KARAÇAM DERESİ HAVZASI’NIN ÇIĞ RİSK ANALİZİ (TRABZON, TÜRKİYE)
Öz
Çığ olayı, kar yağışının fazla olduğu genellikle orta ve yukarı enlemlerin dağlık alanlarında görülür. Yüksek eğimli yamaçlar üzerine biriken karlar gök gürlemesi, deprem ve benzeri doğal etmenlerle ya da insan kaynaklı titreşimlerle yerlerinden koparak hızla yamaç aşağı harekete geçerler. Bu sırada önlerine çıkan canlı, cansız birçok unsuru da beraberinde sürüklerler. Bu nedenle özellikle yerleşim alanlarını etkileyen çığ olayları zaman zaman can ve mal kayıplarına sebep olur. Türkiye'nin Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgeleri çığ olaylarının en çok yaşandığı alanlardır. Bu çalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan Karaçam Deresi Havzası’nın çığ riski incelenmiştir. Havzanın ana bölümü Trabzon ili sınırları içinde, diğer küçük parçaları ise Gümüşhane ve Bayburt illeri sınırları içinde yer alır. Çalışmada 1/25000 ölçekli topografya haritaları altlık olarak kullanılmış, uzaktan algılama ve saha çalışmalarıyla toplanan veriler CBS yöntemlerinden yararlanılarak değerlendirilmiştir. Havzanın çığ risk haritasının ve çığ etki düzey haritasının üretiminde entegre risk haritaları oluşturan Afet ve Acil Durum Yönetimi Kurumu'nun puanlama kriterleri kullanılmıştır. Bu haritaya göre, çok yüksek ve yüksek çığ riski olan alanlar havzanın orta kesiminde yoğunlaşmakta ve havza alanının %37'sini kaplamaktadır. Havzanın yukarı bölümünde daha fazla kar yağmasına rağmen, çığ riskinin daha düşük olması, 25 derecenin altındaki eğim değerleriyle dikkati çeken yüksek aşınım düzlükleriyle ilişkili bulunmuştur. Sahada, yöre sakinleriyle yapılan görüşmelerde çığ oluşumu konusunda endişe taşıdıkları ve çığ oluşumunu azaltmaya dönük olarak çığ önleme çitleri gibi bazı önlemler aldıkları görülmüştür. Bununla birlikte Köknar, Seyrantepe, Şekersu ve Yeşilkaya gibi bazı yerleşim birimlerinde birçok evin halen çığ yolları üzerinde bulunduğu belirlenmiş; bunların bir an önce güvenli yerlere taşınmasının hayati önem taşıdığı değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AFAD (2015a). Bütünleşik Tehlike Haritalarının Hazırlanması, Çığ Pratik Kılavuzu. pp. 47. T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
- AFAD (2015b). Bütünleşik Tehlike Haritalarının Hazırlanması, Çığ Temel Kılavuzu. pp. 129. T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
- Aydın, A., & Eker, R. (2012). CBS Tabanlı Bulanık Üyelik Modeliyle Eğim Haritalarının Hazırlanması ve Klasik Yöntemle Karşılaştırılması : Çığ Risk Değerlendirme Uygulaması. I. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu, 206–212.
- Aydın, A., & Eker, R. (2014a). CBS Tabanlı Çığ Analizi: Rize-Yukarı Kavron Yaylası Örneği. 5. UZAKTAN ALGILAMA-CBS SEMPOZYUMU (UZAL-CBS 2014), 1–7.
- Aydın, A., & Eker, R. (2014b). Topografik Parametreler Kullanılarak Potansiyel Çığ Başlama Bölgelerinin CBS Tabanlı Olarak Belirlenmesi. II. ULUSAL AKDENİZ ORMAN VE ÇEVRE SEMPOZYUMU, 426–435.
- Aydın, A., & Eker, R. (2016). Saptırma Duvarlarının Çığ Kontrol Önlemi Olarak Trabzon Araklı - Kayaiçi Köyünde Projelendirilmesi. Ormancılık Dergisi, 12(1), 122–136.
- Elmastaş, N., & Özcanlı, M. (2011). Bitlis İlinde Çığ Afet Alanlarının Tespiti ve Çığ Risk Analizi. VI. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, 303–314.
- Erkal, T., & Taş, B. (2013). Jeomorfoloji ve İnsan (Uygulamalı jeomorfoloji). İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Fiziksel Coğrafya ve Çevre Jeolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Fatih Işık
*
0000-0001-9507-5651
Türkiye
Muhammet Bahadır
0000-0001-5068-4250
Türkiye
Ali Uzun
Bu kişi benim
0000-0003-3854-2780
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
15 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
3 Ekim 2019
Kabul Tarihi
29 Kasım 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 24 Sayı: 42
Cited By
Çatak-Bahçesaray (Van) Karayolu Üzerindeki Çığ Risk Alanlarının Belirlenmesi
Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.46453/jader.911574Bitlis Çayı Havzası’nda Çığ Oluşumuna Duyarlı Alanların Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Tespit Edilmesi
Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.46453/jader.1384155