cemiyeti ve Türkiye’ye karşı faaliyetleri. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 14(40), 208–244. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/issue/60871/903718.
38. Şener, B. (2012). Ağrı İsyanı (1926–1930) ve Türkiye-İran krizi (1930): Türk dış politikası tarihinde bir zorlayıcı diplomasi uygulaması. History Studies, 4(4), 385–413.
39. Usul, A. R., & Yaylacı, İ. (2020). Dönüşen diplomasi ve Türkiye: Aktörler, alanlar, araçlar. Küre Yayınları.
40. Whitlock, C. (2019, September 12). Stranded without a strategy. The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/graphics/2019/investigations/afghanistan-papers/afghanistan-war-strategy/.