Demokrat Parti’nin Siyasi Telkin Gücü: Propaganda Teşkilâtı

Öz

Türkiye’de çok partili hayatın başlamasıyla birlikte siyasal hayatta da yapısal bir rekabet ortamı doğmuştur. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ile Demokrat Parti (DP) arasında hız kazanan bu siyasi rekabet, kitleleri mobilize etme ihtiyacını artırarak yeni söylem ve propaganda stratejilerinin gelişimine zemin hazırlamıştır. Bu dönemde siyasi partiler, seçmen tercihlerini yönlendirebilmek adına geniş katılımlı açık hava mitingleri, afiş, broşür, kitapçık gibi görsel ve basılı materyaller ile seçmenle birebir teması sağlayan kitle iletişim yöntemlerine başvurmuştur. Söz konusu propaganda faaliyetlerini kurumsal bir çerçeveye oturtmayı hedefleyen DP, doğrudan Genel İdare Kurulu’na bağlı olarak faaliyet gösteren Propaganda Teşkilâtı’nı kurmuştur. Bu teşkilat, DP merkez yönetimi tarafından dönemin tüm propaganda araç ve metotlarını sevk ve idare etmenin yanı sıra, muhalefete yönelik karşı propaganda ve istihbarat (espiyonaj) faaliyetlerini yürütmekle de yetkilendirilmiştir. DP idaresi tarafından Teşkilât’ın yapısını, görev ve sorumluluklarının anlatıldığı bir tanıtım kitapçığı Türkiye’deki teşkilât şubelerine gönderilmek üzere hazırlanmıştır. Bu çalışma, 1952 yılında DP tarafından yayımlanan ve Propaganda Teşkilâtı kurumsal tanıtım kitapçığını temel alarak hazırlanmıştır. Çalışmanın amacı, Propaganda Teşkilatı’nın idari yapısı, çalışma esasları, kullandığı yöntemler, ülke genelindeki şubeleri, faaliyetleri ve görevli personelin niteliği arşiv belgeleri ve dönemin birincil kaynakları ışığında analitik bir yaklaşımla incelemektir. Çalışmada, Propaganda Teşkilâtı, DP’nin iktidarını tahkim etme sürecinde propaganda faaliyetlerini sistemleştirme ve kurumsallaştırma politikasının somut bir yansıması olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çok Partili Hayat
• Demokrat Parti
• Propaganda Teşkilâtı
• Siyasal İletişim
• Espiyonaj.

The Democratic Party's Political Influence: Its Propaganda Organization

Öz

ABSTRACT With the advent of a multiparty system in Turkey, a structural environment of competition emerged in political life. This political competition, which gained momentum between the Republican People’s Party (CHP) and the Democratic Party (DP), heightened the need to mobilize the masses and paved the way for the development of new rhetorical and propaganda strategies. During this period, political parties resorted to mass communication methods—such as large-scale open-air rallies and visual and printed materials like posters, brochures, and pamphlets—to influence voter preferences and establish direct contact with the electorate. Aiming to establish these propaganda activities within an institutional framework, the DP established the Propaganda Organization, which operated directly under the General Administrative Council. This organization was authorized not only to direct and manage all propaganda tools and methods of the era on behalf of the DP central administration but also to conduct counter-propaganda and intelligence (espionage) activities against the opposition. The DP administration prepared an informational booklet outlining the organization’s structure, duties, and responsibilities to be distributed to its branches throughout Turkey. This study was prepared based on the institutional brochure of the Propaganda Organization published by the DP in 1952. The aim of the study is to examine the administrative structure, operating principles, methods used, branches across the country, activities, and qualifications of the staff of the Propaganda Organization through an analytical approach, in light of archival documents and primary sources from the period. In this study, the Propaganda Organization is evaluated as a concrete reflection of the DP’s policy to systematize and institutionalize its propaganda activities during the process of consolidating its power.

Anahtar Kelimeler

• Multi-Party System
• Democratic Party
• Propaganda Organization
• Political Communication
• Espionage.

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.1.
3. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.4.
4. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.6.
5. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.7.
6. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.8.
7. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.11.
8. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.12.

9. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.13.
10. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.14.
11. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.15.
12. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.16.
13. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.17.
14. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.18.
15. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.19.
16. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.20.
17. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.21.
18. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.22.
19. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.23.
20. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.24.
21. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.25.
22. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.26.
23. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.27.
24. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.28.
25. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.29.
26. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.30.
27. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.31.
28. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.32.
29. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.33.
30. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.35.
31. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.36.
32. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.37.
33. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.38.
34. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.39.
35. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.40.
36. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.41.
37. BCA, 10.9.0.0.19.53.2.43.
38. Cumhuriyet, 8 Ocak 1946.
39. Cumhuriyet, 11 Mayıs 1961.
40. Milliyet, 11 Mayıs 1961.
41. Alkan, M. Ö. (2011). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e seçim tarihimizden manzaralar, Toplumsal Tarih, 210, 44-53.
42. Burgaç, M. (2013). 1946 genel seçimlerinde propaganda. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIII(26), 163-184.
43. Çakırbaş, A. (2022). Demokrat Parti’nin milletvekili seçimlerinde kullandığı propaganda çalışmaları ve propaganda araçları. XVIII. Türk Tarih Kongresi, IX, TTK Yayınları.
44. Çavdar, T. (1983). Demokrat Parti. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt: VIII, İletişim Yayınları, 2064.
45. Demokrat Parti Programı umumî prensipler. (1946). TBMM Kütüphanesi.
46. Erdoğan, N. (2025). Cumhuriyetin ilk yıllarında radyo yayıncılığının gelişimi ve toplum üzerindeki etkileri, Uluslararası Multidisipliner Çalışmalarda Yeni Arayışlar Kongresi Bildiriler Kitabı, Ed.: Hanefi Bayraktar v.d., 14-15 Haziran 2025, İstanbul.
47. Geçikli, F. (1999). Geçmişten günümüze propaganda kavramı. İstanbul Üniversitesi İletişim Bilimleri Dergisi, 9, 265–276.
48. Gülsünler, M., & Ertürk, H. (2013). Demokrat Parti’nin 1946-1950 yılları arasındaki halkla ilişkiler stratejileri. Selçuk İletişim Dergisi, 7(3), 90-99.
49. İlaslan, S. (2014). Türkiye’de televizyon yayıncılığının kuruluşu üzerine temel tartışmalar: kalkınma, eğitim ve milli güvenlik. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi,69(3), 481-510.
50. Karaaslan, E. (2023). Demokrat Parti döneminde haber filmlerinde propaganda (Tez No: 793618). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi Çankırı Karatekin Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
51. Kaya Özçelik, P. (2010). Demokrat Parti’nin demokrasi söylemi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 65(3).
52. Özçağlayan M. (2000). Türkiye’de televizyon yayıncılığının gelişimi. Selçuk İletişim Dergisi, 1(2).
53. Salman, B. (2012). Demokrat partinin seçim stratejilerinin yazılı basına yansıması (1950 genel seçimleri). (Tez No: 328628) [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi.
54. Sarıbay, A. Y. (2001). Türkiye’de demokrasi ve politik partiler. Alfa Yayınları.
55. Tasouji, C. D. (2022). İTU-TV deneyimi ve Türkiye’de ulusal televizyon yayınlarını bekleme süreci. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 57, 51-69.
56. Turan, Ş. (1999). Türk devrim tarihi. C.IV. Bilgi Yayınları.
57. Türkçe Sözlük. (1998). C.:2, Haz.: İsmail Parlatır, Nevzat Gözaydın, Hamza Zülfikar, Türk Tarih Kurumu.
58. Yassıada duruşma tutanakları 1960/1, C.:1, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Başkanlığı, https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/b1a972e7-b5a9-41f7-93fd-96de1caf7e90/full, (Erişim Tarihi: 17 Kasım 2025).
59. Yassıada Duruşma Tutanakları 1960/1, C.:5, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Başkanlığı, https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/b1a972e7-b5a9-41f7-93fd-96de1caf7e90/full, (Erişim Tarihi: 17 Kasım 2025).
60. Yüksel, E. (2016). Refik Koraltan’ın anayasayı ihlal davasında yargılanması: suçlamalar ve savunmalar. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 373-395.