UZUNYAYLA, GÖVDELİ DAĞI ve YAKIN ÇEVRESİNDE (DOĞU TOROSLAR) KARSTİK ŞEKİLLER

Öz

Doğu Toroslar’ın batı bölümünde yer alan Uzunyayla çevresi yapı ve karstlaşma ilişkisinin açık olduğu bir alandır. Yörede karstlaşma üzerinde genç tektonik ve paleocoğrafya etkin rol oynamıştır. Karstlaşmanın derinliğini kıvrımlı, kırıklı Paleozoik ve Mesozoik kireçtaşları altındaki Üst Kretase yaşlı ofiyolitler belirlemektedir. Kireçtaşlarının Alt-Orta Miyosen tektonik hareketleriyle yükselmesi karstlaşmayı hızlandırmıştır. Neotektonik dönem yapılarından KD-GB doğrultusundaki SarızYazyurdu fayı, karstik birimleri aynı doğrultuda kesmiş ve karstlaşmayı yönlendirmiştir. Dolinler, karstik kaynaklar (Pınarbaşı, Yedigöz ve Karagöz), travertenler, kanyon vadiler, subatan-suçıkanlar (Karagöz deresi), düdenler ve en az bir kenarı fayla sınırlandırılan uvala ve polyeler oluşmuştur. Üst MiyosenPliyosen’de Uzunyayla havzasının çökmesi ve buna bağlı gelişen karasal çökeller havza tabanında karstlaşmanın örtü birimleri altında sürmesine yol açmıştır. Pliyo-Kuvaterner’de Toroslar’ın bütünüyle yükselmesi ve aktif tektonik karstlaşmayı yeniden canlandırmış, yüzeysel drenajın yeraltına kaymasına neden olmuştur. Ayrıca, Kuvaterner’deki iklim değişmeleri nedeniyle karstlaşma soğuk ve kurak dönemlerde yavaşlamış, sıcak ve nemli dönemlerde ise artmıştır. Uzunyayla’nın güney ve doğusunda kalınlığı 600 m.yi aşan Mesozoik yaşlı kalkerler üzerindeki dolinlerin büyük boyutlu olanları (koyak), 2000 m.’den yüksek alanlar üzerinde, Kuvaterner buzul devirlerinde oluşan buzkar çukurlarının sonradan karstlaşmasıyla oluşmuştur. Uvalalar (Karıölen, Abdalbudaran ve Kötüaçan) ve Polyeler (Şekerpınar Çavdarlı, Çamurlu, Hara, Erdoğan ve Serçekale), Sarız-Yazyurdu fay zonu boyunca tektonik ve karstlaşmaya bağlıdır. Yöredeki uvalalar büyüklüklerine göre polyeden küçük, ancak faya da bağlı oluştuklarından polyelere benzer karstik çukurluklardır. Bu çalışmada, Doğu Toroslar’ın batı bölümünü oluşturan Uzunyayla (Kayseri)) ve yakın çevresinde karstik şekiller ile neotektonik arasındaki ilişkiler ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Doğu Toroslar, Uzunyayla, Karst, Jeomorfoloji

Kaynakça

1. ALAGÖZ, C. A., 1944, Türkiye'de Karst Olayları Hakkında Bir Araştırma,Türk Coğ. Kur Yay. No:1 Ankara
2. ALAGÖZ, C. A.,1967, Sivas Çevresi ve Doğusunda Jips Karstı Olayları. Ank. Ünv. D.T.C.F. Yay. No: 175, Ankara
3. ATABEY, E., ve AKTİMUR, H. T., 1997, 1:100 000 Ölçekli Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi Sivas-G 24 Paftası, MTA Genel Müdürlüğü Ankara
4. ATALAY İ., 1973, “Toros Dağlarında Karstlaşma ve Toprak Teşekkülü Üzerine Bazı Araştırmalar”, Jeomorfoloji Der. S: 5, s.135-151 Ankara
5. ATALAY İ., 1988, “Toros Dağlarında Karstlaşma ve Karstik Alanların Ekolojisi”, Jeomorfoloji Der. S: 16, s.1-8 Ankara
6. ATALAY İ., 1991, “Türkiye’nin Karstik Alanlarında Toprak Oluşumu”, Jeomorfoloji Der. S: 19, s. 139-144, Ankara
7. BİLGİN. T., 1963, “Gaziantep Batısındaki Platoda Bazı Karstik Şekillerin Teşekkülü ile Vadi Yamaçlarının Tekamülü Arasındaki Münasebetler”, Coğrafya Enst. Der. No: 13, s: 164-170, İstanbul
8. BİRİCİK, A. S., 1993, Obruk Platosu ve Çevresinin Jeomorfolojisi, Marmara Ünv. Yay. No: 531, İstanbul

9. BOZKURT, E.,2001, “Neotectonics of Turkey- a synthesis”, Geodinamica Acta 14,3-30.
10. DOĞAN, U, 1996, “Polye ve Flüvyo-Karstik Depresyonlar (Seydişehir’in Güneybatısından Örnekler)” Ankara Ünv. Türkiye Coğ. Arş. ve Uyg. Merkezi Der. S: 5, s: 229-247, Ankara
11. DOĞU, A.F., ÇİÇEK, İ., ve GÜRGEN, G., 1995, “Orta Toroslarda (Seydişehir- Gülnar) Krastlaşma Tipleri”, Ankara Ünv. Türkiye Coğ. Arş. ve Uygulama Mer. Der. S: 3, s: 129-141, Ankara
12. ERİNÇ, S, 1960, “Konya Bölümünde ve İç Toros Sınırlarında Karst Şekilleri Üzerine Müşahedeler”, Türk Coğ. Der. S: 20, s: 83-106, Ankara
13. ERİNÇ, S., 2001, Jeomorfoloji II, (3. Baskı), DER Yayınları, İstanbul
14. ERKAN, N., ÖZER, S., SÜMENGEN, M., TERLEMEZ, İ., 1978, “Sarız-Şarkışla- Gemerek-Tomarza Arasının Temel Jeolojisi”, MTA Derleme Rap. No: 6546, Ankara
15. EROL, O., 1983, “Türkiye’nin Genç Tektonik ve Jeomorfolojik Gelişimi”, Jeomorfoloji Der. S: 11, s: 11-22, Ankara
16. GÜLÇUR, F, 1964, “Mersin Mıntıkasında (Akdeniz Bölgesi) Mevcut Terra-Rossa Topraklarının Fiziki ve Şimik Özellikleri İle Bu Toprakların Fraksiyonlarının Minerolojisi Üzerine Araştırmalar”, İst. Ünv. Orman Fak. Der. Seri: A, S: 1, C: 14, s: 1-32, İstanbul
17. HOŞGÖREN M. Y., 2003, Jeomorfolojinin Ana Çizgileri, Çatay Kitabevi, Ankara
18. IZBIRAK, R, 1977, Sistematik Jeomorfoloji, Harita Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara
19. IZBIRAK, R., 1945, “Uzunyayla’da Coğrafya Araştırmaları”, Ankara Ünv. DTCF. Der. III/3, s: 271-288, Ankara
20. KOÇYİĞİT, A., ve BEYHAN, A., 1998, “A new intracontinental transcurrent structure; the Central Anatolian Fault Zone, Turkey”, Tectonphysics, 284, 317-336
21. KOPAR, M., 2001, Yukarı Zamantı Çayı Havzasının Fiziki Coğrafyası, Atatürk Üniv. Sos. Bil. Enst. Doktora Tezi (Yayınlanmamış), 272 s., Erzurum
22. KURTMAN, F., 1978, “Gürün Bölgesinin Jeolojisi ve Tektonik Özellikleri”, MTA Der. S: 90, s: 1-12, Ankara
23. NAZİK, L., 1986, “Beyşehir Gölü ve Yakın Güneyi Karst jeomorfolojisi ve Karstik Parametrelerin İncelenmesi” Jeomorfoloji Der. S 14, s.65-78 Ankara
24. PEKCAN, N, 1999, Karst Jeomorfolojisi (2. Baskı), Filiz Kitapevi, İstanbul
25. SAYHAN, H., 1991, Tomarza-Pınarbaşı Havzası (Jeomorfolojik Etüt), İst. Ünv. Sos. Bil. Enst. (Türkiye Coğrafyası ana bilim dalı yayınlanmamış doktora tezi) İstanbul
26. SÜMENGEN, M., ve TERLEMEZ, İ., 1986, 1:100 000 Ölçekli Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi Elbistan-H 22 Paftası, MTA Genel Müdürlüğü, Ankara
27. SÜR, A., 1994, “Karstik Yerşekilleri ve Türkiye’den Örnekler”, Ank. Ünv. Türkiye Coğ. Arş. ve Uygulama Mer. Der. S: 3, s: 1-29, Ankara
28. ŞENGÖR, A.C., 1975, Qutlines of the Turkish Karst, Boğaziçi Üniv. Mağaracılık Kul. Yay. No:29. İstanbul
29. TONBUL, S., ve EĞE, İ., 2002, “Tahtalı Dağlarına Buzul Şekilleri”, Doğu Coğ. Der S: 7, s:165-187, Konya
30. YILMAZ, A., BEDİ, Y., YUSUFOĞLU, H., ATABEY, E., ve AYDIN, N. 1997, 1:100 000 Ölçekli Açınsama Nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi Elbistan-H 23 Paftası, MTA Genel Müdürlüğü, Ankara