Avrupa Birliğinde Tescillenen Gaziantep Menengiç Kahvesi Geleneğinin Dijital ve Mekânsal Bellekteki Yansımaları

Yıl 2025, Cilt: 30 Sayı: 54, 68 - 78, 31.12.2025

Feray Topcu , Nadire Karademir

https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1642585

Öz

Menengiç kahvesi geleneği, sosyal medyada yayılan içeriklerle kültürel bir miras olarak ele alınmakta ve bu geleneğin dijital alandaki yansıması, zamanla dijital bir mekân algısının oluşmasına zemin hazırlamaktadır. Sosyal medyada menengiç kahvesine dair yapılan paylaşımlar, görseller ve etkileşimler, bu geleneğin dijital ortamda yeniden şekillenmesine, kültürel değerlerin sanal bir bellek içinde saklanmasına ve bu bellek aracılığıyla bireylerin kolektif bir deneyim oluşturmasına olanak tanımaktadır. Çalışma, Gaziantep’te Avrupa Birliği (AB) tescilli menengiç kahvesi geleneğine yönelik sosyal medya platformlarında yer alan mevcut algının dijital ve mekânsal bellekteki yansımalarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma sürecinde, sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımlar ve etkileşimler incelenmiş, bu paylaşımların menengiç kahvesi geleneği üzerindeki etkisi derinlemesine araştırılmıştır. 440 farklı elektronik içerik ele alınarak, nitel araştırma yöntemi kullanılmış, veriler MAXQDA 2024 programı ile analiz edilmiştir. Analizler neticesinde “Mekansal Bellek” ve “Dijital Bellek” ana temaları belirlenmiştir. Günümüzde dijital ortamda menengiç kahvesine dair algının ve mekânsal belleğin dönüşümü, bu geleneğin yaşatılmasındaki rolünü ve anlamını daha fazla anlaşılabilir kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Menengiç Kahvesi , dijital bellek , mekânsal bellek , dijital mekân , kültürel miras

Reflections of Gaziantep Menengiç Coffee Tradition Registered in the European Union in Digital and Spatial Memory

Öz

The tradition of menengiç coffee is treated as a cultural heritage through the content disseminated on social media, and the reflection of this tradition in the digital space paves the way for the formation of a digital space perception over time. The posts, images, and interactions on social media about menengiç coffee allow this tradition to be reshaped in the digital environment, cultural values to be stored in a virtual memory, and individuals to create a collective experience through this memory. The study aims to evaluate the reflections of the current perception of the European Union (EU) registered menengiç coffee tradition in Gaziantep on social media platforms in digital and spatial memory. Throughout the study, social media posts and interactions were analyzed, and the impact of these posts on the menengiç coffee tradition was investigated in depth. 440 different electronic contents were considered, qualitative research method was used, and the data were analyzed with MAXQDA 2024 program. As a result of the analysis, the main themes of “Spatial Memory” and “Digital Memory” were identified. The transformation of the perception and spatial memory of menengiç coffee in today's digital environment makes the role and meaning of this tradition more understandable.

Anahtar Kelimeler

Menengiç Coffee , digital memory , spatial memory , digital space , cultural heritage

Kaynakça

• Aşık, N. (2017). Değişen kahve tüketim alışkanlıkları ve Türk kahvesi üzerine bir araştırma (A research on changing coffee consumption habits and Turkish coffee). Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(4), 310-325. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.152
• Baycar, A. (2017). Yerel gastronomik kimlik oluşum unsuru olarak gastronomi müzeleri: Safranbolu Türk Kahve Müzesi örneği. Aydın Gastronomy, 6(2), 119-136.
• Bozagcı, E., & Çevik, A. (2021). Destinasyon çekim gücü olarak gastronomi müzeleri: Safranbolu Türk Kahve Müzesi örneği. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 320-330. https://doi.org/10.37847/tdtad.1016819
• Büyüktaş, Ö. (2024). Kurtuluş Caddesi’nin kentsel bellek bağlamında zihin haritaları üzerinden analizi. Kocaeli Üniversitesi Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 9(1), 1-20. https://doi.org/10.26835/my.1264563
• Büyükdemirci, H. & Ercoşkun, O. (2017). Coğrafi tabanlı sosyal medya kullanımı: Ankara’da en çok yer bildirimi yapılan kahve mekanları. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi (Mbud), 2(1), 33-54. https://doi.org/10.30785/mbud.337210
• Creswell, J.W. (2013). Qualitative inquiry and research design choosing among five approaches. Sage.
• Coşkun, O., & Orhan, F. (2019). Kültürel incelemelere coğrafi bir katkı: Erzincan’da kahvehanelerin mekânsal özellikleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 577-604.
• Çaksu, A. (2019). Bir siyasi içecek olarak Türk kahvesi. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41, 369-386. https://doi.org/10.21497/sefad.586654
• Çetinkaya, H. (2021). Season celebrations in Gaziantep. International Journal of Language and Education Research, 3(1), 17-35. https://doi.org/10.29329/ijler.2021.581.2 Demir Doğan, M., & Orak, Ş. (2021). Determining individuals' knowledge, attitudes and experiences concerning menengic coffee and bittim soap. Pharmacophore, 12(6), 67-71. https://doi.org/10.51847/1MzxsVy1Ym
• Guimarães, M., Silva, E., Faria, A., Argollo-Ferrão, A., & Dias, D. (2022). A multisensory (visual, auditory, and olfactory) and teaching application concerning the history and production process of coffee. Anais Estendidos do XXIV Simpósio de Realidade Virtual e Aumentada içinde, (ss. 26-27). Porto Alegre: SBC. https://doi.org/10.5753/svr_estendido.2022.227649
• Gül, M. (2022). Kahramanmaraş Tematik Mutfak Müzesi ve Dondurma Müzesinin gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilmesi. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 312-334. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1085409
• Karaman, N., Kılıç, A., & Avcıkurt, C. (2019). Tüketicilerin kahve kafeleri ziyaret eğilimlerinin ve değişen kahve tüketim alışkanlıklarının belirlenmesi: Geleneksel Türk kahvesi üzerine bir araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(3), 612-632. https://doi.org/10.26677/tr1010.2019.181
• Karhan, J. (2021). Toplumsal ve kültürel bir içecek: “Türk kahvesi”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(52), 149-165. https://doi.org/10.17498/kdeniz.998437
• Kart, N., Saraç, Ö., Pamukçu, H., & Sandıkçı, M. (2022). Afyon sucuğu üreticilerinin sürdürülebilir gastronomi kapsamında coğrafi işaret tesciline yönelik algıları. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 381-404. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1030441
• Kavaz Yüksel, A. & Yüksel, M. (2020). Organic acid profiles, physicochemical, microbiological and sensory properties of yoghurts produced by adding turpentine (pistacia terebinthus l.) coffee. International Journal of Food Engineering, 16(10). https://doi.org/10.1515/ijfe-2019-0365
• Kefeli, E., Şahin, Ö., & Yarmacı, N. (2020). Üçüncü nesil kahve işletmelerinde Türk kahvesinin yeri: İstanbul örneği. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 4(2), 130-147. https://doi.org/10.46452/baksoder.741837
• Koca, N., & Ersöz, A. (2020). Somut olmayan kültür miras listesinde bir değer olan Türk kahvesine coğrafya perspektifinden bakış. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 347-362. https://doi.org/10.31454/usb.692043
• Maspul, K. (2023a). Cultural exchange and resilience: Shaping coffee consumption in Saudi Arabia's coffee shops. J-Ceki Jurnal Cendekia Ilmiah, 2(6), 693-707. https://doi.org/10.56799/jceki.v2i6.2351
• Maspul, K. (2023b). Developing fourth wave coffee culture towards sustainable gastronomy tourism growth in Riyadh. PESHUM, 2(6), 1003-1021. https://doi.org/10.56799/peshum.v2i6.2303
• Rosero-Toro, J., Gómez, H., Ruán-Soto, F., & Santos-Fita, D. (2021). Can cultural significance in plants be explained by domestication and usage spaces? A study case from a coffee producing community in Huila, Colombia. Ethnobiology and Conservation, 10. https://doi.org/10.15451/ec2021-06-10.28-1-24
• Seyitoğlu, F. & Alphan, E. (2021). Gastronomy tourism through tea and coffee: Travellers’ museum experience. International Journal of Culture Tourism and Hospitality Research, 15(3), 413-427. https://doi.org/10.1108/ijcthr-10-2020-0243
• Turan, G., & Yazıt, H. (2024). Kırk yıllık hatır: Türk kahvesi. H. Yazıt & K. Gençer (Eds.), Gastronomi ve Mutfak Sanatları Üzerine Güncel Araştırmalar-II içinde (ss. 89-104). Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub439.c1910
• Tuzcuoğlu, B. (2023). Mekân-kullanıcı ilişkisi açısından kafelerin tercih edilme nedenleri: Trabzon örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32(2), 497-510. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1256610
• Ulukanlı, Z., Karabörklü, S., Öztürk, B., Çenet, M., & Balcilar, M. (2012). Chemical composition, antibacterial and insecticidal activities of the essential oil from the pistacia terebinthus l. spp. palaestina (Boiss) (Anacardiaceae). Journal of Food Processing and Preservation, 38(3), 815–822. https://doi.org/10.1111/jfpp.12035
• Vargün, Ö. (2024). Türk kahvesi kültüründe görsel dil kullanimi: Türk kahvesi reklam film örnekleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 10(2), 111-126. https://doi.org/10.22252/ijca.1570495
• Yeşil, Y., Çelik, M., & Yılmaz, B. (2019). Wild edible plants in Yeşilli (Mardin Turkey), a multicultural area. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 15(1). 52. https://doi.org/10.1186/s13002-0190327-y
• Yıldız, Ö. & Sarıbaş, Ö. (2019). Tasting Gaziantep: How local food shapes sense of place. Business and Management Studies an International Journal, 7(5), 2873-2890. https://doi.org/10.15295/bmij.v7i5.1363
• Yılmaz, G. (2023a). Planlı davranış kuramı çerçevesinde yerel kahve deneyiminin tüketim, satın alma ve tavsiye etme niyetine etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies. 11(3), 1783-1808. https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1267
• Yılmaz, A. (2023b). Kahve turizmine ilişkin sistematik bir araştırma (a systematic research of coffee tourism). Journal of Tourism and Gastronomy Studies. 11(3), 2203-2222. https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1289