Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

SEDİMANTOLOJİK VE MİKROPALEONTOLOJİK VERİLERLE GÜZELHİSAR ÇAYI KIYI OVASININ HOLOSEN PALEOCOĞRAFYASI

Yıl 2018, Cilt: 23 Sayı: 39, 131 - 148, 02.07.2018
https://doi.org/10.17295/ataunidcd.430855

Öz

İnsanlar yerleşik yaşama geçişle
birlikte coğrafi çevrelerinden etkilenmiş ve çevrelerini etkilemişlerdir.
Güzelhisar çayı kıyı ovası, Orta Holosen’den günümüze doğal çevre
değişimi-insan etkileşiminin iyi örneklerine sahip yerlerden biridir. Ova ve
kıyı çizgisi Holosen boyunca iç kesimlerden günümüzdeki yerine kadar
ilerlemiştir. Bu değişim ova çevresindeki Myrina, Tisna ve Çaltılıdere gibi
arkeolojik yerleşimler üzerinde etkili olmuştur. Ovanın paleocoğrafyasının ve
çevredeki bu yerleşimler üzerindeki etkisinin belirlenmesi için 35 delgi sondaj
gerçekleştirilmiş ve sondaj örneklerinin tane boyu, element, mikrofosil
analizleri yapılmıştır. Kıyı bataklıkları, lagüner ve denizel ortamların
belirlenmesinde mikrofosil analizlerinden yararlanılmıştır. Yapılan çalışmalar
sonucunda ovanın alüvyon katmanları yansıttıkları ortamlara göre 6 alüvyal birime
ayrılarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma ve yapılan tarihlemelerle
Güzelhisar kıyı ovasının ve deltasının son 6500-7000 yıl boyunca (Holosen
transgresyonu ile birlikte-Orta Holosen’den günümüze) gelişimi değişen kıyı
çizgilerine göre belirlenmiştir. Değişen doğal çevreden etkilenen Myrina, Tisna
ve Çaltılıdere gibi arkeolojik yerleşimlerin jeoarkeolojik yorumları
yapılmıştır. Myrina antik kentinin bulunduğu alandaki Kalabasar tepe’nin
günümüzden 4000 yıl önce bir ada olduğu, var olan sığ ve dar bir boğazın
dolması ile GÖ 3000 li yıllarda yerleşimin başladığı mikrofosil analizleri ile
tekrar teyit edilmiştir. Bunun yanında GÖ 6000-6500 yıl önce Sarıkaya
depresyonunun sığ bir denizel kanal ile Çaltılıdere koyunu Güzelhisar
depresyonuna bağladığı belirlenmiştir. Holosen transgresyonu ile oluşan bu
kanal kısa bir sürede dolmuş ve karalaşmıştır. Bu kesimde bulunan Çaltılıdere
yerleşimi de muhtelemelen Orta Tunç Çağı ile birlikte kurulmuş olmalıdır. Tisna
kentinin ise Holosen transgresyonu ile denizin karaya en çok sokulduğu dönemde
bile kıyıdan 1-2 km uzakta bir sırt üzerinde var olduğu anlaşılmıştır.
Güzelhisar çayı depresyonunda denizin en çok içeri sokulduğu dönemin kıyı
çizgisinin doğal sedimanları içinde çevredeki eski bir yerleşime ait arkeolojik
dolgular tespit edilmiştir.

Kaynakça

  • Butzer, K.W., 1982, Archaeology as Human Ecology.Cambridge University Press, Cambridge.
  • Çekilmez M., 2017, Myrina ve Gyrineon Cilt-1, Myrina Antik Kenti Yüzey Araştırmaları, Myrina Antik Kenti Yüzey Araştırmaları, Çalışma Alanı, Yapı ve Kalıntılar, 21-42, Aliağa.
  • Demirörer, M., 1972, Dikili-Bergama Jeotermal Sahası Bergama Çevresi Rezistivite Etüdü Jeofizik Arşiv no. 328, MTA, Ankara.
  • Derin Z., 2012, Sözlü Görüşme.
  • Doğer E., 2012, Sözlü Görüşme.
  • Emre Ö., Özalp S., Doğan A., Özaksoy V., Yıldırım C., Gökta F., 2005, İzmir Yakın Çevresinin Diri Fayları ve Deprem Potansiyelleri, Jeoloji Etütler Dairesi, MTA Rapor No: 10754, Ankara
  • Ercan T., 1982, Batı Anadolu'nun genç tektoniği ve volkanizması. Türkiye Jeoloji Kurultayı. Ankara.
  • Ercan T., Türkecan A., Akyürek B., Günay E., Çevikbaş A., Ateş M., Can B., Erkan M. ve Özkirişci C., 1984, Dikili-Bergama-Çandarlı (Batı Anadolu) yöresinin jeolojisi ve magmatik kayaçlarının petrolojisi: Jeoloji Mühendisleri Odası Yayınları. c. 20, s. 47-60. Ankara.
  • Erdan E., 2017, Myrina ve Gyrineon Cilt-1, Myrina Antik Kenti Yüzey Araştırmaları, Prehistorik ve Protohistorik Dönemlerde Myrina ve Gryneion ile Yakın Çevresi: Genel Değerlendirme, 55-66, Aliağa.
  • Erol O., 1975, The Holocene deposits and development of Madra Çay Delta on the Anatolian coast of north Aegean sea, near Ayvalık-Altınova. Coğrafya Araştırmaları Dergisi VII, 1–44.
  • Eşder, T., Yakabağ, A., Sarıkaya, H., Çiçekli, K., 1991, Aliağa (İzmir) Yöresinin Jeolojisi ve Jeotermal Enerji Olanakları, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Ege Bölge Müdürlüğü. MTA Derleme No: 9467. İzmir.
  • Genç, C., Yılmaz, Y., 2000, “Aliağa Dolaylarının Jeolojisi ve Genç Tektoniği” Batı Anadolu’nun Depremselliği Sempozyumu (BADSEM 2000) Bildiriler Kitabı, s.152-159, İzmir.
  • Gökçen N., 1976, A palaeontological and palaeoecological investigation of the Post-Glacial Madra Çay Delta deposits in North-Eastern coasts of Aegean Sea, Bulletin de la Societe Geologique de France, 7.Série, tome XVIII, No:2: 469-75.
  • Güçlü A., 2017, Myrina ve Gyrineon Cilt-1, Myrina Antik Kenti Yüzey Araştırmaları, Gryneion’da Yapılan Kazı ve Araştırmalar, 43-54, Aliağa.Kayan, İ., 1988, “Late Holocene sea-level changes on the Western Anatolian coast”, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 68, (2-4), 205-218, Special Issue: Quaternary Coastal Changes. Ed. by P. A. Pirazzoli - D. B. Scott. (A selection of papers presented at the IGCP-200 meetings) Elsevier Science Publishers B. V. Amsterdam. The Netherlands.
  • Kayan, İ., 1995, “The Troia bay and supposed harbour sites in the Bronze Age”, Studia Troica, Band 5., s. 211-235. Philipp von Zabern.Kayan, İ., 1996, “Holocene coastal development and archaeology in Turkey”, Zeitschrift für Geomorphology. Supplementband 102. Field Methods and Models to Quantify Rapid Coastal Changes. Ed. by D.H. Kelletat and N.P. Psuty. p. 37-59. Berlin. Germany. International Geographical Union. Commission on Coastal Systems. Proceedings of the Field Symposium Crete, Greece, April 1994.
  • Kayan, İ., 1997, “Türkiye’nin Ege ve Akdeniz kıyılarında Deniz Seviyesi ve Kıyı Çizgisi Değişmeleri”, Türkiye Kıyıları 97 Konferansı Bildiriler Kitabı, E. Özhan (Editör), s. 735-746. Ankara.
  • Kayan, İ., 1999, “Holocene stratigraphy and geomorphological evolution of the Aegean coastal plains of Anatolia”, The Late Quaternary in the Eastern Mediterranean Region. 1-4 April 1997 Ankara. Proceedings. Quaternary Science Reviews 18 (4-5), 541-548. Elsevier.
  • Kayan, İ., 2012, “Kuvetarner’de deniz seviyesi değişmeleri”, Kuvaterner Bilimi. (Ed. N. Kazancı, A. Gürbüz. 570 s), Ankara Üniversitesi Yay. No: 350. s. 59-78. Ankara.
  • Kayan, İ., Öner, E., 2013, “Bayraklı Höyüğü (İzmir) Çevresinin Holosen’deki Jeomorfolojik Gelişimi [Holocene Geomorphological Evolution of Coastal Environment Around Bayraklı Mound (İzmir)] (135-158)”. Profesör Doktor Asaf Koçman’a Armağan. Editör: Öner, E. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
  • Kayan, İ, Öner E., 2015, Sedimantolojik ve Paleontolojik Verilerle Gediz Delta Ovasında (İzmir) Alüvyal Jeomorfoloji Araştırmaları, Ege Coğrafya Dergisi Ege Coğrafya Dergisi, 24/2, s.1-27, İzmir.
  • Lambeck, K., 1995, “Late Pleistocene and Holocene sea-level change in Greece and south-western Turkey: a separation of eustatic, isostatic and tectonic contributions”, Geophys. J. Int., 122, 1022–1044.
  • MTA 1/500.000 Ölçekli Jeoloji Haritası, 2017, http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/doc/DENIZLI.pdf., 27.07.2017.
  • Öner, E., Kayan, İ., 2006, “İzmir Körfezi Kıyılarında Alüvyon Birikimi ile Karşıyaka ve Bayraklı Kıyılarının Şekillenmesi”, Karşıyaka Kültür ve Çevre Sempozyumu, Bildiri Kitabı, 8 - 22, İzmir.
  • Öner, E., 2016, “Ege ve Akdeniz kıyılarımızda paleocoğrafya-jeoarkeoloji araştırmaları”, Ege Coğrafya Dergisi 25/1, 51-66.
  • Öner E., Vardar S., İlhan R., 2017, Bağlararası Çevresinde Holosen Kıyı Çizgisi Değişmeleri ve Jeoarkeoloji Araştırmaları, 39. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu 22-26 Mayıs 2017, Bursa.
  • Öner, E., Vardar, S., 2017, “Panaztepe Liman Kent Civarında Paleocoğrafya Araştırmaları (Menemen-İzmir)”. Türkiye-Azerbaycan Coğrafya Günleri II, 24-26 Ekim 2017, Ege Üniv.Edebiyat Fak., İzmir.
  • Öğdüm, F., 1983, “Menemen Dumanlıdağ Volkan Konisi ve Kalderasının Jeomorfolojisi-Evrimi” Jeomorfoloji Dergisi 11, 45-52.
  • Savaşçın, Y., 1975, “Foça Yöresi volkanik kayaçlarından sağlanan petrografik-jeokimyasal sonuçlar. TÜBİTAK V. Bilim Kongresi Tebliğler Kitabı, s.273-289.
  • Savaşçın, Y., Dora, Ö., 1979, “Foça – Menemen Yöresi Volkanitlarinde Piroksenlerin Yayılımı ve Kristallografik Değerleri” Türkiye Jeoloji Kurumu Dergisi, 20, 1, 21-27.
  • Şaroğlu, F., Emre, Ö., ve Kuşçu, İ., 1992, Türkiye Diri Fay Haritası, 1:2,000,000 ölçekli, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.
  • Semiz B., 2017, Myrina ve Gyrineon Cilt-1, Myrina Antik Kenti (Aliağa-İzmir) ve Yakın Çevresinin Jeolojik Özellikleri, 241-252. Aliağa.
  • Umar B., 2002. Aiolis, İnkılap Yayınevi.
  • Waelbroeck, C., Labeyrie, L., Michel, E., Duplessy, J.C., Mcmanus, J.F., Lambeck, K., Balbon, E., Labracherie M., 2002, “Sea-Level and Deep Water Temperature Changes Derived from Benthic Foraminifera Isotopic Records”, Quaternary Science Reviews 21, 295–305.
  • Vardar S., 2010, Madra Çayı Deltası’nın Holosen Kıyı Paleocoğrafyasının Değerlendirilmesinde Foraminifer ve Ostracod (Crustacea)’ların Bir Ortam Belirleme İndikatörü Olarak Kullanımı. TUCAUM 2010 Sempozyum bildiri kitabı, 263-273.
  • Vardar S., 2015, Ödemiş Ovasının Paleocoğrafyası ve Jeoarkeolojisi Üzerine Yapılan Değerlendirmelerde AAS-ICP Element ve X-Ray Floresans Spektrometresi Kil Analizlerinin Kullanımı, UJES 2015, IV. Ulusal Jeomorfoloji Sempozyumu Bildiri Kitabı, s.14, Samsun
  • Vardar S., Yavaşlı D. D., 2016, Myrina Antik Kenti Çevresinde Paleocoğrafya Araştırmaları. CBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 14, Sayı 3, 163-182.
  • Vardar S., Öner E., 2016a, Investigation on Distribution of the Santorini (Thera) Tephra in West Anatolia and Paleogeographical-Geoarchaeological Features of the Çeşme-Bağlararası Mound, Proceedings of III. International Çeşme-Chios History, Culture and Tourism Symposium, pp. 105-128, 3-4 November 2016, Çeşme.
  • Vardar S., Öner, E., 2016b, “Batı ve Güneybatı Anadolu’nun Paleocoğrafyası ve Jeoarkeolojisinde Santorini (Thera) Küllerinin Önemi”, A.Ü. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Coğrafi Bilimler Dergisi, Cilt 14, Sayı 1,15-37.
  • Vardar S., Öner E., 2016c, Batı ve Güneybatı Anadolu’nun Paleocoğrafya ve Jeoarkeolojisinde Santorini (Thera) Küllerinin Önemi, Uluslararası TUCAUM 2016 Sempozyumu,13-14 Ekim 2016, Ankara.
  • Vardar S., Öner E., 2016d, Batı ve Güneybatı Anadolu’nun Paleocoğrafya ve Jeoarkeolojisinde Santorini (Thera) Küllerinin Önemi, Coğrafi Bilimler Dergisi 14 (1), s.15- 37.
  • Vardar S., 2017, Myrina ve Gyrineon Cilt-1, Myrina Antik Kenti Yüzey Araştırmaları, Myrina’da (Aliağa – İzmir) Jeoarkeoloji Araştırmaları ve Planlanan Çalışmalar, 263-288. Aliağa.
  • Vardar S., Öner E., 2017a, Çeşme Bağlararası (İzmir) Tunç Çağı Yerleşimi Çevresinin Jeoarkeolojisi, UJES Uluslararası Jeomorfoloji Sempozyumu, 12-14 Ekim 2017, Elazığ.
  • Vardar S., Öner E., 2017b, Batı Anadolu’da Yeni Santorini Tephra Bulguları ve Paleocoğrafya-Jeoarkeoloji Değerlendirmelerindeki Önemi. Türk Coğrafya Kurumu 75. Yılı Uluslararası Sempozyumu, 8-10 Kasım 2017, Ankara.
  • Vardar S., Öner E., 2017c, Altınova’da (Ayvalık-Balıkesir) Doğal Çevre Değişmeleri İle Tarih Öncesi Dönemden Günümüze Etkileri. Journal of Awareness, Cilt-2, Özel Sayı, E-ISSN: 2149-6544, 181-202.
  • Vardar S., Öner E., 2017d, Batı Anadolu’da Yeni Santorini Tephra Bulguları ve Paleocoğrafya-Jeoarkeoloji Değerlendirmelerindeki Önemi. Türk Coğrafya Kurumu 75. Yılı Uluslararası Sempozyumu, 8-10 Kasım 2017, Ankara.
  • Vardar S., Öner E., İlhan R., 2017a, Bağlararası Höyüğü Çevresinde Paleocoğrafya ve Jeoarkeoloji Araştırmaları (Çeşme– İzmir), Türkiye Jeoloji Bülteni, Geological Bulletin of Turkey, 60 (2017) 589-614, doi:10.25288/tjb.325426.
  • Vardar S., Öner E., Doğan M., Başar S., 2017b, Sarıçay Ovasınnda Paleocoğrafya ve Jeoarkeoloji Araştırmaları. SOBİDER Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl: 4, Sayı: 18, Aralık 2017, s. 324-346.
  • Vardar S., 2018, Myrina ve Gyrineon Cilt-2, Güzelhisar Çayı Kıyı Ovasında Alüvyal Jeomorfoloji Araştırmaları ve Myrina Jeoarkeolojisi, 223-248. Aliağa.Yılmaz, Y., 1997, “Geology of Western Anatolia” In: Schindler, C ve Pfister, M. (Eds.) Active Tectonics of Northwestern Anatolia–The MARMARA Poly Project; A Multidisciplinary Approach by Space Geodesy, Geology, Hydrogeology, Geothermics and Seismology. Vdf. Hochschulerl, an der ETH Zurich, pp. 31–53.
Toplam 48 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Serdar Vardar 0000-0002-8448-9290

Yayımlanma Tarihi 2 Temmuz 2018
Gönderilme Tarihi 5 Haziran 2018
Yayımlandığı Sayı Yıl 2018 Cilt: 23 Sayı: 39

Kaynak Göster

APA Vardar, S. (2018). SEDİMANTOLOJİK VE MİKROPALEONTOLOJİK VERİLERLE GÜZELHİSAR ÇAYI KIYI OVASININ HOLOSEN PALEOCOĞRAFYASI. Doğu Coğrafya Dergisi, 23(39), 131-148. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.430855

Content of this journal is licensed under a Creative Commons Attribution NonCommercial 4.0 International License

29929