ORTAÇAĞ İSLAM ÂLEMİNDE ŞEHİR: İBN HALDUN’UN ŞEHRE BAKIŞI

Öz

Şehirler çeşitli bilim dallarının ilgi alanı içine girer. Bu nedenledir ki birçok düşünür ve bilim adamı şehirler üzerinde geçmişten günümüze fikir üretmişlerdir. Orta Çağ’da ve şehirlerin ilk ortaya çıktığı yerlerde yaşamış olan İbn Haldun da şehirle ilgili olarak önemli gözlem ve değerlendirmeler yapmıştır. Bu gözlem ve değerlendirmelerde metodik olarak coğrafyacılara benzer bir bakış açısı sergilemiştir. Bilimlerin çalışma alanları açısından geçmişte yapılanlar, bugün ulaşılan aşama noktasında çok önemlidir. İbn Haldun’un bakış açısı ve değerlendirmeleri de şehir coğrafyası açısından günümüzde temel olacak bazı bulguları bize sunmaktadır. Bu çalışmada öncelikli olarak İbn Haldun’un şehir anlayışı, kır ve şehir yerleşmelerinin ayrımında kullandığı kriterler, ortaçağ İslam aleminde kırsal ve şehirsel yerleşmelerin genel özellikleri üzerinde durulmuş ve Ibn Haldun’un yaşadığı dönemdeki şehir anlayışı ile günümüz şehir anlayışı karşılaştırılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Şehir, Ortaçağ, İbn Haldun

Kaynakça

1. Alam, M., 1960, İbn Khaldun’s Concept of The Orijin, Growth and Decay of Cities, İslamic Culture, XXXIV, England.
2. Brasch, M., 2003, The City, Dictionary of The History of Ideas, Volume:I Virjinya.
3. Buksh. S. K., 1927, İbn Khaldun and History of Civilization, İslamic Culture, I, England.
4. Darkot. B., 1967, Şehir Ayrımında Nüfus Sayısı ve Fonksiyon Kriteri İ.Ü.Coğ. Enst. Der. Cilt. 8. Sayı: 16, İstanbul.
5. Doğanay, H., 1993, Coğrafya’da Metodoloji, M.E.B. Yayınları, İstanbul.
6. Doğanay, H., 1994, Türkiye Beşeri Coğrafyası, Ankara.
7. Doğanay, H., 2002, Coğrafya Öğretim Yöntemleri, Aktif Yayınevi, Erzurum.
8. EMİROĞLU, M., 1975, Türkiye’nin Coğrafi Bölgelerine Göre Şehir Yerleşmeleri ve Şehirli Nüfus, Ank. Üniv. DTCF Coğ. Araş. Enst. Derg. Sayı: 7, Ankara.

9. Göney, S., 1977, Şehir Coğrafyası,Yerleşme Coğrafyası, Cilt:1, İ.Ü., Edeb. Fak. Yay. No:2274, Coğ. Enst. Yay. No:91, İstanbul.
10. Hassan, Ü., 1982, İbn Haldun Metodu ve Siyaset Teorisi, Ankara
11. İbn Haldun, Mukaddime I, II, III, Çev: Zakir Kadiri Ugan 1990 M.E.B.Yayınları, İstanbul
12. Meriç, C., 1996, Umrandan Uygarlığa, İletişim yayınları, İstanbul
13. Özçağlar. A., 2000, Coğrafya’ya Giriş (Sistematik-Kavramlar-Yöntemler) Ankara.
14. Pirene, H. (Çev: Karadeniz. Ş)., 1991, Ortaçağ Kentleri Kökenleri ve Ticaretin Canlanması, İletişim yayınları, İstanbul
15. Stowasser, B., 1984, İbn Haldun’s Philosophy Of History: The Rise And Fall Of States And Civilizations Çev:Unat Abadan, N., 1984, S.B.F. Der. Cilt:XXXIX, No: 1-4, Ankara.
16. Tunçdilek, N., 1986, Türkiye’de Yerleşmenin Evrimi, İ.Ü. Yayınları, No: 3367, Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yayınları No:4, İstanbul.
17. Tümertekin, E., 1973, Türkiye’de Şehirleşme ve Şehirsel Fonksiyonlar. İ.Ü.Coğ. Enst. Yay. No: 72, İstanbul.
18. Tümertekin, E., Özgüç, N., 1997, Beşeri Coğrafya, İnsan, Kültür, Mekan, Çantay Kitabevi., İstanbul.
19. Uludağ, S., 1999, İbn Haldun, DİA. Cilt:19, İstanbul.
20. Yücel, T., 1961, Türkiye’de Şehirleşme Hareketleri, Türk Coğr. Derg. Sayı: 21, İstanbul.