Modern Educational Institutions in Kastamonu during the Tanzimat Period (1839–1876)

Abstract

This study examines the structural transformation of the Ottoman education system during the Tanzimat period (1839–1876) and analyzes its reflection in the provincial context of Kastamonu. While existing scholarship has extensively focused on reforms at the imperial center, the extent to which these reforms were implemented in the provinces remains insufficiently examined. This study argues that, despite efforts to establish a centralized and modern education system, the institutionalization of these reforms in the provinces remained limited. The analysis is structured in three parts. First, it outlines the institutional characteristics of the Ottoman education system prior to the Tanzimat period. Second, it evaluates the reforms introduced during this period by focusing on regulations, administrative arrangements, and their impact on primary, secondary, and higher education. Particular attention is given to the role of education councils in shaping the governance of education. Third, the study examines Kastamonu as a case, analyzing the establishment of modern primary schools, rüşdiye schools, and vocational and technical education institutions as indicators of provincial transformation. The findings demonstrate that although the Tanzimat reforms aimed to establish an integrated and centralized education system, their implementation largely remained confined to the capital. Consequently, the objective of educational unity could not be fully achieved. The study contributes to the literature by highlighting the gap between reform design and provincial implementation in the Ottoman education system.

Keywords

• Education councils
• Kastamonu
• Ottoman education system
• Tanzimat period
• vocational and technical education

Tanzimat Dönemi’nde Kastamonu’da Kurulan Modern Eğitim Kurumları (1839–1876)

Öz

Bu çalışma, Tanzimat Dönemi’nde (1839–1876) Osmanlı eğitim sisteminde meydana gelen yapısal dönüşümleri ve bu dönüşümlerin Kastamonu özelindeki yansımalarını incelemektedir. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Tanzimat öncesi Osmanlı eğitim sisteminin genel özellikleri ve kurumsal yapısı ana hatlarıyla ele alınmıştır. İkinci bölümde Tanzimat Dönemi Osmanlı eğitim sistemi incelenmiş; bu süreçte çıkarılan talimatnameler, nizamnameler ve kanunların ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kademelerine ne ölçüde yansıtılabildiği değerlendirilmiştir. Ayrıca maarif meclislerinin kuruluşu, işleyişi ve eğitim yönetimindeki rolü üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise Tanzimat Dönemi eğitim anlayışının Kastamonu’ya yansıması incelenmiş; vilayette açılan modern ilkokullar, rüşdiyeler ve mesleki teknik kurumlar çerçevesinde taşradaki kurumsallaşma süreci analiz edilmiştir. Çalışma, Tanzimat eğitim reformlarının merkezde sistem kurma çabası taşımasına rağmen taşrada sınırlı ölçüde uygulanabildiğini ve eğitimde birlik hedefinin tam anlamıyla gerçekleştirilemediğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim
• Kastamonu
• Maarif Meclisi
• Osmanlı eğitim sistemi
• Tanzimat Dönemi

Kaynakça

1. 120.yılında Kastamonu Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi (1869–1989). (1989). Kastamonu Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi Müdürlüğü.
2. Akyüz, Y. (2002). Türkiye’de çağdaş anlamda öğretmenlik mesleğinin doğuşu. H. C. Güzel, K. Çiçek ve S. Koca (Ed.), Türkler içinde (C. 15, ss. 15–27). Yeni Türkiye Yayınları.
3. Akyüz, Y. (2007). Türk eğitim tarihi. Pegem A Yayıncılık.
4. Berkes, N. (1978). Türkiye’de çağdaşlaşma. Doğu-Batı Yayınları.
5. Çam, Y. (1992). Atatürk’ün okuduğu dönemde askeri okullar (Rüşdiye-İdadi-Harbiye). Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
6. Demirel, M. (2002). Türk eğitiminin modernleşmesinde rüşdiye mektepleri. H. C. Güzel, K. Çiçek ve S. Koca (Ed.), Türkler içinde (C. 15, ss. 44–60). Yeni Türkiye Yayınları.
7. İhsanoğlu, E. (2003). Osmanlı İmparatorluğu’nda eğitim. H. İnalcık ve G. Renda (Ed.), Osmanlı uygarlığı içinde (C. 1, ss. 345–385). Kültür Bakanlığı.
8. Karal, E. Z. (1947). Osmanlı tarihi (C. 5). Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. Kastamonu Valiliği. (1998). Kastamonu ilinde Cumhuriyet öncesi ve sonrası eğitim. Kastamonu Valiliği Yayınları.
10. Kesgin, S. (2016). Osmanlı’nın son döneminde kimsesiz ve korunmaya muhtaç çocukların eğitimi ve topluma kazandırılması: Kastamonu örneği. Dini Araştırmalar, 19(50), 135–158.
11. Kodaman, B. (1991). Abdülhamid devri eğitim sistemi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
12. Koçer, H. A. (1974). Türkiye’de modern eğitimin doğuşu ve gelişimi. Talim ve Terbiye Dairesi Yayınları.
13. Topçubaşı, M., & Eyüpgiller, K. K. (2008). Kastamonu’da 19. yüzyıl kamu yapıları. L. Seymen (Ed.), Üsküdar’a kadar Kastamonu içinde (ss. 179–216). Yapı Kredi Yayınları.