Ordubat Şehrinin Tarihi Coğrafyası (1828-1924)

Öz

Nahçıvan, Orta Çağ’dan başlayarak şehir kültürünün mevcut olduğu Azerbaycan’ın kadim bölgelerinden biridir. Tarihsel olarak bölgede gelişmiş zanaatkarlık merkezlerinin yerleşdiği yerleşimler de olmuştur ki bunlardan Nahçıvan, Ordubat, Eylis, Azat, Culfa, Karabağlar ve s. gibi şehirleri sayabiliriz. Bu çalışmada 1828-1924 yıllarda bölgedeki şehirlerden yalnız Ordubat ve Nahçıvan şehirlerinin günümüze kadar şehir gibi öz varlığını koruya bildiği görülmüştür. Tarihte Ordubat şehri gelişim gösteren sanatkarlık ve ticaret merkezlerinden biri olmuştur. Ordubat şehrinin teşekkülü bu arazide insanların meskunlaşmasından oldukça sonralar başlamıştır. Ordubat şehri, Karabağ’da uzanan iki dağ arasındaki dereden akan Ordubatçayı’nın kıyısında yerleşmektedir. Ordubat şehrinin sınırları, kuzeyde Yukarı Endemiç, doğuda Kotamla, güneyde Araz nehri ile, batıda ise Deste köyü ile sınırlandırılmaktadır. Şehir, kuzeyden Aşağı Endemiç, doğudan Kotam, batıdan Deste köyü ile sınır oluşturmaktadır. Şehir Zengezur dağlarının eteklerinden başlayan ve iki dağ sırasının arkasınca uzanan eğimli düzlük kısımda konumlanmaktadır. Şehir kuzeyden Aşağı Endemiç, doğudan Kotam, batıdan Deste köyü ile sınırdır ve Ordubat çayı şehri iki bölüme ayırmaktadır. Makalede Ordubat şehrinin tarihi, geçirdiği inkişaf yolu ve gelişmeleri incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ordubat şehri
• Nahçıvan
• mahalle
• tarihi coğrafya
• XIX yüzyıl

Abstract

Nakhchivan is one of the ancient regions of Azerbaijan where urban culture has existed since the Middle Ages. Historically, there were also settlements in the region where developed craftsmanship centres were settled, such as Nakhchivan, Ordubat, Aylis, Azat, Culfa, Karabakhlar and so on. In this study, it is seen that only Ordubat and Nakhchivan cities among the cities in the region in the years 1828-1924 have preserved their existence as cities until today. Historically, the city of Ordubat was one of the developing artistic and trade centres. The formation of the city of Ordubat began long after the settlement of people in this area. The city of Ordubat is located on the banks of the Ordubatchayi, which flows from the stream between two mountains in Karabakh. The borders of Ordubat city are bounded by Upper Endemich in the north, Kotamla in the east, Araz river in the south and Deste village in the west. The city borders with Lower Endemich in the north, Kotam in the east and Deste village in the west. The city is located on the sloping plain starting from the foothills of the Zengezur Mountains and extending behind two mountain ranges. The city borders with Lower Endemic from the north, Kotam from the east, Deste village from the west and Ordubat stream divides the city into two parts. In the article, the history of Ordubat city, its development path and developments are analysed.

Keywords

• Ordubat city
• Nakhchivan
• neighbourhood
• historical geography
• XIX century

Kaynakça

1. Bahşeliyev, V., Seyidov A., Qedirzade Q., İbrahimli B. (2014). Qedim Ordubat. Ecemi.
2. Budaqova, S. (1995). Nahçıvan diyarının tarihi coğrafiyası (HVIII yüzyılın ikinci yarısı-HIH yüzyılın birinci qerinesi). Elm.
3. Ferzeli, E. (1989). Dede Qorqud yurdu. Elm.
4. Hüseyni, E. Adlar ve odalar. (1982, 10 dekabr), Sovet Nahçıvanı qezeti.
5. Kaşğari, M. (2006). Divanü lüğat-it-türk. (tercüme eden Ramiz Esger). (Dörd cildde, c. IV). Ozan.
6. Kazımbeyli, İ. (2007). Nahçıvan: ehalisi, sosial-iqtisadi ve siyasi tarihine dair (1828-1920-ci iller). Elm.
7. Kelbizade, E. (2016). Nahçıvanın tarihi coğrafiyası (HII-HVIII yüzyılın I yarısı). Ecemi.
8. Qenberova, G. (2015). Ordubat şeher mahallelerinin memarlığı. Nahçıvan Dövlet Universiteti. Elmi eserler, 5 (70), 124-135.

9. Muradov, V. (2017). Nahçıvan diyarında senetkarlıq ve ticaret. Elm.
10. Nahçıvan Muhtar Respublika Dövlet Arhivi (NMRDA), F.314, siy.6, v.11.
11. Nahçıvan sancağının müfessel defteri. (2001). (Аrаşdırmа, qеyd ve şerhlerin müellifi Hüsаmeddin Memmedоv Qаrаmаnlı). (Tercüme еdenler: Ziyа Bünyаdоv ve Hüsаmeddin Memmedоv Qаrаmаnlı). Еlm.
12. Orucov, A. (2018). Ordubat şehrinin maddi medeniyyetinin bezi nümunelerine dair (HIH-HH esr). NDU-nin Elmi eserler jurnalı, 2 (91), 79-89.
13. Seferli, F. (2013). Araz vadisi ilkin şeherlerin yarandığı merkezlerden biri kimi. AMEA Nahçıvan Bölmesinin Heberleri (ictimai ve humanitar elmler seriyası), 9 (1), 17-24.
14. Shopen, I. (1852). Istoricheskiy pamyatnik sostoyaniya Armyanskoy oblasti v epokhu yeye prisoyedineniya k Rossiyskoy imperii. Tipografiya imperatorskoy AN
15. Vaidova, K.H. (2007). Istoriya goroda Ordubad. Nurlan.
16. Zeynalov, M. (2012). Gilançay hidroniminin, Ordubat ve Şerur oykonimlerinin etimologiyası. Bakı Universitetinin Heberleri, Tebiet elmleri seriyası, 3, 161-166.