İSTANBUL SU MİMARİSİNDE EMİNÖNÜ SEBİLLERİNİN YERİ ve ÖNEMİ

Öz

Türklerin hayırseverliğe ve temizliğe verdiği önem, su tesisleri, sanat ve mimarilerinde önemli bir yere sahiptir. Hayır, amaçlı yapılan çeşme ve sebiller dönemlerinin en zarif eserlerini oluşturmuşlardır. Osmanlı- Türk su mimarinsin en sanatsal yapıları olan sebiller, ayrıca Türk mimarisine özgü eserlerdir. Sebil, Arapça bir kelime olup, çeşitli tanımlara sahiptir. Yoldan gelip geçenlere hayır amaçlı su dağıtılan yerler olan sebiller de, özel gün ve gecelerde ise şerbet dağıtılan yerlerdir. İstanbul meydan ve sokaklarının en güzel dekorlarından olan sebiller, mükemmel mimari düzenlemeleri, şebekeleri, taş süslemeleri, yazı, kalem işi gibi bezemeleri de dönem ve üslup özelliklerinin anıtsal örneklerini sunmaktadır. İstanbul’da Eminönü’nde yoğun olarak yapılanan sebiller, geçmişte sosyal yardımlaşmaya verilen önemin en önemli belgeleridir.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul, Eminönü, sebil

Kaynakça

1. Ahraz Sarıdikmen Gül, 17. ve 19.yy. İstanbul Sebillerindeki Madeni Şebekeler, Çanakkale Onsekiz Mart Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi ABD. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çanakkale, 2001
2. Akar Azade, “Ayasofya’da Bulunan Türk Eserleri ve Süslemelerine Dair Bir Araştırma”, Vakıflar Dergisi, S.9, Ankara, 1971, s.214-218
3. Arel Ayda, Onsekizinci Yüzyıl İstanbul Mimarisinde Batılılaşma Süreci, İstanbul, 1975 Arseven Celal Esad, “Sebil” Mad., Sanat Ans., C.4, İstanbul, 1983, s.1772-1774
4. Aynur Hatice, “18.Yüzyıl İstanbul
5. Çeşmeleri”, 18. Yüzyılda Osmanlı Kültür Ortamı
6. Sempozyumu Bildirileri, İstanbul, 1988, s.33-42
7. Aytöre Ayhan, “Türklerde Su Mimarisi”, I. Türk Sanatları Kongresi, Ankara,1959, s.
8. Bakır Betül, Mimaride Rönesans ve Barok Osmanlı Başkenti İstanbul’da Etkileri, Ankara, 2003

9. Barışta Örcün, “Başkent İstanbul’dan Örnekleriyle Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Çeşmeleri”, Türkler Ans., C.12, İstanbul, 2002, s.242-246
10. Barışta Örcün, “İbrahim Paşa Sebili” DBİ Ans., C.4, İstanbul, 1994, s.131-132
11. Bayhan Ahmet Ali, “Mısırda Osmanlı Devri Mimarisi”, Yüzüncü Yıl Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji ve Sanat Tarihi ABD Sanat Tarihi Bilim Dalı (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Van, 1999
12. Bayhan Ahmet Ali, “Mısırdaki Yarım Daire Cepheli Sebil Küttaplar”, IV. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri (24-27 Nisan), Van, 2000, s.95-102
13. Bayhan Ahmet Ali, “Osmanlı Dönemi Mısır’ında Mimari Değişimler” Osmanlı, C.10, Ankara, 1999, s.514527
14. Bilge Aygen, “ Mimar Sinan Hakkında Araştırmalar”, Sanat Tarihi Yıllığı, C.V, İstanbul Ünv. Edb. Fakültesi Sanat Tarihi Enstitüsü, İstanbul, 1972-73, s.141-163
15. Çeçen Kazım, İstanbul’da Osmanlı Devrindeki Su Tesisleri, 1984
16. Çetintaş Sedat, “Türklerde Su–Çeşme- Sebil”, Güzel Sanatlar, S.5, İstanbul, 1944, s.125- 147
17. Derman M. Uğur, “Yenicami Sebili’nin Kitabesi”, Lale Dergisi, S.4, İstanbul, 1986, s.13-17
18. Doğan Kuban, Türk Barok Mimarisi Hakkında Bir Deneme, İstanbul, 1954
19. Doğan M. Sabri, İslam Su Medeniyeti ve Konya Suları, Konya, 2004
20. Egemen Affan, İstanbul’un Çeşme ve Sebilleri (Resimleri ve Kitabeleri İle 1165 Çeşme ve Sebil) İstanbul, 1993
21. Eyice Semavi, “18. Yüzyılda Türk Sanatı ve Türk Mimarisinde Avrupa Neo-Klasik Üslubu” Sanat Tarihi Yıllığı IX-X, İstanbul, 1979-80, s.163- 189
22. Eyice Semavi, “Ayasofya Sebilleri” Mad., DBİ. Ans., C.1, İstanbul, 1994, s.462-463
23. Eyice Semavi, “Batı Sanat Akımlarının Değiştirdiği Osmanlı Dönemi Türk Sanatı”, Türkler, C.15, Ankara, 2002, s.288-307
24. Eyice Semavi, “Sebil” Mad., İslam Ans., C.5/2, İstanbul, 1968, s. 1214/95-98
25. Eyice Semavi, “Türk Sanatında Şebekeler” Sanat Dünyamız, S.6, İstanbul, 1976, s.32-39
26. Filiz Kezban , 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Yapılan İstanbul Sebilleri, Atatürk Üniv.Fen Edb. Fak. Sanat Tarihi ABD. (Yayınlanmamış) Lisans Tezi, Erzurum, 1991
27. Haigh T.W. , “Sebil-Sabil” Mad., İslam Ans., C.10, İstanbul, 1966, s.292
28. Hatice Aynur -T.Hakan Karateke, III. Ahmet Devri İstanbul Çeşmeleri, İstanbul, 1995 Kırca Erhan, Sultan Ahmet Külliyesinin Geçirdiği Evreler, Yıldız Teknik Üniv. Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık ABD. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul,1982
29. Kuban Doğan, İstanbul Bir Kent Tarihi, İstanbul, 1996
30. Kumbaracılar İzzet, İstanbul Sebilleri, İstanbul, 1938
31. Kurul Arda, İstanbul’un Fatih İlçesinde Yer Alan Osmanlı Sebilleri, Atatürk Üniv. Fen Edeb. Fak. Sanat Tarihi Bölümü (Yayınlanmamış Lisans Tezi), Erzurum, 2003
32. Mutlu Asım, “Sebillerimiz”, Türkiye’miz, S.21, 1977, s.3-7
33. Nayır Zeynep, Osmanlı Mimarlığında Sultan Ahmet Külliyesi ve Sonrası, İstanbul, 1975
34. Nirven Sadi Nazım, İstanbul’da Fatih II. Sultan Mehmet Devri Türk Su Medeniyeti, İstanbul, 1953
35. Okçuoğlu Tarkan, “ Mimar Sinan Türbe ve Sebili”, DBİ. Ans., C.5, İstanbul, 1994, s.470-471 Ödekan Ayla, “Ahmet III. Sebili ve Çeşmesi” DBİ. Ans., C.1, İstanbul, 1994, s.116-117
36. Ödekan Ayla, “Sebil” Mad., Eczacıbaşı Sanat Ans., C.3, İstanbul, 1997, s.1626-1627
37. Ödekan Ayla, “Sebiller” Mad., DBİ. Ans., C.6, İstanbul, 1994, s.481-482
38. Ömer Faruk Şerifoğlu, Su Güzeli İstanbul Sebilleri, İstanbul, 1995
39. Önge Yılmaz, “ Vakıf Müessesesinde Su ve Önemi”, I. Vakıf Haftası, Ankara, 1984, s.23-32
40. Önge Yılmaz, “Mimar Koca Sinan’ın Sebilleri” Uluslararası Mimar Sinan Sempozyumu, Ankara, 1996, s.114-116
41. Önge Yılmaz, “Selsebillerimiz”, Vakıflar Dergisi, S.13, Ankara, 1981, s.339-352
42. Önge Yılmaz, Türk Mimarisinde Selçuklu ve Osmanlı Dönemlerinde Su Yapıları, Ankara, 1997
43. Özdeniz Engin, İstanbul’daki Kaptan-ı Derya Çeşme ve Sebilleri, İstanbul, 1995
44. Peköz Birsen, İstanbul Sebilleri, İstanbul Üniv. Edb. Fak. Sanat Tarihi Bölümü (Yayınlanmamış Lisans Tezi), İstanbul, 1963
45. Pınar Günay, 19. Yüzyıl Su Mimarisinden Bent ve Sebiller, İstanbul Üniv. Edb. Fak. Sanat Tarihi Bölümü (Yayınlanmamış) Lisans Tezi, İstanbul, 1969
46. Pilevhravian Nuran Kara, “Osmanlı Çeşme Mimarisi”, Türkler, C.12, İstanbul, 2002, s.247-253
47. Renda Günsel, Batılılaşma Döneminde Türk Resim Sanatı, Ankara 1977
48. Rüçhan Arık, Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı, Ankara, 1988
49. Sözen Metin, Türk Mimarisinin Gelişimi ve Mimar Sinan, İstanbul, 1975
50. Tali Şerife, İstanbul Beyoğlu Sebilleri, IX. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu (21-23 Nisan 2005), Erzurum, 2006, s.415-421
51. Tali Şerife, İstanbul Suriçi Sebilleri, Atatürk Ünv. Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi ABD. Türk İslam Sanatları Bilim Dalı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Erzurum, 2005
52. Tanışık İ. Hilmi, İstanbul Çeşmeleri, C.I, İstanbul, 1943
53. Tanışık İ. Hilmi, İstanbul Çeşmeleri, C.II, İstanbul, 1945
54. Tansuğ Sezer, 18.Yüzyılda İstanbul Çeşmeleri ve Ayasofya Şadırvanı”, Vakıflar Dergisi, S.6, İstanbul, 1965, s.90-101
55. Urfalıoğlu Nur, “ İstanbul Sebillerinde Görülen Tahribatlar ve Koruma Önerileri”, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, S.36/1-2, Ankara, 1993, s.419-425
56. Urfalıoğlu Nur, “Osmanlı Mimarlığında Sebiller”, Osmanlı Kültür ve Sanat Ans., C.10, Ankara, 1999, s.457-468
57. Urfalıoğlu Nur, İstanbul Sebilleri Özellikle Üsküdar Sebillerinin Sorunları ve Korumaları, Yıldız Teknik Ünv. Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık ABD. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul, 1989
58. Ülkü Osman, Lale Devri Çeşme ve Sebilleri, Atatürk Üniv. Fen Edb. Fak. Sanat Tarihi ABD. (Yayınlanmamış Lisans Tezi), Erzurum,1991 Ünsal Behçet, “ İstanbul Sebil Anıtlarını Dekorlayan Şebeke Sanatı”, Taç Dergisi, C.1, S.3, İstanbul, 1986, s.13-22
59. Ünsal Behçet, “Stil Yönünden Klasik Sonrası Türk Mimarlığında Sebil Anıtları”, Taç Dergisi, C.1, S.3, İstanbul, 1986, s.16-25
60. Ünsal Behçet, “Türk Mimarlığında Klasik Sebil Anıtları”, Taç Dergisi, C.2, S.6, İstanbul, 1987, s.9-22.