Fen Eğitimi Alanında Yapılan Kelime İlişkilendirme Çalışmalarının İncelenmesi: Bir Meta-Sentez Çalışması

Öz

Fen bilimleri, bireylerin akıl yürütebilme, bakış açısı geliştirme, ilişkilendirebilme, sezgisel yaklaşım, eleştirel düşünebilme ve görselleştirme becerilerinin gelişmesine katkı sağlayan bir alandır. Bu becerilerin ilerlemesi ve gelişmesi için önemli bir bilim dalı olan fen eğitimi, diğer disiplinlerle ve günlük yaşamla çeşitli bağlantılar kurmuştur. Fen eğitiminde özellikle ölçme ve değerlendirme sürecinin etkili biçimde yürütülmesini sağlayan kelime ilişkilendirme testleri (KİT), ilgili konudaki kavramsal anlamayı tespit etmek ve bununla ilgili eksiklikleri gidermek için etkili bir yöntemdir. Bu doğrultuda, çalışmanın amacı fen eğitimi alanında yapılan kelime ilişkilendirme çalışmalarını incelemektir. Araştırma kapsamında 2023–2024 yılları arasında yazılmış toplam 30 lisansüstü tez ve makale ele alınmıştır. Veri analiz yöntemi olarak nitel veri analiz tekniklerinden içerik analizi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda; fen eğitimi alanında kelime ilişkilendirme üzerine yapılan çalışmalarda en fazla tezin 2019 yılında yazıldığı ve bu çalışmaların büyük çoğunluğunda veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testinin kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca araştırmalarda örneklem düzeyi olarak çoğunlukla ortaokul öğrencilerinin tercih edildiği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Fen Eğitimi
• Kelime İlişkilendirme
• Meta-Sentez

Examination of Word Association Studies Conducted in the Field of Science Education: A Meta-Synthesis Study

Öz

Science is a field that contributes to the development of individuals’ abilities to reason, broaden perspectives, establish connections, adopt intuitive approaches, think critically, and visualise concepts. Science education, an important discipline for advancing and strengthening these skills, has established various connections with other disciplines and everyday life. In science education, word association tests (WAT), which enable the effective implementation of the measurement and evaluation process, are an effective method for identifying conceptual understanding of a topic and addressing related deficiencies. Accordingly, the aim of this study is to examine word association studies conducted in the field of science education. Within the scope of the research, a total of 30 postgraduate theses and articles written between 2023 and 2024 were analysed. Content analysis, one of the qualitative data analysis techniques, was employed as the data analysis method. The findings revealed that the highest number of theses on word association in science education were written in 2019 and that the majority of these studies employed the word association test as a data collection tool. Furthermore, it was determined that middle school students were most frequently chosen as the sample group in these studies.

Anahtar Kelimeler

• Science Education
• Word Association
• Meta-Synthesis

Kaynakça

1. Akaydın, B., & Kaya, S. (2015). Türkiye’de ilkokul hayat bilgisi ve sosyal bilgiler alanında yapılan ve ulusal indeksli dergilerde yayınlanan araştırmalara yönelik bir inceleme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(30), 251–264.
2. Bacanlı, H. (2011). Eğitim psikolojisi. Pegem Akademi Yayınları.
3. Bahar, M. (2003). Misconceptions in biology education and conceptual change strategies. Educational Sciences: Theory & Practice, 3(1), 55–64.
4. Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizi: Teknikler ve adımlar. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1–17.
5. Buldur, A. D., Aladağ, C., Kaya, B., & Duran, Y. (2020). Using the word association test in geography courses as a diagnostic tool: Example of plants. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 42, 1–24.
6. Çalışkan, H., & Yiğittir, S. (2011). Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi: Sosyal bilgilerde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
7. Çardak, O. (2009). The determination of the knowledge level of science students on energy flow through a word association test. Energy Education Science and Technology Part B, 1(1), 139–155. Dinçer, S. (2018). Content analysis in educational research: A step-by-step methodological guide. Journal of Education and Learning, 7(5), 216–228. https://doi.org/10.5539/jel.v7n5p216
8. Dikmenli, M. (2010). Biology students’ conceptual structures regarding global warming. Education Science and Technology, 2(1), 21–38.

9. Doğan, S., Yücel Güngör, M., & Güngör, O. (2018). Turizm meslek yüksekokulu öğrencilerinin sosyal medyaya yönelik bilişsel yapılarının kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla incelenmesi. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 166–176.
10. Eli, J. A. (2009). An exploratory mixed methods study of prospective middle grades teachers' mathematical connections while completing investigative tasks in geometry [Yayımlanmamış doktora tezi]. University of Georgia.
11. Ercan, F., Taşdere, A., & Ercan, N. (2010). Kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla bilişsel yapının ve kavramsal değişimin gözlenmesi. Journal of Turkish Science Education.
12. Fidan, N. K., & Öner, Ö. (2018). Değerler eğitimine yönelik yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. International Journal of Field Education, 4(1), 1–17.
13. Gücom, B., & Kaptan, F. (1992). Dünden bugüne ilköğretim fen bilgisi programları ve öğretim. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8, 249–258.
14. Güneş, H., & Gözüm, A. İ. C. (2013). İlköğretimde işlenen ekoloji konusunun 10. sınıf öğrencilerinin ekosistem ekolojisi konusundaki hazırbulunuşluk düzeyleri üzerindeki etkisinin saptanmasında kelime ilişkilendirmenin kullanılması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(3), 252–264.
15. Güven, S., & Kılıç, Z. (2017). Hayat bilgisi dersinde kullanılan öğretim yöntemlerinin etkililiği konusunda yapılan lisansüstü tezlerin içerik analizi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 200–223.
16. Kaptan, F., & Korkmaz, H. (2001). İlköğretimde etkili öğretme ve öğrenme: Öğretmen el kitabı, ilköğretimde fen bilgisi öğretimi modül 7. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
17. Karakuş, M. (2019). Kavramsal değişim ve fen eğitimi: Kuramsal bir çerçeve. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 45–62. https://doi.org/10.9779/pauefd.452312
18. Karamustafaoğlu, S., Karamustafaoğlu, O., & Yaman, S. (2005). Fen ve teknoloji öğretimi. Anı Yayıncılık.
19. Kılıç Avan, Ş., & Kalenderoğlu, İ. (2018). Yabancı öğrencilerin kelime ilişkilendirme testi ile Türk kültürü konusundaki bilişsel yapılarının belirlenmesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 7(19), 51–64.
20. Köseoğlu, F., Budak, E., & Tümay, H. (2003). Türkiye’deki fen bilgisi ders kitaplarının etkili ve anlamlı öğrenme aracı olarak yeterliliğinin incelenmesi. XII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi Bildirileri (s. 1617–1636). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
21. Kurt, H., & Ekici, G. (2013). Biyoloji öğretmen adaylarının bağımsız kelime ilişkilendirme testi ve çizme-yazma tekniğiyle “osmoz” kavramı konusundaki bilişsel yapılarının belirlenmesi. Electronic Turkish Studies, 8(12), 451–478.
22. Kurtaslan, Z., Aydın, B., & Özer, B. (2018). Kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla ortaokul ve lise öğrencilerinin “müzik öğretmeni” kavramına yönelik bilişsel yapılarının belirlenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 74, 375–390.
23. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu zekâ oyunları dersi (5, 6, 7, 8. sınıflar) öğretim programı. Devlet Kitapları Müdürlüğü Basım Evi.
24. Önal, N. (2017). Bilişim teknolojileri öğretmen adaylarının bölümlerine yönelik bilişsel algılarının KİT aracılığıyla incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
25. Polat, M., & Ay, Z. (2016). Meta-sentez: Nitel araştırmalar için bir yöntem önerisi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 4(2), 5–25. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624
26. Posner, G., Strike, K., Hewson, P., & Gertzog, W. (1982). Accommodation of a scientific conception: Toward a theory of conceptual change. Science Education, 66(2), 211–227. https://doi.org/10.1002/sce.3730660207
27. Şimşek, A. (2019). Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler dersi ile ilgili yapılan lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
28. Sökmen, Y. (2021). Content analysis for articles published in the field of social studies education: Content analysis for articles. International Journal of Curriculum and Instruction, 13(2), 1564–1582.
29. Sönmez, V. (2003). Hayat bilgisi öğretimi ve öğrenme kılavuzu. Anı Yayıncılık.
30. Tarman, B., Acun, I., & Yüksel, Z. (2010). Evaluation of theses in the field of social studies education in Turkey. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 9(3), 725–746.
31. Tokcan, H. (2015). Sosyal bilgilerde alternatif ölçme ve değerlendirme yaklaşımları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(30), 141–158.
32. Ütkür, N. (2018). Hayat bilgisi derslerinde kullanılan yöntem ve etkinliklerin tespiti: Lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
33. Walsh, D., & Downe, S. (2005). Meta-synthesis method for qualitative research: A literature review. Journal of Advanced Nursing, 50(2), 204–211. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03380.x
34. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.