Kentlerde Yaşam Kalitesindeki Farklılaşmalar: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması

Öz

Son yıllarda kentlerde yaşanan sosyo-mekânsal ayrışma olgusu, kentsel yaşam kalitesinde birtakım farklılaşmaları ortaya çıkarmıştır. Söz konusu farklılaşmalarının hangi boyutlarda ortaya çıktığının belirlenmesi, kentsel planlama ve kamu politikalarının toplumsal ihtiyaçlara daha adil, sürdürülebilir ve etkin biçimde yönlendirilmesini sağlamak için önemlidir. Bu araştırma; barınma, gelir, toplumsal duyarlık, eğitim, sağlık, iş yaşamı, erişilebilirlik ve katılım, çevresel sorunlar ile güvenlik gibi değişkenler üzerinden bir “yaşam kalitesi ölçeği” geliştirme amacıyla yapılmıştır. Veriler 400 kişiden oluşan iki farklı örneklem grubundan elde edilmiştir. Düzenlenen anket maddelerinin bilimsel yöntemlere dayanarak geçerliği ve güvenirliği yüksek bir ölçme aracını ortaya koyabilmek için madde analizleri sürecinde, her bir maddenin ölçek bütünüyle ilişkisini gösteren madde-toplam korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Uygulanan madde-analizi sonuçlarına göre ölçeğin genel iç tutarlılık seviyesi düşük olan maddeler çıkarılmış ve madde sayısı 54’e inmiştir. Ayrıca teorik olarak öngörülen faktör yapısının ampirik verilerle uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Yapı geçerliğinin tespitinden sonra güvenirlik niteliğini ortaya koymak için iç tutarlılık göstergesi olan Cronbach's Alpha (α) katsayısı hesaplanmıştır. Oluşturulan kentsel yaşam kalitesi ölçeğinin genel Cronbach Alfa katsayısı ,947 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçüm aracının genel yapısının son derece güçlü bir iç tutarlılık düzeyine sahip olduğunu ve güvenirliğini açık biçimde desteklediğini göstermektedir. Kentsel yaşam kalitesi ölçeğinin bundan sonra yapılacak araştırmalarda sosyo-mekansal ayrışmayı ölçmeye yönelik önemli bir ihtiyacı karşılayacağı ve alanda yapılacak bu tip çalışmalarda önemli bir veri toplama aracı olacağı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kent
• yaşam kalitesi
• farklılaşmalar
• ölçek geliştirme

Etik Beyan

Bu çalışma için etik komite onayı İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Araştırmalar Etik Kurulundan (Tarih: 16.11.2023 Karar No: 2023-20/11) alınmıştır.

Differentiations in Quality of Life in Urban Areas: A Scale Development Study

Öz

In recent years, the phenomenon of socio-spatial segregation in cities has led to significant differentiations in the quality of urban life. Identifying the dimensions in which these differentiations emerge is crucial for guiding urban planning and public policies in a more equitable, sustainable, and effective manner in line with societal needs. This study aims to develop a Quality of Life Scale based on variables such as housing, income, social sensitivity, education, health, working life, accessibility and participation, environmental problems, and safety. The data were collected from two different sample groups consisting of a total of 400 participants. In order to develop a valid and reliable measurement instrument based on scientific methods, item analyses were conducted, and item–total correlation coefficients were calculated to determine the relationship of each item with the overall scale. Based on the results of the item analysis, items with low internal consistency were removed, and the number of items was reduced to 54. Furthermore, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted to test the compatibility of the theoretically proposed factor structure with the empirical data. Following the establishment of construct validity, the Cronbach’s Alpha (α) coefficient, an indicator of internal consistency, was calculated to assess reliability. The overall Cronbach’s Alpha coefficient of the developed quality of urban life scale was found to be 0.947, indicating an exceptionally high level of internal consistency and strongly supporting the reliability of the measurement instrument. It is anticipated that this quality of urban life scale will meet a significant need in measuring socio-spatial segregation in future studies and will serve as an important data collection tool for this kind of research to be conducted in the field.

Anahtar Kelimeler

• Urban area
• quality of life
• differentiations
• scale development

Etik Beyan

Ethics Committee Approval was obtained from the İzmir Kâtip Çelebi University Social Research Ethics Committee (Date: 16.11.2023, Number: 2023-20/11).

Kaynakça

1. Babbie, E. (2013). The practice of social research. Wadsworth.
2. Brenner, N., & Theodore, N. (2005). Neoliberalizm ve kentsel durum. Şehir, 9(1), 101–107.
3. Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research (2nd ed.). Guilford Press.
4. Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (11. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
5. Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (28. Baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
6. Byrne, B. M. (2016). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (3rd ed.). Routledge.
7. Castells, M. (1977). The urban question: A Marxist approach. Edward Arnold.
8. DeVellis, R. F. (2016). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage Publications.

9. Ferketich, S. (1991). Focus on psychometrics: Aspects of item analysis. Research in Nursing & Health, 14(2), 165–168.
10. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). Sage Publications.
11. Geniş, Ş., & Çelik, Z. (2012). “Neoliberalizm ve kentsel eşitsizlikler” üzerine Prof. Dr. Nezar AlSayyad ile söyleşi. İdealkent, (7), 180–195.
12. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. Pearson.
13. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2018). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
14. Harvey, D. (2010). Postmodernliğin durumu (5. Baskı). Metis Yayınları.
15. Harvey, D. (2012). Rebel cities: From the right to the city to the urban revolution. Verso.
16. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1–55.
17. Karaoğlu, E. (2016). İstanbul’da kentsel gelişimin modern ve postmodern yaklaşımlar bağlamında irdelenmesi (Tez No: 418372). [Yayımlanmamış doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü]. YÖK Tez Merkezi
18. Keleş, R. (2017). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
19. Kesiriklioğlu, F. (2010). Küreselleşme sürecinde etik ve kent etkileşimi. E. Karakurt Tosun (Ed.), Mekân, kültür ve yönetim perspektifinde 21. yüzyıl kentleri içinde (s. 13-47). Ekin Kitabevi.
20. Kline, R. B. (2015). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Publications.
21. Kurtuluş, H. (2005). Yeni kentsel ayrışmalar, kapalı yerleşmeler ve özelleştirilen kentsel kamusal mekân: İstanbul örneği. Değişen-Dönüşen Kent ve Bölge, 8 Kasım Dünya Şehircilik Günü 28. Kolokyumu Bildiriler Kitabı içinde (s. 737-742). ODTÜ Mimarlık Fakültesi ve TMMOB Şehir Plancıları Odası Yayınları.
22. Lefebvre, H. (1991). The production of space. Blackwell Publishing.
23. Lynch, K. (1981). Good city form. The MIT Press.
24. Marans, R. W. (2003). Understanding environmental quality through quality of life studies: The 2001 DAS and its use of subjective and objective indicators. Landscape and Urban Planning, 65(1–2), 73–83.
25. Massey, D. S., & Denton, N. A. (1988). The dimensions of residential segregation. Social Forces, 67(2), 281–315. Mutlu, E., & Varol, Ç. (2017). Sosyo-ekonomik farklılaşma ve mekânsal ayrışma: Bursa metropoliten alanı analizi. Megaron, 12(1), 87–105.
26. Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
27. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
28. Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53–55.
29. Tekeli, İ. (2011). Kent, kentli hakları, kentleşme ve kentsel dönüşüm. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
30. Ünal, Ç., & Kenar, F. (2022). Kentlerde yaşam kalitesindeki farklılaşmalar (İzmir/Karşıyaka ilçesi Aksoy ve Cumhuriyet Mahalleleri). S. Sönmez (Ed.), Sosyal, beşerî ve idari bilimler alanında yeni trendler I içinde (s. 337-366). Duvar Yayınları.