Türkiye’nin Gıda ve Enerji Arzında Stratejik Bir Ürün: Kanola Yetiştiriciliği

Yıl 2025, Cilt: 30 Sayı: 54, 79 - 86, 31.12.2025

Mesut Gök

https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1707256

Öz

Sanayi devrimi sonrasında ülkelerin hızla artan nüfusları gıda ve enerji kaynaklarına olan ihtiyacı her geçen gün arttırmakta, bu durum tarımsal üretimi gıda maddesi üretmenin yanında enerji arzı noktasında da önemli bir konuma taşımaktadır. Bitkisel üretim kaynakları içerisinde yer alan yağlı tohumlu bitkiler gıda maddesi olarak kullanılmalarının yanında, biyoyakıt olarak da enerji üretimi açısından oldukça önemlidirler. Dünya genelinde fosil kökenli kaynakların sınırlı olması, ayrıca bu kaynakların coğrafi olarak dağılışlarının dengesiz oluşu enerji arzı ve talebi noktasında ciddi problemler oluşturmaktadır. Bulunduğu coğrafi konumu itibariyle Türkiye, enerji açısından zengin ülkelere komşu olmakla birlikte, bu kaynakların kullanımında söz sahibi olmak isteyen ülkelerle de mücadelenin merkezinde yer almaktadır. Bu bakımdan Türkiye hem enerjide dışa bağımlılığını azaltacak hem de üretim potansiyeli son derece güçlü olan tarımsal kaynaklarını daha güçlü kullanabileceği politikalar geliştirmek zorundadır. Bu çalışmada kanola yetiştiriciliği açısından oldukça önemli bir potansiyele sahip olan Türkiye’nin kanola yetiştiriciliğindeki durumu ele alınmaktadır. Gıda maddesi ve yenilenebilir enerji kaynağı olabilmesi açısından son derece önemli olan kanola bitkisinin, Türkiye’de yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tarım , biyoyakıt , kanola yetiştiriciliği , Türkiye

A Strategic Crop for Türkiye's Food and Energy Supply: Canola Cultivation

Öz

The need for food and energy of the rapidly growing population worldwide is increasing day by day, which makes agricultural production not only a field that produces food raw materials, but also a strategic field in terms of energy supply and security. Canola, which is one of the oilseed crops and has a multifaceted function in terms of both biofuel and foodstuff, is a very important plant in terms of agricultural sector and energy supply. In particular, the limited and geographically unbalanced distribution of fossil fuels creates serious problems in terms of energy supply and demand on a global scale and pushes countries to search for alternatives in this regard. Türkiye is at the centre of the competition against countries that want to have a say in the management of these resources, while being neighbour to energy-rich countries due to its location. In addition, Türkiye, which is not rich in energy resources, has to develop policies that can both reduce its external dependence on energy and ensure continuity in agricultural production. In this study, the situation of canola cultivation in Türkiye, which has a very important potential in terms of canola cultivation, is discussed. It is emphasised that the cultivation of the plant, which is extremely important in terms of being a food and renewable energy source, should be expanded in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

Agriculture , biofuel , canola cultivation , Türkiye

Kaynakça

• ABD Tarım Bakanlığı. (2021). FoodData Central. ABD Tarım Bakanlığı. https://fdc.nal.usda.gov/
• Acar, M., & Gizlenci, Ş. (2019). Kolza (Brassica napus L.) üretim ve pazarlaması. Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü. Tarım ve Orman Bakanlığı Yayınları.
• Acharya, S. N., Dueck, J., & Downev, E. K. (1983). Selection and heritability studies on canola/rapeseed for low temperature germination. Canadian Journal of Plant Science, 63-2. https://doi.org/10.17957/IJAB/15.0512
• Angus, J. F., Van Herwaarden, A. F., & Howe, G. N. (1991). Productivity and break crop effects of winter growing oilseeds. Australian Journal of Experimental Agriculture, 31, 669–677.
• Arıoğlu, H. H., Kolsarıcı, Ö., Göksu, Abdurrahim, T., Güllüoğlu, L., Arslan, M., Çalışkan, S., Söğüt, T., Kurt, C., & Arslanoğlu, F. (2010). Yağ Bitkileri Üretiminin Artırılması Olanakları. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Türkiye Ziraat Mühendisliği VII. Teknik Kongresi.
• Arslan, B., & Culpan, E. (2022). Kolza (Kanola) yetiştiriciliği ve ıslah amaçları. B. Sözübek ve K. Bellitürk (Ed.), Innovative Agricultural Practices in Soil, Plant and Environment içinde (439–458). İksad publishing house. ISBN: 978-625-8377-02-6
• Atakişi, İ. (1991). Yağ bitkileri yetiştirme ve ıslahı. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Ders Kitabı. Yayın No: 148.
• Bahçeci, P. (2012). Harran ovası koşullarında kışlık kanolada (Brassica napus ssp. oleifera) farklı su düzeylerinin ve sulama zamanlarının verim ve verim bileşenlerine etkisi (Tez No: 304699). [Yayımlanmamış doktora tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Bayramin, S. (2006). Aspir (Carthamus tinctorius L.) – Kolza (Brassica napus spp. oleifera L.) tarımı ve ıslahı. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 15(1–2), 74–85.
• Canola Council of Canada. Canadian canola production statistics. https://www.canolacouncil.org/markets-stats/production/ Çetiner, M., & Ersus Bilek, S. (2018). Bitkisel protein kaynakları. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 33 (2), 111–126. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/615882 Colton, B., & Potter, T. (1999). History. P. A. Saloisbury, T. Potter, G. McDonald, ve A. G. Green (Eds.), Canola in Ausralia: The first thirty years içinde. 1–4. 10th International Rapeseed Congress
• Colton, R. T., & Sykes, J. D. (1992). Canola. AgFact P5. 2.1. New South Wales Agriculture, Orange, NSW, Australia, 52pp.
• Dinç, S. (2018). Bazı kanola çeşitlerinde (Brassica napus ssp. oleifera l.) ekim zamanı ve tohumluk miktarının büyüme parametrelerine, verim ve kalite özelliklerine etkisi (Tez No: 531510). [Yayımlanmamış doktora tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Doğru, A. (2020). Kolza bitkisine (Brassica napus L.) genel bir bakış. Uluslararası Anadolu Ziraat Mühendisliği Bilimleri Dergisi, 2, 30–36.
• FAO. (2021). FAOSTAT Crops and livestock products. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL FAO. (2023). FAOSTAT Figs Production Statistics. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL
• Feed Planet. (2022). https://feedplanetmagazine.com/tr/blog/cin-kanada-kanola-tohumuna-3-yillik-yasagi-kaldirdi-1848 adresinden edinilmiştir.
• Ghosh, R. K. (1988). Effect of dates of sowing on oil content and fatty acid profiles of Ministry of Indian Mustard. Indian Journal Oil Seed Research, 5, 144–149.
• Grady, K. (2002). Canola Production. Extension Extra, Paper 326. https://openprairie.sdstate.edu/extension_extra/326/
• Hedge, I. C. (1976). A systematic and geographical survey of the old world cruciferae. MacLeod AJ, Jones BMG (Eds.), The biology and chemistry of the cruciferae içinde, (ss. 1-45). London, New York & San Francisco: Academic Press.
• İpkin, B., Koç, E. & Üras, A. (1990). Kışlık kolza araştırmaları projesi-enstitü raporu. Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Antalya.
• Kara, H. 2021. Kanola. https://feedplanetmagazine.com/tr/blog/kanola-611
• Karger, D. N., Conrad, O., Böhner, J., Kawohl, T., Kreft, H., Soria-Auza, R. W., Zimmermann, N. E., Linder, H. P., & Kessler, M. (2017). Climatologies at high resolution for the earth’s land surface areas. Scientific Data, 4, 1–20. https://www.nature.com/articles/sdata2017122
• Koff, J. P. De, & Robbins, C. (2016). Growing winter canola for biodiesel production. Bioenergy. https://digitalscholarship.tnstate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1053&context=extension
• Moore, G. (2019). Soil Guide: A handbook for understanding and managing agricultural soils. Crops, soil and climatic requirement. The Department of Agriculture, Western Australia. ISBN: 0-7307-0057-7.
• Öğütçü, Z. & Kolsarıcı, Ö. (1979). Kışlık kolza çeşitlerinin Antalya, Edirne ve Ankara şartlarına adaptasyonu. T.C. Gıda- Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarımsal Araştırma Dergisi, 1(3), 175-188.
• Önder, C. (2013). Farklı olgunlaşma dönemlerinin kolza otunun (Brassica napus L.) potansiyel besleme değeri üzerine etkisi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 60(2), 145–150. https://doi.org/10.1501/Vetfak_0000002568
• Özgüven, M. (1990). Türkiye’de kolza tarımı, potansiyeli ve geleceği. Toprak Mahsülleri Ofisi Yem Hammaddeleri Toplantı Raporu, T.M.O. Ankara.
• Özgüven, M. (2000). Kolza (Brassica napus l., brassica campestris l.) ve yetiştiriciliği. Adana: Tübitak-Tarp Yayınları.
• Poggio, L., De Sousa, L. M., Batjes, N. H., Heuvelink, G. B. M., Kempen, B., Ribeiro, E., & Rossiter, D. (2021). SoilGrids 2.0: Producing soil information for the globe with quantified spatial uncertainty. Soil, 7(1), 217–240. https://soil.copernicus.org/articles/7/217/2021/
• Prakash, S. (1980) Cruciferous oilseeds in India. Tsunoda, S., Hinata, K. and Gomez Campo, C., (Eds.). Brassica crops and wild allies, biology and breeding içinde, (ss. 151-166). Japan Scientific Societies Press, Tokyo,.
• Rakow, G. (2004). Species origin and economic importance of brassica. E.-C. Pua ve C. J. Douglas (Eds.). Brassica içinde (ss. 3–11). Springer Berlin Heidelberg. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-06164-0_1
• Raymer, P. L. 2002. Canola: An emerging oilseed crop. J. Janick and A. Whipkey (Eds.), Trends in new crops and new uses içinde (ss. 122–126). ASHS Press, Alexandria, VA.
• Si, P., & Walton, G. H. (2004). Determinants of oil concentration and seed yield in canola and Indian mustard in the lower rainfall areas of Western Australia. Australian Journal of Agricultural Research, 55, 367–377.
• Süzer, S. (2001). Kanola Tarımı. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=80
• Süzer, S., 2004. Ege Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi. Çiftçi broşürü: 54, Ekim.
• Şahin, E., Nursoy, H., & Terlemez, F. (2018). Kanola (Brassica napus L.)’nın hayvan besleme alanında kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. Türk Doğa ve Fen Dergisi, 7(2), 30–35.
• TAGEM. (2021). Bitkisel yağlar sektör politika belgesi 2020-2024. Tarım ve Orman Bakanlığı Raporu. https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/bitkiselyaglar%20sekto%CC%88r%20(1).pdf
• Tan, A. Ş. (2009). Bazı kolza (Kanola) çeşitlerinin menemen koşullarında verim potansiyelleri. Anadolu Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 19(2), 1-32.
• Tan, A. Ş. (2007). Kanola (Kolza) tarımı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. Çiftçi Broşürü: No: 134. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/etae/Belgeler/EgitimBrosur/134-ciftcibro.pdf
• Tıraş, M. (2009). Türkiye’de kanola tarımı. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(21), 159–172.
• Ticaret Bakanlığı. (2019). https://ticaret.gov.tr/blog/ulkelerden-ticari-haberler/kanada/cin-kanadadan-kanola-tohumu-alimini-durdurdu adresinden edinilmiştir.
• Zhang, Y. (1993). Overview of rapeseed production and research in China. Agricultural and Food Sciences. https://www.semanticscholar.org/paper/Overview-of-rapeseed-production-and-research-in-Zhang/28abb312e0b9cd2b81cb49b614820911088c626c