A Cavalryman in Road/Travel Safety: Kethüdâyeri

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 1, 333 - 351, 08.04.2025

Ökkeş Küçükdağılkan

https://doi.org/10.46868/atdd.2025.868

Öz

In the 17th century Ottoman Empire, road/travel safety was ensured through a joint effort. This joint endeavour involves the elbow contact of various units from different classes. The non-standardisation of jurisdictions and job description forms of the century, and the different purposes of those using the roads made this working method a necessity. Elements of the army, state officials, merchants, clergy, treasures, surre regiments, valuable animals and supplies travelled along the roads. Both this multifunctional situation and banditry activities made a wide organisation essential for the security of the roads/travels. The kethüdâyer was one of the officers within this large organisation to ensure road/travel safety. Kethüdâyeri was the officer in charge of the six companies (kapukulu cavalry) stationed in the provinces. In many documents dealing with road/travel security, these officials were addressed by the central authority together with other provincial administrators. However, what distinguishes them from other administrators is that they were elite cavalrymen, ranked first in the documents and were compatible with joint labour. In a nutshell; this study humbly aims to investigate the functions of the kethüdâyeri and his entourage in road/travel security in particular and the other stakeholders in the organisation in general.

Anahtar Kelimeler

Kethüdâyeri , Six Company People , Road Security , Travelling Security , Kapukulu Cavalry

Yol/Seyahat Güvenliğinde Bir Süvari: Kethüdâyeri

Öz

17’nci yüzyıl Osmanlı Devleti’nde yol/seyahat güvenliği müşterek bir çalışma ile sağlanmaktadır. Bu müşterek çalışma farklı sınıflardan muhtelif birliklerin dirsek temasını kapsamaktadır. Yüzyılın yetki alanlarının ve görev tanım formlarının standart olmaması, yolları kullananların farklı amaçları taşımaları bu çalışma usulünü bir gereklilik olarak ortaya çıkarmıştır. Yollardan; ordu unsurları, devlet görevlileri, tüccarlar, din adamları, hazineler, surre alayları, değerli hayvan ve iaşeler geçmektedir. Gerek bu çok yönlü fonksiyonlu durum gerekse ağırlıklı olarak eşkıyalık faaliyetleri yolların/seyahatlerin güvenliğinde geniş bir organizasyonu elzem hale getirmiştir. Yol/seyahat güvenliğini sağlamak amacıyla bu geniş organizasyon içerisinde yer alanlardan biri de kethüdâyeridir. Kethüdâyeri taşrada konumlanmış olan altı bölük halkının (kapukulu süvarileri) amiri mahiyetinde olan zabittir. Bu amir şahsiyetler yol/seyahat güvenliğini konu alan birçok belgede diğer taşra yöneticileri ile birlikte merkezi otorite tarafından muhatap alınmıştır. Ancak onları diğer yöneticilerden ayıran nitelik hem seçkin süvari olmaları hem belgelerde ilk sıralarda yer almaları hem de müşterek çalışmaya uyumlu sınıflarıdır. Ez cümle; bu çalışma özelde yol/seyahat güvenliklerinde yer alan kethüdâyeri ve maiyetinin işlevlerinden bahsederken genelde ise organizasyonda yer alan diğer paydaşların araştırılmasını naçizane gaye edinmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kethüdâyeri , Altı Bölük Halkı , Yol Güvenliği , Seyahat Güvenliği , Kapukulu Süvarileri

Kaynakça

• Aksan, V. ve Goffman, D. (ed.) (2011). Erken Modern Osmanlılar İmparatorluğun Yeniden Yazımı. (Çev. Onur Güneş Ayas). Timaş Yayınları.
• Aksan, V. (2017). Kuşatılmış Bir İmparatorluk Osmanlı Harpleri 1700-1870. (Çev. Gül Çağalı Güven). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Anastasopoulos, A. (ed.) (2021). Osmanlı İmparatorluğu’nda Taşra Elitleri. (Çev. H. Ebru Aksoy). Küre Yayınları.
• Arslanboğa, K. (2013). 1589-90 Malî Yılına Ait Osmanlı Devleti Bütçesinin Oluşturulması ve İncelenmesi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (36), 113-125.
• Barkey, K. (1999). Eşkıyalar ve Devlet Osmanlı Tarzı Devlet Merkezileşmesi, (Çev. Zeynep Altok). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Bilge, S.M. (2015). Sultan, Sipahiler, Köylüler, İktisatçılar. Kitabevi.
• Black, J. (2003). Top, Tüfek ve Süngü Yeniçağda Savaş Sanatı 1453-1815. (Çev. Yavuz Alogan). Kitap Yayınevi.
• Buzpınar, Ş.T. (2009). Surre, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (37), 567-569.
• Canbakal, H. (2009). 17. Yüzyılda Ayntâb Osmanlı Kentinde Toplum ve Siyaset. (Çev. Zeynep Yelçe). İletişim Yayınları.
• Ekin, Ü. (ed.) (2013), Prof.Dr. Özer Ergenç’e Armağan. Bilge Kültür Sanat.
• Emecen, F. (2015). Osmanlı Klasik Çağında Savaş. Timaş Yayınları.
• Gülcan, M. (1989). Konya'da İçtimai ve İktisadi Hayat (1675-1676). [Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yök Tez.
• Griswold, W. (2002). Anadolu’da Büyük İsyan 1591-1611, (Çev. Ülkün Tansel). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Gürhan, V. (2012). XVIII. Yüzyılda Mardin Şehri. [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. Yök Tez.
• İnalcık, H. ve Quataert, D. (ed.) (2004). Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi 1300-1600. (Çev. Halil Berktay). Eren Yayıncılık.
• İnalcık, H. ve Quataert, D. (ed.) (2004). Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi 1600-1914. (Çev. Ayşe Berktay-Süphan Andıç-Serdar Alper) Eren Yayıncılık.
• Orhonlu, C. (1967). Osmanlı İmparatorluğu’nda Derbend Teşkilâtı. Eren Yayıncılık.
• Ortaylı, İ. (2020), Türkiye Teşkilât ve İdare Tarihi, Cedit Neşriyat.
• Parker, G. (2018). Askerî Devrim Batı’nın Yükselişinde Askerî Yenilikler 1500-1800. (Çev. Tuncay Zorlu) Küre Yayınları.
• Salzmann, A. (2011). Modern Devleti Yeniden Düşünmek Osmanlı Ancien Régime’i. (Çev. Ayşe Özdemir). İletişim Yayınları.
• Simeon, P. (2016). Polonyalı Bir Seyyahın Gözünden 16. Asır Türkiyesi. (Çev. Hrand D. Andreasyan). Köprü Kitap.
• Taeschner, F. (2010). Osmanlı Kaynaklarına Göre Anadolu Yol Ağı. (Çev. Nilüfer Epçeli). Bilge Kültür Sanat.
• Uyar, M. ve Erickson, E. (2020). Osmanlı Askeri Tarihi. (Çev. Mesut Uyar). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Wiesner-Hanks, M. (2019). Erken Modern Dönemde Avrupa 1450-1789. (Çev. Hamit Çalışkan). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.