The Process of Industrial Decentralization: A Case Study on the Relocation of the Leather Industry in Gönen (Balıkesir)

Öz

Cities are rapidly expanding and developing due to population growth. As urban areas grow spatially, industrial zones once located on the periphery gradually become engulfed by residential and commercial development, leading to their functional and physical decline. Gönen has historically been a significant center for leather processing and related industries. Over time, numerous small and medium-sized leather workshops concentrated in a specific area, later known as the “Tanneries District” (Tabakhaneler Bölgesi). As the city continued to expand, this district became embedded within the urban core, contributing to environmental degradation and visual pollution. This study aims to explore the historical development of Gönen’s leather industry, the process of relocating or transforming the Tanneries District, and the resulting spatial transformation. The research adopts qualitative methods, including field observation and semi-structured interviews. Google Earth satellite imagery was also utilized to identify and visualize spatial changes over time. Participatory observations were conducted in July and December 2024, alongside in-depth interviews with leather business owners. The findings suggest that relocating the Tanneries District to the Gönen Leather Specialized and Mixed Organized Industrial Zone was a positive step in terms of urban planning and environmental improvement. However, only a limited number of businesses were successfully relocated; many small-scale enterprises were forced to shut down, indicating negative impacts on local entrepreneurs. Moreover, although an urban transformation project for the old district was announced in 2013, it remains incomplete after more than a decade, creating ongoing uncertainty for property owners and tradespeople still operating in the Tanneries District.

Anahtar Kelimeler

• City
• industry
• leather industry
• Gönen

Etik Beyan

Ethics Committee Approval was obtained from the Tokat Gaziosmanpaşa University Social Sciences and Humanities Ethics Committee (Date: September 10, 2024, issue 14, decision no 01-17).

Kent Merkezinden Sanayinin Taşınması (Desantralizasyon) Sürecinde Gönen’de (Balıkesir) Deri Sanayisi

Öz

Kentler nüfus artışına bağlı olarak hızla büyümekte ve gelişim göstermektedir. Nüfus artışına bağlı olarak mekânsal anlamda büyüyen kentlerde sanayi alanları da zamanla kent içerisinde kalmakta ve köhneleşmektedir. Gönen tarihsel süreçte deri işlemesi ve deri sanayisinin geliştiği yerleşim yerlerinden birisi olmuştur. İrili ufaklı deri işleme tesislerinin zaman içerisinde tabakhaneler bölgesi olarak adlandırılan alanda toplanmasıyla beraber deri işleme sanayi tesisleri bir alanda kümelenmiştir. Kentin gelişmesine bağlı olarak tabakhaneler bölgesi kent içerisinde kalmış, yanı sıra çevre ve görüntü kirliliğine de sebep olmaya başlamıştır. Bu çalışmada Gönen’de deri sanayisinin yıllar içerisindeki gelişimi ve kent içerisinde kalması sonucunda tabakhaneler bölgesinin taşınması/dönüşmesi süreci ve meydana gelen mekânsal dönüşümün araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan gözlem ve görüşme yöntemlerinden faydalanılmıştır. Ayrıca mekânda meydana gelen değişimin tespit edilmesi amacıyla Google Earth uydu görüntülerinden faydalanılmış ve zaman içerisinde meydana gelen değişim ortaya konulmaya çalışılmıştır. 2024 yılı temmuz ve aralık aylarında araştırmacı katılımlı gözlemler yapılmış, deri işletmecileri ile de yarı yapılandırılmış görüşme formları çerçevesinde derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre Gönen tabakhaneler bölgesinin deri ihtisas ve karma organize sanayi bölgesine taşınması, Gönen için olumlu bir gelişme olmuş ancak Gönen Deri İhtisas ve Karma Organize Sanayi Bölgesine az sayıda deri işletmesi geçiş yaparken tabakhaneler bölgesindeki birçok firma kapanmak durumunda kalmıştır. Dolayısıyla taşınma sürecinin küçük ölçekli işletmelere zarar verdiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra tabakhaneler bölgesi için 2013 yılında kentsel dönüşüm projesi ilan edilmiş ancak üzerinden geçen on yıldan fazla bir süreye rağmen proje tamamlanamamıştır. Bu durum hak sahipleri ve tabakhaneler bölgesinde çalışmaya devam eden esnaf üzerinde de belirsizlik oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kent
• sanayi
• deri sanayisi
• Gönen

Etik Beyan

Çalışmanın etik kurul onayı Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulundan (Tarih: 10.09.2024 Oturum No: 14, Karar: 01-17) alınmıştır.

Kaynakça

1. Akkuş, T. (2010). Gönen ve köyleri tarihçesi. MVT Yayıncılık.
2. Akbulak, C. (1999). Türkiye’de deri sanayii ve Biga Deri Sanayii’ne coğrafi bir bakış (Tez No: 92488). [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Aksoy, M. E., & Sönmez, Ö. (2021). Sanayi alanlarının kentsel forma ve saçaklanmaya etkisi: Arnavutköy örneği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler Dergisi, 3(2), 151-166.
4. Arı, Y. (2018). Gönen çayı deltası sulak alanında (Balıkesir) doğa koruma: Su, kültür ve yaşam. International Journal of Geography and Geography Education, (40), 151-171. https://doi.org/10.32003/iggei.570380
5. Ayik, U., & Avcı, S. (2018). İstanbul’da sanayisizleşme: Coğrafi bir bakış. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (65), 505-523.
6. Ayik, U. (2018). Ekonomi politikalarının bir yansıması olarak sanayisizleşme ve mekânsal değişim: İstanbul örneği (Tez No: 533245). [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. Ayik, U., & Avcı, S. (2020). Büyükdere caddesinde sanayileşme ve sanayisizleşme süreçlerinin mekânsal yansımaları (İstanbul-Türkiye). Journal of Geography, (40), 203-217. https://doi.org/10.26650/JGEOG2019-0054
8. Bozkurt, N. (1994). Deri, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (ss.174-175). TDV.

9. Budak, F. (2015). Fetih başkentinden küresel İstanbul’a, Kazlıçeşme’de değişim ve kentsel dönüşüm: Barselona 22@ projesi ile bir karşılaştırma. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 2(2), 9-34.
10. Cansız, M. (2010). Türkiye'de organize sanayi bölgeleri politikaları ve uygulamaları. Korza Basım.
11. Çağlayan Aytan, A. (2008). Gönen şehrinin gelişimi ve şehiriçi arazi kullanımı (Tez No: 231979). [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mekânsal Gelişim Müdürlüğü (2021). Balıkesir Çanakkale planlama bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni plan değişikliği gerekçe raporu. https://mpgm.csb.gov.tr/balikesir-canakkale-planlama-bolgesi1-100.000-olcekli-cevre-duzeni-plani-i-82273
13. Deniz, T., & İrken, V. (2021). Safranbolu’da dericiliğin günümüzde kalıntısı: Tabakhane Müzesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1527–1539. https://doi.org/10.26677/TR1010.2020.410
14. Dinç, Y., & Usun, Ç. F. (2021). Modernizmin üretim mekânından postmodernizmin tüketim mekânına: Ak-İş iplik fabrikası-Palladium Antakya AVM örneği. Türk Coğrafya Dergisi, (78), 7-22. https://doi.org/10.17211/tcd.952714
15. Doldur, H., & Kartal, M. (2022). Türkiye’de deri sanayisinin mekânsal dağılışı, Ege Coğrafya Dergisi, 31(1), 55-68. https://doi.org/10.51800/ecd.1111116
16. Engels, F. (2013). Konut sorunu (Çev.Tekin Genç). Alter Yayınları. (İlk basım 1887). Gönen Belediyesi (2019). Gönen Belediyesi stratejik planı (2020-2024). https://www.balikesirgonen.bel.tr/wpcontent/uploads/2024/11/stratejik-plan-2020-2024.pdf
17. Gönen Deri İhtisas ve Karma Organize Sanayi Bölgesi (2024, 12 Aralık). Hakkımızda.https://gonenosb.org.tr/kurumsal/hakkimizda adresinden 12 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
18. Gönen Ticaret Odası (2024, 24 Aralık). Gönen Deri Organize Sanayi Bölgesi. https://www.gonento.org.tr/sayfa/gonen-deri-organize-sanayi-bolgesi adresinden 24 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
19. Hall, T. (2006). Urban geography. (3rd Edition). Routledge.
20. Kahraman, M. (2019). Çorlu deri sanayisinin gelişimi ve Çorlu şehrine olan etkileri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12 (64), 231-240. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3346
21. Kartal, M. (2021). Türkiye’de tabii deri sanayisinin coğrafi dağılışı (Tez No: 725260). [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
22. Koçan, N. (2011). Sanayi alanlarının dönüşümü: Uşak eski tabakhane deri sanayi bölgesi. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 1(3), 124-138.
23. Koday, S., & Erhan, K. (2012, Ekim 18-19). Gerede’de deri sanayisi ve çevresel etkileri [Tam metin bildiri]. VII. Coğrafya Sempozyumu Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırmaları ve Uygulama Merkezi, Türkiye. https://tucaum.ankara.edu.tr/wpcontent/uploads/sites/280/2015/08/semp7_29.pdf
24. Kozbay, S. (2009). Balıkesir-Gönen ilçesinde üretimi yapılan deri çeşitlerinin incelenmesi (Tez No: 229113). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
25. Kurt, Y. (2023). Gönen sancağı kişi ve yer adları. M. Karayaman, S. Arıker (Ed.), Gönen üzerine araştırmalar İçinde (ss.3-16).
26. Küçükerman, Ö. (2020). Geleneksel Türk dericilik sanayisinden sanayi devrimine geçişin Boğaziçi’ndeki temsilcisi Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası. Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları.
27. Küpeli, Ö. (2000). 1882-1922 yılları arasında Gönen Kazası. Tarih İncelemeleri Dergisi, 15(1), 231-255.
28. Mater, B., & Gönençgil, B. (1995). Biga’da dericiliğin çevresel yükü ve çözüm önerileri. Türk Coğrafya Dergisi, 30, 7-11.
29. Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu (2025, 1 Şubat). Sayılarla OSB’ler. https://osbuk.org/view/osb/osbliste.php adresinden 01 Şubat 2025 tarihinde alınmıştır.
30. Özbudak, R. (2009). İş sağlığı ve güvenliği açısından deri sanayi çalışanlarının karşılaştıkları riskler: Biga ve Gönen örneği (Tez No: 235158). [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
31. Özdemir, M. (2007). Türk kültüründe dericilik sanatı. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 66-82.
32. Özden, P. P. (2016). Kentsel yenileme. (2. Basım). İmge Kitabevi.
33. Şen, B., & Ekin Sarıca, H. (2024). Haliç tersaneleri: “Sınırlı soylulaşma ve sanayisizleşme” mümkün mü?. Planning, 34(2), 118-133. https://doi.org/10.14744/planlama.2024.65148.
34. Thorns. C. D. (2004). Kentlerin dönüşümü kent teorisi ve kentsel yaşam. (Çev. E. Nal, H. Nal). Soyak Yayınları.
35. Türkiye İstatisitik Kurumu (2025). Nüfus ve Demografi. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Nufus
36. Ülken, H. Z., & Tanyeli, N. A. (1955). Gönen bölge monografisi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 2(10), 115-154.
37. Ünalan, M. Y., & Arslan, H. (2022). Uşak eski sanayi alanında kentsel dönüşüm: İşyerlerinin kullanım düzeyine ilişkin durum çalışması. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 103-124. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1080961
38. Türkiye Organize Sanayi Bölgeleri (2024, 24 Aralık). Gönen Deri İhtisas ve Karma Organize Sanayi Bölgesi. http://turkosb.com/gonen-deri-ihtisas-ve-karma-organizesanayi-bolgesi.html adresinden 24 Aralık 2024 tarihinde alınmıştır.
39. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (13.Basım). Seçkin Yayıncılık.
40. Görüşme Yapılan Kişiler G 1: Erkek, 70 Yaş, Deri işinden emekli
41. G 2: Erkek, 68 Yaş, OSB yönetim kurulu üyesi, deri işletmecisi
42. G 3: Erkek, 50 Yaş, Tabakhane bölge esnafı