Garip Şiirinde Osmanlı İmajı

Öz

Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat 1940 ile 1950 arasındaki Türk şiirinde etkin olmuş üç önemli isimdir. Ortaklaşa çıkışları Garip Hareketi, I. Yeni şeklinde adlandırılır. Bu gruba Garipçiler, ortaya koydukları ürünlere Garip şiiri dendiği de vakidir. Garip şiiri dilde sadeleşme, halka yönelme, edebî sanatlardan kaçınma gibi ilkelerle yola çıkar. Garipçiler şiirde vezin ve kafiyenin lüzumuna inanmaz. Eski edebî alışkanlıklardan uzaklaşarak gündelik dille şiir yazılabileceğini savunurlar. Şiir geleneğine yönelik yıkıcı bir yaklaşımları vardır. Cumhuriyet sonrasının belirgin ilk edebî hareketi olarak Garip şiirinin tematik repertuarı kayda değer bir konudur. Bu repertuarda Osmanlı döneminin, eski devletin yöneticilerinin ya da Osmanlı’daki sosyal hayatın ne ölçüde ve nasıl işlendiği Garip şiirinin karakteristiği hakkında bilgi edinmeye yarar. Makalede Garip külliyatının tamamı taranmış ve Melih Cevdet ile Oktay Rifat’ın şiirlerinde bu konuları işledikleri tespit edilmiştir. İncelemenin neticesinde, Garip şiirindeki genel Osmanlı imajının büyük oranda olumsuz olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Garip Hareketi
• Tema
• Osmanlı
• Şiir

The Portrayal of the Ottoman in Garip Poetry

Öz

Orhan Veli, Melih Cevdet, and Oktay Rifat are three important figures who were active in Turkish poetry between 1940 and 1950. Their collective emergence is referred to as the Garip Hareketi, or I. Yeni. This group is sometimes called the Garip poets, and their works are sometimes called Garip poetry. Garip poetry is based on principles such as simplification of language, appealing to the people, and avoiding literary devices. The Garip poets did not believe in the necessity of meter and rhyme in poetry. They argued that poetry could be written in everyday language, moving away from old literary habits. They had a subversive approach to poetic tradition. As the first distinct literary movement of the post-Republic era, the thematic repertoire of Garip poetry is a noteworthy subject. The extent and manner in which the Ottoman period, the rulers of the old state, or social life in the Ottoman Empire are depicted in this repertoire helps us understand the characteristics of Garip poetry. The article involved a thorough examination of the entire Garip literary corpus and identified Melih Cevdet and Oktay Rifat as poets who addressed these themes in their work. The study concluded that the overall image of the Ottoman Empire in Garip poetry is largely negative.

Anahtar Kelimeler

• Garip Hareketi
• Theme
• Ottoman
• Poetry

Kaynakça

1. Ahmet Mithat Efendi. (2013). Üss-i İnkılap, İstanbul: Dergâh Yayınları.
2. Anday, M. C. (2015a). Dakika Atlamadan, İstanbul, Everest Yayınları.
3. Anday, M. C. (2015b). Şiir Yaşantısı – Şiir Yazıları, İstanbul: Everest Yayınları.
4. Anday, M. C. (2016). Orhan Veli ve Garip Üzerine Yazılar, İstanbul: Everest Yayınları.
5. Anday, M. C. (2021). Bütün Şiirleri – Sözcükler, İstanbul: Everest Yayınları.
6. Balaban, M. (2020). Osmanlı Kroniklerine Göre II. Bayezid Dönemi’nde Meydana Gelen Doğal Afetler Üzerine Bir İnceleme, Genç Mütefekkirler Dergisi, 1, (2): 176-193.
7. Doğan, M. C. (2023). Garip Şiiri, Türk Dili, 72, (862): 230-251.
8. Erkan, D. (2008). Sait Paşa, TDV İslam Ansiklopedisi (35): 574- 575.

9. Emecen. F. (2013). Yûnus Paşa, TDV İslam Ansiklopedisi (43): 608-610.
10. Emecen. F. (2000). İbrâhim, TDV İslam Ansiklopedisi (21): 274- 281.
11. İlhan, A. (1996). ‘İkinci Yeni Savaşı’, İstanbul: Bilgi Yayınları.
12. Kaplan, M. (2004). Şiir Tahlilleri - Cumhuriyet Devri Türk Şiiri, İstanbul: Dergâh Yayınları.
13. Karabulut, R. Toraman, A. E. (2021). Kudretli Bir Galata Bankeri Yorgo Zarifi, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 117-132.
14. Karakulak, M. (2025). Haremden Çarşıya: Moralı Beşir Ağa’nın Avrupa Tüccarıyla Ekonomik İlişkileri ve 18. Yüzyıl İstanbul’unda Lüks Tüketim, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 7, (15): 759-776.
15. Oktay Rifat. (2024a). Bütün Şiirleri I, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
16. Oktay Rifat. (2024b). Bütün Şiirleri II, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
17. Orhan Veli. (2021). Yazılar, İstanbul: Kapra Yayıncılık.
18. Sazyek, H. (1999). Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirinde Garip Hareketi, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
19. Tanpınar, A. H. (2000). Edebiyat Üzerine Makaleler, İstanbul: Dergâh Yayınları.
20. Topal, A. E. (2019). Sürgünde Muhalefet: Namık Kemal’in Hürriyet Gazetesi I-II / Eksiksiz Tüm Koleksiyon. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
21. Turna, M. (2023). Hürriyet Gazetesi’nde (1868-1870) Osmanlı Devleti’nin Temel Meseleleri, AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 11 (29): 71-93.